Man van het Jaar (1/2)

In 1920 moet door toeval aangeduid worden welke Franse milicien in het graf van de Onbekende Soldaat onder de Arc de Triomphe zal komen te liggen. Toch is er een officier die beweert te weten wie er in de anonieme kist ligt. 

Via flashbacks krijgen we nog meer inzicht in de gruwelijkheden van de Eerste Wereldoorlog en besteden de auteurs ook aandacht aan de rekrutering van Afrikaanse soldaten, een feit dat nogal eens ondergesneeuwd geraakt is.

Het graf kwam recent nog in het nieuws toen iemand zijn sigaret aanstak aan de eeuwige vlam, een daad die Frankrijk serieus in rep en roer zette. 

Weetje: Tekenaar Mr Fab (Fabien Esnard-Lascombe) was lange tijd de rechterhand van modeontwerper Jean-Paul Gaultier en is nog steeds actief als kostuumontwerper voor films en tv-series.

Vier jaar nadat de Maagd van Orléans de martelaarsdood sterft op de brandstapel gaat men op zoek naar de man die haar verraadde aan de Engelsen. En welke rol speelde de Franse koning Karel VII in deze story?

Weetje: In 1920 werd Jeanne d'Arc heilig verklaard door paus Benedictus XV. Ze groeide uit tot het Frans symbool bij uitstek en werd door politici van verschillende strekkingen gebruikt bij hun kiescampagnes. Ze werd zo ook een dankbaar onderwerp voor beeldende kunstenaars, filmmakers en componisten. Elke boomer herinnert zich ongetwijfeld de megahit Maid of Orleans van Orchestral Manoeuvres in the Dark uit 1982. 

Ook bij stripmakers is Jeanne ongelooflijk geliefd. Zo speelt ze een hoofdrol in een album van Tristan (Jacques Martin) en wijdde Paul Gillon er een tweeluik aan. Zelfs in Japan waagden mangaka’s als Tamaki Chihiro en Yoshikazu Yasuhiko zich aan een interpretatie.

Na zijn zoveelste comeback moet Napoleon Bonaparte in 1815 eindelijk de duimen leggen voor een coalitie van Pruisen, Nederlanders en Engelsen. In dit album schaduwen we twee jonge mannen die elk hun eigen reden hebben om de Franse generaal te volgen.

Volgens de overlevering zou het de Franse generaal Cambronne geweest zijn die deze ‘merde’ heeft uitgesproken, ook al heeft hij dit zelf altijd glashard ontkend.

Weetje: Na de veldslag ging men niet al te zachtzinnig om met de stoffelijke resten van de gesneuvelden.  Deze liggen niet — zoals nogal eens verteld wordt — onder de kunstmatige heuvel met de leeuw van Waterloo, maar de botten zouden gebruikt zijn als beenzwart om suiker te raffineren. Ook de zogenaamde Waterloo teeth werden geoogst bij dode soldaten om valse gebitten mee te maken. Dit laatste feit wordt uitgebreid beschreven in de intrigerende roman Tandenjager van Auke Hulst.

Strips over Napoleon zijn er in overvloed, hij is en blijft natuurlijk een Franse legende. In 2015 verscheen er naar aanleiding van tweehonderd jaar Slag bij Waterloo een mooi overzicht op onze site. 

Ernesto ‘Che’ Guevara kennen we vooral door zijn bijdrage aan de Cubaanse revolutie van 1959 die Fidel Castro aan de macht hielp. Daarna was hij nog actief in communistische revoluties in Congo en Bolivië. In 1967 wordt hij gevangengenomen en geëxecuteerd door de soldaat Mario Terán, al had de de CIA hem liever nog even in leven gehouden. In het album volgen we de herinneringen van Terán.

Weetje: De iconische foto van Alberto Korda en de daarop gebaseerde gestileerde versie van Jim Fitzpatrick sierden heel wat decennia de kamers van pubers van over de hele wereld. Of ze zich allemaal bewust waren van de politieke betekenis, laten we in het midden. Feit is dat het ook na bijna zestig jaar een iconisch beeld blijft dat de twintigste eeuw mee tekende.

