Ditjes en datjes (18)

Gespot in een Amerikaans telefoonboek.

De half geïnkte potloodtekening van Kuifje komt niet voor in het album De Scepter van Ottokar. In de strip is voor een ander beeld gekozen, met Kuifje die vanop de rug wordt gevolgd, stappend naar de troon. In deze prent zijn ook wat knipoogjes toegevoegd. Tussen de notabelen staan Edgar P. Jacobs, een medewerker aan dit verhaal, Hergés broer Paul, Hergés toenmalige vrouw Germaine Kieckens en Hergé zelf.

Er staan nog meer bekenden en vrienden van Hergé:

• Jacques Van Melkebeke (blond haar met witte strik links in de zaal), de eerste hoofdredacteur van het weekblad Kuifje.
• Marcel Stobbaerts (grote neus, zwart haar, links in de zaal), een bevriende kunstenaar.
• Édouard Cnaepelinckx (de man met monocle voor Jacobs), een vriend van Hergé. Hij verzamelde schepen en was bezeten door alles wat met de marine te maken had.
• Ginette Van Melkebeke (dame in het groen naast Cnaepelinckx), de vrouw van voornoemde Jacques.

De potloodtekening kwam trouwens van pas voor een illustratie in het spelletjesalbum Spelen met Kuifje in Syldavië in 1974.

Tussen 1969 en 1975 zond het Franse tv-netwerk ORTF het programma Du Tac au Tac of ook wel Tac au Tac genoemd uit. In een saai grijs decor rond een flipchart ontstond magie op papier door telkens enkele striptekenaars of cartoonisten een gezamenlijke tekening te laten maken. Tekenaars daagden elkaar uit of jenden elkaar door telkens te moeten voortborduren op de voortzetting van de tekening of de aanzet van de vorige tekenaar.

Het programma was oorspronkelijk bedoeld om gaatjes in het uitzendschema te vullen, maar het groeide uit tot een populair, zij het onregelmatig uitgezonden tv-show zonder franjes. Wat er na de uitzendingen met de originelen is gebeurd, is een mysterie. Ze werden nooit tentoongesteld of verkocht. Volgens de meest voorkomende hyptheses zijn ze na de uitzending vernietigd omdat ze zich opstapelden, of ze bevinden zich in het archief van het Institut National de l'Audiovisuel (INA) of ze kwamen in het bezit van presentator Jean Frapat.

Op de website van het INA kan je 158 van deze filmpjes bekijken. Er zijn er ook met niet uitgezonden rushes te zien die uit afleveringen werden geknipt om de tekensessies van vaak meer dan een uur te herleiden naar een veel kortere duur. In een van die rushes kan je Morris, Peyo, André Franquin en Jean Roba aan het werk zien. Ze traden meermaals op in het programma.

Klik hier voor de video met de rushes.

De website van het INA met de Tac au Tac-filmpjes vind je hier.

"In deze aflevering van Stripjournaal duiken Robin Vinck en Kurt Morissens weer in verschillende, maar heerlijk boeiende stripwerelden.

We beginnen met een gesprek over een echte Vlaamse stripinstelling: de Kiekeboes. Scenarist Mike Beyers vertelt over het gloednieuwe album Smerig Spel, waarin voetbal, supportersgeweld, manipulatie en satire elkaar kruisen op typische Kiekeboes-wijze. Hoe schrijf je vandaag nog een verhaal rond Marcel Kiekeboe zonder de erfenis van Merho uit het oog te verliezen? En waarom moeten onze Nederlandse vrienden deze reeks toch echt ontdekken?

Daarna schakelen we over van een besnorde held naar een gekuifde legende. Frank van Schie is de nieuwe voorzitter van het Hergé Genootschap en vertelt wat dat genootschap precies doet. Waarom blijft Kuifje generaties lang fascineren? Wat betekent het om het werk van Hergé levend te houden? En hoe kijkt hij naar de aangekondigde nieuwe Kuifje-film?

En natuurlijk sluiten we af met onze favoriete stripkenner zonder snor of kuif: Bas Schuddeboom."

Klik hier voor de podcast.

Een potloodtekening van Iouri Jigounov van XIII voor een ex libris bij deel 26. Maar op welke actrice lijkt kapitein Spark nu eigenlijk. Charlize Theron of Scarlett Johansson?

