Ditjes en datjes (23)

"Dit is een van de sleutelpagina's uit mijn carrière, waarop ik het personage Jill Bioskop introduceer. Ik wilde een sterk en universeel vrouwelijk personage creëren. Voor mij belichaamt Jill een vorm van openheid naar creatieve vrijheid. Ik was door haar gefascineerd en wist dat ze problemen zou veroorzaken. Dat deed ze ook bij sommige critici uit die tijd, die bijzonder hard voor mij waren. Op dat moment besefte ik dat ik nooit volledig door het stripmilieu aanvaard zou worden. Ik paste niet binnen de heersende opvattingen.

Jill sprak daarentegen mensen uit heel andere milieus aan. Ik zal me altijd een signeersessie in Angoulême herinneren. We zaten allemaal achter onze tafels te signeren, toen plots iedereen naar mij keek. De rij voor mijn handtekeningen was enorm en bestond voor 80% uit jonge vrouwen. Jill sprak een nieuwe generatie aan en bracht een vrouwelijk publiek naar een omgeving die tot dan toe vooral mannelijk was. Het heeft zelfs mij veranderd. Tot Kermis der Onsterfelijken kwamen er in mijn strips nauwelijks vrouwen voor. Sommige lezeressen vertelden me dat ze posters van Jill op hun kamer hadden hangen. Sommigen kwamen zelfs naar signeersessies met blauw geverfd haar, al was dat zelden een succes. Hun huid was niet wit, en blauw werkt nu eenmaal niet op een getinte huid.

Tijdens een veiling in Hongkong, heel lang geleden, werd deze originele pagina verkocht voor 380.000 euro. Dat is waanzinnig, voor slechts twee plaatjes. Het is nog altijd mijn verkooprecord. Ik heb dat nooit meer overtroffen. Sindsdien zijn de prijzen sterk gedaald. Gelukkig maar!"

Aan het woord: Enki Bilal in Casemate nummer 202 van juni 2026 over een van zijn originelen uit Lady in Blue, deel 2 van zijn Nikopol-trilogie, oorspronkelijk verschenen in 1986.

Het verhaal De Smurfen en de Krwkakakrwa verscheen oorspronkelijk in 1968 in het weekblad Robbedoes. Gos (de latere tekenaar van Khena en de Katamarom) werkte toen als assistent van Peyo. Hier is een voorbeeld van een eerste versie van een pagina en een zo goed als totaal hertekende versie die uiteindelijk is gepubliceerd. Het album verscheen in 1969 als deel 5 in de reeks. Gos hielp ook mee als scenarist, maar de vogel en de Franstalige naam Cracoucass zijn in werkelijkheid bedacht door Peyo's beste vriend, André Franquin.

Foto van Hergés tekentafel in 1950 toen hij Mannen op de Maan voorbereidde. Een deel van de maquette van de befaamde Kuifje-raket is present. En hij rookte blijkbaar Belga.

Dit T-shirt van De Smurfen vond een Fransman in Miami. De compositie van de vier Smurfjes is niet zo best bij elkaar geplaatst. Nu lijkt het alsof de Smurf met de bloem een bobbel in zijn broekje heeft.

Uit de Facebookgroep Les Amis de la bande dessinée, le groupe !, foto van Barnabé Dé.

Wist je dat Frank Oz een Vlaamse achtergrond heeft? Zijn moeder heette Frances Ghevaert en kwam uit Antwerpen. Ze trouwde met de Duits-Poolse Isidore Oznowicz en ze waren allebei poppenspelers in Antwerpen. Met een pop van Adolf Hitler maakten ze hem belachelijk. Omdat ze Joden waren, vluchtten ze tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Engeland, waar Frank geboren werd. Net vóór hun vertrek hebben ze hun pop van Hitler nog begraven. Na hun uittocht keerden ze terug naar België tot Frank vijf jaar werd om vervolgens met het hele gezin naar de VS te emigreren.