Ook na de Franse revolutie en het imperialistisch intermezzo van Napoleon bleef Frankrijk niet echt gespaard van opeenvolgende periodes met kruitdampen en wapengekletter. Toen Napoleon III in 1870 verslagen werd door de Pruisen, werd nogmaals de republiek uitgeroepen. Dit zou tot heel wat onlusten tussen voor- en tegenstanders leiden en het is niet altijd simpel om in dit politiek en militair kluwen de essentie te vatten. In het album focust men op de Commune van Parijs, een revolutionaire regering die begin 1871 twee maanden Parijs in handen had, maar toen bloedig verslagen werd door het regeringsleger. Net zoals in deel 1 speelt een Afrikaanse soldaat de hoofdrol. 

Weetje: Over de impact van deze revolutie is achteraf nog veel gezegd en geschreven, onder andere door Karl Marx. En na zijn doortocht bij Bronski Beat, richtte leadzanger Jimmy Somerville de groep The Communards op, genoemd naar de deelnemers aan de Parijse Commune. Hun grootste hit was Don’t Leave Me This Way. De clip afspelen doe je op eigen risico!

Over het leven van Christoffel Columbus hangt een waas van mysterie. Zelf deed hij trouwens heel wat moeite om de zelf gecreëerde mythe in stand te houden. Boeiende achtergrondliteratuur bij zijn strapatsen is bijvoorbeeld De Laatste Reis van Columbus van Klaus Brinkbäumer en Clemens Höges. Zij beschrijven heel helder wat er allemaal omging in het hoofd van de man.

Columbus wist zich heel goed te documenteren vooraleer hij zijn legendarische zeereis aanvatte. Zo kende hij zeker de werken van Ptolemaeus en Marco Polo en liet hij zich ook leiden door de verhalen van Portugese zeelui. Hier moeten we ook de insteek van dit album situeren, die focust op een zekere Salvador. Dit zou een Portugese zeeman geweest zijn die via via al weet had van het bestaan van Amerika. Ook werd er geopperd dat Columbus eigenlijk Salvador Fernandes Zarco was, een bastaardzoon van de Portugese koning. Beide theorieën kunnen we hoogstwaarschijnlijk naar het rijk der fabelen verwijzen, maar het levert wel een boeiende strip op.

Weetje: De naam van Columbus (of Colón) vinden we nog in heel wat zaken terug.  Zo dragen meer dan dertig steden in de VS de naam Columbus, kennen we de republiek Colombia, is er een British Columbia in Canada en is ook de munteenheid van Costa Rica, de colón, naar hem genoemd. Gezien de tanende populariteit van de man, zien we stilaan wel een aantal benamingen wijzigen. Zo is de naam Columbus Day al op heel wat plekken vervangen door Indigenous Peoples’ Day. Op die manier herdenkt men eerder de inheemse bevolking en niet de Europese usurpator.

Ook Columbus mag regelmatig een hoofdrol opeisen in een stripalbum. Walt Disney katapulteerde Goofy in de rol van de ontdekkingsreiziger en Milo Manara mocht in 1992 (vijfhonderd jaar na de ontdekking) ook een album over hem illustreren.

In 1894 wordt de Joodse officier Alfred Dreyfus veroordeeld voor spionage voor Duitsland en zal hij de rest van zijn leven moeten doorbrengen in een strafkamp op Frans-Guyana. Dat er bewijzen vervalst waren en dat hij als Jood niet erg geliefd was door zijn antisemitische oversten, werd pas veel later erkend. Zo zou het nog tot 1906 duren voordat Dreyfus volledig gerehabiliteerd werd. Toen was al lang duidelijk dat Ferdinand Walsin Esterhazy de echte dader was, al zou die nooit veroordeeld worden voor zijn daden. Het is deze Esterhazy die de protagonist is in dit zevende deel.

Weetje: Naast dit album zijn er nog wel wat andere strips verschenen over de Dreyfus-affaire. Het meest in het oog springende album is misschien wel #J’accuse van Jean Dytar. Hij haalt de hele rechtszaak door een moderne mangel en projecteert oude artikelen via de hedendaagse sociale media. Zijn werkwijze doet hij in onderstaand filmpje uit de doeken.

"Beware the Ides of March!" liet William Shakespeare een waarzegger tegen Julius Caesar zeggen in zijn toneelstuk over de Romeinse veldheer. Nu sloeg Caesar wel eens meer goede raad in de wind, maar deze keer had hij dit beter niet gedaan. Volgens de overlevering zou hij die dag door drieëntwintig dolksteken om het leven gekomen zijn. De strip begint met deze bloederige daad, maar focust dan al snel op de avonturen van ene Quintus Falco, die als trouw legionair de dood van zijn meester wil wreken. Hoewel er in de geschiedenis wel enkele figuren opduiken met (een deel van) die naam, is er geen lijfwacht van Caesar met die naam bekend.