Een foto uit 1975 van de toenmalige medewerkers van Studio Bessy. Van links naar rechts: Jacques Bakker, Ann Van De Velde, Patrick van Lierde, Hugo Reynaerts, Lucienne van Deun, Ronald Van Riet, Robert Wuyts, Willy Vandersteen, Jeff Broeckx, Walter Laureysens, Jackie Pals, Jan Moens en Eugeen Goossens.

Alleen al voor de Duitse markt hebben ze 992 Bessy-verhalen geproduceerd. In april 2026 is de eerste Bessy-integrale verschenen in een reeks van elf te verwachten delen. Daarin komen de 74 verhalen van het oorspronkelijke auteursduo Wirel (Karel Verschuere en Willy Vandersteen) te staan. Een overzicht van de verhalen per integrale kan je hier raadplegen.

"Door hard in zijn dromen te geloven, maakt de mens ze werkelijkheid," schreef Hergé na de landing op de maan in 1969, zestien jaar nadat Kuifje het de astronaut Neil Armstrong had voorgedaan.

Je ziet hier het origineel van de cover van Raket naar de Maan, de cover zelf en de raket waarop Hergé zijn wereldbekende raket heeft gebaseerd: de Duitse V-2 (Vergeltungswaffe 2) van ingenieur Wernher von Braun uit het nazitijdperk. Het was de eerste ballistische langeafstandsraket. Ingelijfd voor het Amerikaanse ruimtevaartprogramma leverde von Braun belangrijke bijdrages aan de eerste Amerikaanse satelliet en de maanraket Saturnus V.

De V-2 kende een motief van vlakken in zwart en wit. Daardoor konden technici op de grond bij de opstijging van de raket door hun verrekijker zien of de raket niet om zijn as draaide. Waarom koos Hergé voor de iconisch geworden combinatie rood en wit, behalve dat die raket er qua design zo fantastisch uitziet? Wel hij situeerde de lanceerbasis in het fictieve Balkanland Syldavië, waar in werkelijkheid Kroatië ligt. De nationale kleuren van Kroatië zijn rood en wit. In een oud wapenschild uit de middeleeuwen komt al een rood-wit dambordpatroon voor. Sinds 1990 is het dambordpatroon de grootste blikvanger van het huidige wapenschild dat ook op de officiële vlag van het land prijkt.

Vandaag is het zevenenzestig jaar geleden dat de lezertjes van het weekblad Robbedoes kennismaakten met het heerschap Zwendel, de geniale maar megalomane uitvinder en een tijdlang een grote schurk in de reeks Robbedoes en Kwabbernoot. Zijn plechtige en dreigende intrede in de reeks verstoorde hij zelf door lomp over een boek te struikelen. Evel Lednewz!

Op de originelen van toen waren door uitgeverij Dupuis voorgedrukte, lichtblauwe horizontale lijnen aangebracht. Dat hielp tekenaars hun teksten te letteren. Bij de scan of opname van het origineel verdwenen de blauwe hulplijnen. Tot op heden gebruiken sommige tekenaars nog steeds lichtblauw kleurpotlood om hun tekeningen te schetsen, daarna met zwart potlood verder uit te werken of meteen in inkt te zetten. Steven Dupré, een Vlaamse tekenaar die het striptekenambacht hoog in het vaandel voert, tipte zijn collega's dat rood potlood nog beter werkt om die kleur eruit te filteren bij het scannen van de originelen.

Eind 2013 werd deze originele pagina uit Asterix: Het IJzeren Schild op het nippertje van de vuilnisbelt gered. De tekening van Albert Uderzo, destijds geschat op 70.000 tot 90.000 euro, lag letterlijk tussen het afval in een appartementsgebouw in Parijs. Alleen dankzij een alerte bewoner bleef een klein stukje stripgeschiedenis behouden. De pagina verscheen voor het eerst in Franse voorpublicatie in het weekblad Pilote in juli 1967.

Het verhaal van de vondst begint in de afvalruimte van een appartementsgebouw in Parijs. Na het overlijden van de eigenaar van de pagina werd een appartement leeggehaald door verhuizers. Tussen oude meubels en papieren belandde ook de originele pagina in de container, zonder dat iemand besefte wat het eigenlijk was. Een buurman kwam er afval deponeren en zag onmiddellijk dat het geen reproductie betrof, maar een echte Uderzo.