Frank Oz is wellicht het best bekend als Yoda uit Star Wars. Hij kroop ook in de bij elkaar genaaide huiden van Miss Piggy, Fozzie, Animal, Koekjesmonster, Grover en Bert van het befaamde Sesamstraat-duo Bert en Ernie. Alle franchises waar Oz aan meewerkte, hebben ook naar stripverhalen geleid

In 2020 verscheen de Nero-hommage De Toet van Tut door tekenaar Luc Cromheecke en scenarist Willy Linthout. En die twee kennen hun klassiekers. De rechterillustratie sierde de backcover van het album. Het is een knipoog naar een Franse herdruk van het Kuifje-album De Sigaren van de Farao uit 1942. Speciaal voor die herdruk, de laatste versie in zwart-wit, tekende Hergé een nieuwe cover. De coverillustratie werd daarna niet meer herbruikt voor latere herdrukken in zowel het Frans als Nederlands

En zo kwam Wiske aan haar EINDE-plakkaat. Deze gag staat in deel 2 van Suske en Wiske Junior uit 2020, getekend door Charel Cambré op scenario van Kim Duchateau. In strook 2 herken je uiteraard Willy Vandersteen.

De Nederlandse tekenaar Peter Nuyten (Auguria, Apache Junction, Metro 2033) solliciteerde een vijfentwintigtal jaar geleden spontaan bij uitgeverij Casterman om Alex te tekenen. Daarvoor maakte hij enkele proeftekeningen waarvan hij deze in 2020 liet zien. Hij heeft nooit een antwoord gekregen. Jacques Martin leefde trouwens nog toen Nuyten zijn spontane sollicitatie stuurde. Voor onderstaande tekening heeft hij zich niet gebaseerd op een bestaande illustratie. Het is een volledig eigen creatie.

Hergé met hond, hetzelfde ras als Bobbie: een foxterriër.

"Ik wilde eigenlijk kunstenaar worden. Striptekeningen waren mijn passie en ik tekende zelf ook veel. Ik wilde strips uitbrengen. Ik heb nog altijd schetsen liggen in Brussel."

Aan het woord is Toumani Camara in een interview uit 2020. Sinds 2023 is hij pas de tweede Belgische basketspeler ooit die voor de Amerikaanse NBA werd gedraft. Hij is intussen een van de sterkhouders van de Portland Trail Blazers.

Het ene pestgedrag is het andere niet.

Ook in zijn faxen naar medewerkers, zoals Luc Morjaeu, gebruikte Jef Nys graag de "gij"-vorm. De "ge/gij"-vorm moest hij in zijn latere stripverhalen opgeven.

In deze fax stelde Jef Nys voor om de cover van De Laatste Viking (deel 216) zelf in inkt te zetten zolang Morjaeu die zou schetsen. Dat Morjaeu zijn werkgever met "u" aansprak, ook in zijn faxen, zette zich voort in zijn algemene omgang met Jef Nys, die hij uit beleefdheid altijd "meneer Nys" is blijven noemen.

Uit zijn archief diepte Morjaeu ook een fax op met een albumlijst van Jommeke waarop Jef Nys zelf had aangeduid welke verhalen hij "goede scenario's" vond.

Dit alles komt aan bod in het interview De Jommeke-jaren van Luc Morjaeu dat we in 2023 hebben geplaatst.

Robbedoes, Kwabbernoot, Spip en Guust Flater in Brickheadz, een soort Lego, door Franck Chavernac.

Een erg fraaie hommage van de in New York wonende Japanse tekenaar Yuko Shimizu aan Little Nemo van de Amerikaanse strip- en tekenfilmpionier Winsor McCay.

Op stripgebied is Shimizu te associëren met haar coverillustraties voor DC Comics, maar ze is in feite een illustrator voor klanten als The New York Times, Time, Newsweek, The New Yorker, BBC, Apple, Google, Microsoft, de grootste filmstudio's, MTV, Nike, Hasbro en tal van musea. Haar website vind je hier.

Op de cover van dit nummer van L'Oasis van 10 september 1937 staat het werk van twee Belgische striptekenaars. De ene tekenaar werd later ter dood veroordeeld, de andere ontsnapte aan zijn straf.