Weetje: De Britse heavymetalband Iron Maiden opende hun tweede plaat Killers (1981) met een instrumentaaltje dat de titel The Ides of March droeg. Tijdens hun wereldtour in 2025 werd dat nummer opgevist om te fungeren als bandintro. Voor op de luchtgitaar:

In 1848 schreven Karl Marx en Friedrich Engels in Brussel een pamflet van een dertugtal bladzijden dat bekend zou worden onder de naam Het Communistisch Manifest. In dit document schreven ze hun denkbeelden neer over economie, klassenstrijd en revolutie. Marx zou dit later nog verder uitwerken in zijn magnum opus Das Kapital. Aangezien Marx altijd in acute geldnood zat, is de premisse van deze strip, namelijk de zoektocht naar een vermogende uitgever, niet uit de lucht gegrepen. 

De kans dat dit de Jean Lafitte uit de strip moet zijn, is echter redelijk klein. Deze piraat en vrijbuiter had niettemin wel enkele zaken gemeen met de vader van het communisme. Zo richtte hij de anarchistische vrijstaat Barataria op, die je met een beetje goed wil nogal links van inslag kon noemen. Waarschijnlijk stierf hij ergens in de jaren 1820 tijdens een zeeslag, hoewel zijn lijk nooit gevonden is. Een zelfverklaarde afstammeling van Lafitte kwam in 1948 met een dagboek van de man op de proppen. Hier staan ontmoetingen in beschreven met heel wat prominente dames en heren, waaronder Karl Marx. De meest historici zijn echter niet overtuigd van de authenticiteit van het dagboek.

Toen we de link tussen Marx en Lafitte aan ChatGPT voorlegden, trok de bot dit ook direct in twijfel. Na enkele bijvragen kregen we zelfs een heus piratenmanifest voorgesteld, spelfouten inbegrepen...

Weetje: Jean Lafitte speelt nog een prominente rol in een aantal andere strips, onder andere in De Piraten van Barataria van scenarist Marc Bourgne en tekenaar Franck Bonnet. Ook in Het Kleine Meisje Bois-Caïman, deel 6 uit de reeks De Kinderen van de Wind, vermeldt François Bourgeon het feit dat de piraat Marx financieel zou gesteund hebben op het einde van zijn leven. Bourgeon staat bekend als iemand die zich maniakaal documenteert voor zijn strips, maar hier laat hij de mythe toch primeren op de naakte feiten.

De jaren 1660 waren not Britain’s finest. Niet alleen was er weer een oorlog tegen de Hollanders gaande, Londen werd ook geteisterd door een pestepidemie die ergens tussen de tachtig- en honderdduizend slachtoffers zou maken. En dan moet het ergste nog komen... In de morgen van 2 september breekt er een brand uit in de bakkerij van Thomas Farriner/Farynor in Pudding Lane. Hoewel het waarschijnlijk om een ongeluk ging en de impact aanvankelijk onderschat werd ("A woman might piss it out", zei de Lord Mayor), wordt achteraf toch de zwakbegaafde Fransman Robert Hubert verantwoordelijk gesteld voor de brand. Zowel deze Hubert als Farynor spelen een rol in deze strip.

Weetje: Na de brand moest Londen weer opgebouwd worden en dit leidde tot een ongekende bouwwoede. Het meest tot de verbeelding sprekende gebouw dat uit die periode dateert, is ongetwijfeld St Paul’s Cathedral. En al in 1671 begon men met de bouw van The Monument, een herdenkingszuil in Dorische stijl ter nagedachtenis aan The Great Fire. Die is trouwens precies 61,6 meter hoog. En laat dat nu net de afstand zijn van de zuil tot aan de (verdwenen) bakkerij in Pudding Lane.

In 2016 (driehonderdvijftig jaar na de brand) kreeg comictekenaar John Higgins van The Royal Mail de opdracht om herdenkingszegels te ontwerpen. Het resultaat kan je bewonderen in dit overzichtsartikel waarin je hele wat extra info en een stripverhaal kan lezen.