Op de pagina is rechtsonder een boodschap geschreven door Uderzo: "Voor Denise en Jack Paul in alle vriendschap." Verder onderzoek wees uit dat beide genoemden de eigenaars waren van Chez Denise, een bistro in de Parijse wijk Les Halles, geopend in 1966. Het restaurant, tegenwoordig bekend als La Tour de Montlhéry - Chez Denise, was jarenlang een ontmoetingsplek voor kunstenaars, journalisten, schrijvers en andere figuren uit het culturele leven van Parijs. En daar kwam Uderzo regelmatig eten. In een periode waarin originelen hun belang verloren nadat de technische reproductie voor verder drukwerk in kranten, tijdschriften en albums klaar was, werden originelen weleens weggegeven, opgeborgen bij uitgeverijen (al dan niet met technische opmerkingen erop geschreven) of net zo goed weggegooid of vergeten. Uderzo deed er in dit geval eentje cadeau aan de uitbaters van de bistro.

Toen de Franse pers het verhaal had opgepikt, reageerde Denise Bénariac, de weduwe van Jack Paul, compleet verbaasd. Ze vertelde dat kort daarvoor een opslagruimte was leeggemaakt omdat alles beschimmeld zou zijn geweest. Volgens de opruimers was niets meer bruikbaar. Denise herinnerde zich de specifieke pagina niet meer, maar het verbaasde haar niet dat Uderzo haar ooit zo’n cadeau had gegeven. De geschreven boodschap dateerde uit 1968, net op het moment dat Asterix razend populair begon te worden.

Daarmee ontstond meteen een juridisch vraagstuk: van wie was de pagina eigenlijk? Van de man die ze uit de vuilcontainer redde, of van de familie aan wie ze oorspronkelijk was opgedragen? In de Franse wet luidde het dat bezit geldt als eigendom, maar ingewikkeld in deze kwestie want het origineel was niet bewust weggegooid waardoor er ook geen vrijwillig afstand van het eigendom was gebeurd. De buurman had al contact opgenomen met het veilinghuis Artcurial om de pagina te verkopen. Denise liet destijds verstaan dat ze ook contact wilde opnemen met Artcurial om haar pagina terug te krijgen vóór de geplande verkoop. Wat er uiteindelijk juridisch gebeurde en voor welk bedrag de pagina eventueel verkocht werd, is nooit echt duidelijk geworden.

Toen uitgeverij Hachette in 2022 een Franstalige luxe uitbracht met daarin het complete verhaal Het IJzeren Schild in kleur én ook met facsimilereproducties van de originelen, was deze bewuste pagina 12 enkel beschikbaar als een fotografische opname voor drukwerk. Over de redding van het origineel werd met geen woord gerept.

Bron: Erik Arnoux

De grote prent met de Kuifje-raket op de lanceerbasis was een van de eerste tekenklussen van Bob De Moor voor Hergé nadat hij in maart 1951 eerst nog parttime aan de slag ging als studiotekenaar. Hergé had in april 1950 zijn Studios Hergé opgericht. De Moor werkte een maand aan de prent omwille van de vele details, vluchtlijnen en het complexe perspectief. Een deel van dat constructieve werk kan je nog zien in de potloodtekening van een andere prent die op een latere pagina in het album Raket naar de Maan voorkomt, met de lanceerbasis 's nachts. Een verschil tussen de potloodtekening en de uiteindelijke versie is dat de maan is verdwenen.

In 2019 lieten we je deze mini-minisculpturen naar de strips van Peyo (De Smurfen, Johan en Pirrewiet) zien. Ze zijn het werk van Frédéric Annet.

In 2017 ging de kortfilm Operation Barbershop — oftewel Operatie Kapsalon — in première. Dat korte filmpje van Agent 327, de komische spionagereeks van Martin Lodewijk, was eigenlijk bedoeld om fondsen te verzamelen voor een lange animatiefilm, geproduceerd door het Nederlandse Blender Animation Studio. Die fondsen zijn dus niet gevonden. Het filmpje met Hendrik IJzerbroot als Agent 327 en diens aartsvijanden Boris Kloris en Wu Manchu kan je wel nog steeds bekijken op YouTube.

Een eerbetoon van Charles Burns aan de onlangs overleden Marjane Satrapi.

Een hommage van Milo Manara aan Obelix.

Uit de klassieke dagen van het beeldverhaal: een origineel uit Bob De Moors Cori de Scheepsjongen: Onder de Vlag van de Compagnie (1951-1952 in het weekblad Kuifje), voor het eerst in album verschenen bij Brabantia Nostra in zwart-wit in 1974. Casterman gaf het in 1982 opnieuw uit in kleur als Koers naar het Goud. Bij BD Must volgde in 2014 een heruitgave van de complete reeks in kleur in hardcover.