L'Oasis was een wekelijkse uitgave van Rex, de Belgische fascistische beweging van oprichter en latere collaborateur Léon Degrelle. De hoofding is ontworpen door Hergé, over wiens collaboratieverleden al veel inkt is gevloeid. Omdat hij tijdens de oorlog voor de collaborerende krant Le Soir werkte, werd hij zelf als een collaborateur beschouwd. Na de bevrijding van Brussel in 1944 pakten verschillende verzetsgroepen hij tot viermaal toe op. Hij werd iedere keer vrijgelaten. Hij zat ook een nacht in de cel. Hij kreeg een publicatieverbod opgelegd, maar de voormalige verzetsstrijder Raymond Leblanc sprong voor hem in de bres en stelde hem voor om het weekblad Kuifje te starten. Leblanc werd er de uitgever van.

Hergé tekende nog andere illustraties voor L'Oasis waarvan er hier een paar zijn afgebeeld. Zijn collega Paul Jamin alias Jam en Alidor is de tekenaar van de coverillustratie van dit afgebeelde nummer. Ze waren ook al collega's bij Le Petit Vingtième waarin Kuifje voor het eerst verscheen. Voor die krantenbijlage schreven ze artikelen onder het gezamenlijke pseudoniem Oncle Jo.

Na de oorlog werd Jamin omwille van zijn collaboratieverleden ter dood veroordeeld. Hij werkte veel nauwer samen met Léon Degrelle als illustrator en karikaturist voor publicaties van Rex. Hij tekende talloze antisemitische tekeningen voor de "gestolen" Le Soir en de door de nazi's opgerichte krant Brüsseler Zeitung. Zijn straf werd al snel omgezet in levenslang en na zeven jaar gevangenschap kwam hij vervroegd vrij. Hij kon daarna aan de slag voor het satirische weekblad Pan. Onder het pseudoniem Alfred Gérard publiceerde hij eenmalige stripverhalen voor Robbedoes.

The Rolling Stones hebben met Foreign Tongues een nieuwe plaat uitgebracht, hun vijfentwintigste studioalbum. In 2022 kwamen ze optreden in het Koning Boudewijnstadion in Brussel. Daaraan voorafgaand kuierde zanger Mick Jagger wat rond in Brussel en hield ook halt bij een van de tientallen stripmuren die de Belgische hoofdstad rijk is. Hij koos voor die van Blondie en Blinkie van Jijé met zijn eigen, Afrikaanse versie van André Franquins Marsupilami. Jagger kon toen redelijk incognito rondlopen in de stad. Hij werd amper herkend.

Keith Richards wist in 2022 geen blijf met zijn souvenirtje uit Brussel en droeg op het toenmalige concert in het Koning Boudewijnstadion een stropdas met Kapitein Haddock dan maar in zijn broekzak. Het doosje pralines in zijn achterzak deed de overige bandleden van The Rolling Stones naar verluidt tot hun eigen satisfaction proesten nadat die gesmolten waren. Keith had iets uit te leggen. Brown sugar en sticky fingers en zo.

© Music Belgium Photos

Nog meer Kuifje en The Rolling Stones. Op de bovenste foto zie je het achttiende-eeuwse kasteeltje van Mick Jagger in de Franse Loire-streek. Het kasteek van Fourchette in Pocé-sur-Cisse deed Keith Richards in zijn biografie Life denken aan dat van een ander kasteel dat hij kent: Molensloot uit de stripreeks Kuifje. 

Molensloot is op zich weer gebaseerd op het kasteel van Cheverny nabij het Franse dorpje Cour-Cheverny, maar met een paar zijvleugels minder. Sinds 2001 kan je daar een permanente expo over Kuifje bezoeken.

Over hoe genereus André Franquin was, zijn vele getuigenissen. Als hij bijvoorbeeld op restaurant ging op uitnodiging van iemand anders, ging je als gastheer best niet naar het toilet of hij had achter je rug de volledige maaltijd van het voltallige gezelschap betaald. Voor de Vlaamse vakvereniging Stripgilde betaalde hij jaarlijks driemaal het bedrag voor het lidmaatschap als extra steun. Maar ook voor beginnende tekenaars was hij vrijgevig in het geven van tips.

Zo’n debutant was Roger Brunel (bekend van zijn erotische Stripparodies) die in de jaren 1970 zijn eerste stapjes als striptekenaar zette met een kort verhaal van 13 pagina's dat in Robbedoes zou verschijnen. Franquin trok de tijd uit om Brunels werk te corrigeren en hem voor te schetsen hoe hij het zou doen. Brunel kreeg 19 pagina's met schetsen en commentaren terug.

In 2019 besliste Brunel om die "les van Franquin" niet langer voor zichzelf te houden. Bij Glénat verscheen toen in het Frans de documentaire uitgave Ma Leçon de BD par Franquin (48 pagina's). De schetsen van Franquin die daarin staan, waren nooit eerder gepubliceerd.

Uitgeverij Glénat was trouwens in 1969 opgericht door Jacques Glénat die toen het fanzine Schtroumpf lanceerde, een informatiemagazine over stripmakers. Nummer 10 was aan Franquin gewijd. In 1975 gaf Glénat een album van Franquins Ton en Tineke uit.

Een internetklassieker.

Op 18 juni 2020 overleed Vera Lynn op 103-jarige leeftijd. Ze bracht als zangeres en "oorlogslegende" vreugde aan wie het nodig had. Marvano, die Vera Lynn heeft ontmoet (zie verder), vulde toen aan met: "Vreugde, en tijdens de donkere oorlogsjaren moed." Marvano was opgegroeid met de muziek van Vera Lynn. "Met dank aan mijn vader, een veteraan van de Achttiendaagse Veldtocht, en mijn moeder, die de moed had om in volle oorlogstijd mijn zuster te krijgen en met haar, geen jaar oud, op de vlucht ging toen het Ardennenoffensief begon." Over de ontmoeting met de zangeres van onder meer We'll Meet Again deelde hij het volgende verhaal.

 "Vera was geboren in hetzelfde jaar als mijn moeder.

In 1994 heb ik haar even ontmoet en de hand mogen drukken. Ze was in Frankrijk voor de vijftigste verjaardag van de Landing in Normandië. Een jaar eerder was mijn De Zeven Dwergen verschenen bij Dupuis, en in die tijd deden uitgevers nog moeite, links en rechts. Dus had Dupuis Frankrijk, naar een voorstel van Erwin Cavens, een korte ontmoeting geregeld, die uiteindelijk ongeveer twee minuten duurde en doorging ergens in de catacomben van het stadhuis van Cherbourg, als ik me niet vergis. Ik had een album gesigneerd en opgedragen aan haar. De Dupuis-mens die mij vergezelde — ik heb geen idee meer hoe hij heette, het was een of ander pr-mannetje — slaagde erin het gros van de tijd voor zich op te eisen door aan mevrouw Lynn een handtekening te vragen in zijn eigen exemplaar van De Zeven Dwergen, enfin, van Les Sept Nains.

Vera, toen amper 77, vroeg met pretlichtjes in haar ogen of ik ook een handtekening wou. Ik voelde me al ambetant genoeg door het gedrag van die kaffer van Dupuis en heb geantwoord dat dat niet hoefde, dank u zeer, mevrouw Lynn, (ik moet toegeven dat ik daar nú spijt van heb...) en heb haar toen nog vlug kunnen vertellen dat mijn moeder ook geboren was in 1917 en dat mijn ma en haar generatie zo ongelooflijk veel moed hadden geput uit Vera's liedjes en dat ik haar daarvoor wou bedanken. Mijn moeder was toen pas overleden.

Ik denk dat we misschien een goede babbel konden hebben als de omstandigheden anders waren geweest. Zoals het was, was de ontmoeting voorbij voor ik het wist. Op de verjaardag van De Langste Dag was dit De Kortste Kennismaking.

Niettemin denk ik er met dank, en trots, aan terug en zit ik hier nu met tranen in mijn ogen."

Uit het Vrije Vlucht-album De Zeven Dwergen vloeide overigens de trilogie Berlijn, en daarna de trilogieën Grand Prix en De Joodse Brigade voort. Al deze albums werden vertaald in diverse landen. Het wordt weinig belicht, maar Marvano is mede dankzij deze strips en de succesvolle sf-trilogie De Eeuwige Oorlog en opvolger Een Nieuw Begin een van de meest vertaalde Vlaamse stripmakers.