Wist je trouwens dat Largo Winch-tekenaar Philippe Francq nog kortstondig voor Studios Hergé heeft gewerkt waar hij voor Bob De Moor de decors uitwerkte van de eerste tien pagina's van het Cori-album De Gedoemde Reis?

Veel vroeger dan uiteindelijk in album verschenen, koesterden Hergé en uitgeverij Casterman al albumplannen voor Hergés stripreeks Jo, Suus en Jokko. Dit coverontwerp dateert namelijk van 1938, maar het album is in die vorm nooit verschenen. Het verhaal werd pas in 1952 in album gepubliceerd als De "Manitoba" Antwoordt Niet Meer, deel 3 in de stripreeks. Datzelfde jaar verscheen het vervolg, De Uitbarsting van de Karamako. Beide albums hebben dezelfde boventitel Het Mysterie van Straal V (1e en 2e episode). De covers van deze eerste drukken in hardcover zie je hieronder ook. De Franse edities van deel 3 en 4 kwamen in 1951 en 1952 uit. De vertalingen volgden allebei in 1952.

Het origineel van een iconische pagina uit Blake en Mortimer: Het Gele Teken. Het behoort tot de collectie van de stad Luik. Het is zelfs een museumstuk van het Museum van Schone Kunsten aldaar. In 2019 werd het samen met een honderdtal andere originelen van striptekenaars geklasseerd als "Trésor" (schat) van de Franse Gemeenschap (Wallonië en Brussel). Ze behoren tot de collectie dankzij het initiatief van de Luikse vzw Signes et Lettres onder impuls van de toenmalige Waalse minister van Cultuur, Jean-Maurice Dehousse.

Van 1977 tot 1979 verzamelde de vzw originelen van onder meer Hergé, Edgar P. Jacobs, André Franquin, Morris, Peyo, Jacques Martin, Maurice Tillieux, Didier Comès, Raymond Macherot, Will, Sirius, Hermann, René Hausman, Willy Lambil, Jean Graton, François Craenhals, Jacques Laudy, Maurice Maréchal, Greg, Jacques Devos en anderen. 

Franquin was de eerste om een pagina te schenken, een gag van Guust Flater uit 1968. Hergé schonk twee pagina's uit Mannen op de Maan. Andere pagina's komen uit Belgische stripklassiekers als Tortilla's voor de Daltons (Lucky Luke), De Scooterschinees (Guus Slim), De Hekserij van Bozerik (Johan en Pirrewiet), Het Etruskische Graf (Alex), De Dorpsgek van Schoonvergeten en uit reeksen als Bernard Prince, Comanche, Jugurtha, Baard en Kale, Michel Vaillant, Chlorophyl, Snoesje,... In latere jaren kwamen er pagina's bij van Jijé (een Jerry Spring), Jean-Claude Servais, het duo Eric Warnauts en Raives en Johan De Moor.

De originelen zijn niet permanent te zien. Om de zoveel jaar worden ze (gedeeltelijk) tentoongesteld. Bij andere gelegenheden leent het museum ze uit aan andere musea.

Zie ook deze documentaire.

Creatieve vrijheid van Italiaanse tekenaars. Herken jij Bernard Prince en Bruno Brazil?

Voor zijn eigen plezier en dat van zijn Instagramvolgers knutselt de Zwitser David Ansermin volstrekt nutteloze uitvindingen in elkaar. Vaak laat hij zich leiden door zijn grote voorbeeld: Guust Flater. "Het nutteloze is essentieel in mijn werk! Ik zeg altijd: 'Als je toch iets stoms maakt, maak het dan tenminste serieus'", verklaart hij zijn hobby. In het dagelijks leven is hij precisiemonteur, in zijn vrije tijd noemt hij zich in het Frans een "foutimasseur", een gekke uitvinder.

Een reactie van Bjorn van Lent: "Ah, Kenji Kawakami is de godfather van deze stroming die officieel Chindōgu heet."

"Mademoiselle J. biedt mij de kans om mijn passie voor tekenen in zwart-wit de vrije loop te laten. Ik ben dol op tekenaars als Jijé en Milton Caniff, echte meesters in dit vakgebied. Ik werk mijn pagina's zo gedetailleerd uit dat onze inkleurster, Isabelle Rabarot, soms moeite heeft om nog ruimte voor kleur te vinden! Ik werk met een ‘droge penseelstreek’, met weinig inkt, waardoor ik een scala aan zwarttinten tot grijs kan creëren, een techniek die ik van Jean Roba heb geleerd. Mademoiselle J. biedt me veel ruimte om te experimenteren. Ik werk bijvoorbeeld met oude, versleten penselen of zelfs verfrommeld papier, dat ik in de inkt doop!"

Laurent Verron, ooit de assistent van Roba voor Bollie & Billie en na diens dood de opvolger voor de tekeningen, geeft enkele keukengeheimpjes prijs over de manieren hoe hij de reeks Mademoiselle J. tekent. In februari 2026 verscheen deel 4. Tussen de schetsen uit zijn schetsboek vind je ook een coverstudie.

Scenarist Yves Sente heeft het voornemen om reporter Juliette in elk nieuw album zo'n tien jaar ouder te laten worden. Deel 1 speelde zich nog af in 1929 en was eigenlijk een verhaal over een fictieve piccolo die aan de basis had kunnen staan van Robbedoes. Rob-Vel, de oorspronkelijke tekenaar van Robbedoes, werkte zelf een tijdlang op een lijnschip. Het dodelijke ongeluk van de piccolo in deel 1 van Mademoiselle J. (dat oorspronkelijk als het one-shot Ze Noemden Hem Rooie verscheen) is op ware gebeurtenissen gebaseerd, verteld door Rob-Vel.

Een fauteuil in het Design Museum Brussels (niet ver van het Atomium) deed ons denken aan een exemplaar uit Guust Flater.

Franstalige filmaffiche van Kuifje en de Blauwe Sinaasappels, in 1964 de tweede langspeelfilm van Kuifje met Jean-Pierre Talbot in de hoofdrol. In 1965 volgde een albumversie met beelden uit de film die een uitgeschreven tekst illustreren.

Zo creëerde Disney in 1941 geluidseffecten. Het treintje Casey Junior kwam voor in de tekenfilm Dumbo in datzelfde jaar.

Jérémy Petiqueux maakte deze tekening van Murena voor de verjaardag van zijn scenarist Jean Dufaux, die vandaag 77 is geworden.

“Je gunt je personages zo weinig rust dat ik ze die even wilde schenken in een illustratie”, schreef de tekenaar er nog bij.

Acteur Jean-Pierre Talbot als Kuifje. Deze foto verscheen in De Post van 11 december 1960, terwijl Kuifje en het Geheim van het Gulden Vlies, de eerste langspeelfilm van Kuifje, in 1961 in de bioscoop was te zien.

Talbot werd op z'n zeventiende opgemerkt op het strand van Oostende door Jacques Van Melkebeke, een naaste medewerker van Hergé. De gelijkenis met Kuifje trof Van Melkebeke, maar ook omdat Talbot toen als sportmonitor net een kind troostte. "Iets wat Kuifje ook gedaan zou hebben", luidde het. Talbot werd voorgesteld aan Hergé en ze konden goed met elkaar opschieten. Hij werd gecast om Kuifje te vertolken in Kuifje en het Geheim van het Gulden Vlies en de tweede film, Kuifje en de Blauwe Sinaasappels (1964). Er was in 1967 nog een derde film gepland, maar het bleef bij plannen.

Talbot heeft geen werk gemaakt van een verdere acteercarrière, op een rolletje als astronaut in een videoclip in 2011 na. Hij is tot zijn pensioen sportleraar gebleven en werd uiteindelijk directeur van de school waar hij werkte. Zijn sportiviteit kwam goed van pas voor de Kuifje-films, want hij voerde zelf de stunts in de actiescènes uit.

In 2007 schreef hij een autobiografie met de titel J'étais Tintin au cinéma (Ik was Kuifje in de films). Talbot is af en toe nog te zien op stripfestivals, in april 2026 nog in Knokke.

Donald Duck doorheen de jaren.

Een reactie van Eric Berger: "Die eerste is niet dezelfde Donald Duck zoals wij die kennen, maar een eenmalig figuurtje uit een Mickey Mouse-leesboekje waar ook de naam Donald Duck aan verbonden was. Blijkbaar herinnerde men zich die naam toen een paar jaar later een nieuwe eend werd bedacht. Bij 1942 is een tekening gezet van Mau Heymans uit de jaren 1990."