De derde in de negende kunst

Begin 2025 won de graphic novel Deux Filles Nues de Fauve d’Or op het stripfestival van Angoulême. Zwei Weibliche Halbakte (1919) is een doek van de Duitse expressionist Otto Mueller (1874-1930). Uniek aan het boek is dat de bewogen geschiedenis van het schilderij vanuit het perspectief van het doek zelf wordt verteld. Wanneer Mueller het schildert, ziet de lezer zijn wereld ontstaan. We zijn via het doek getuige van zijn atelier, zijn muze, de aankoop... Maar ook van de zelfmoord van de Joodse eigenaar en de inbeslagname door de Gestapo van die "kulturbolschewistische Darstellung pornographischen Charakters."

De Twee Naakte Meisjes maakte in 1937 deel uit van de drukbezochte Entartete Kunst-expo in München, die daarna door Duitsland op tournee ging. Na de oorlog reisde Muellers schilderij de hele wereld rond. Vandaag is het te zien in het Museum Ludwig in Keulen. Het doek ontsnapte aan vernietiging dankzij een kunsthandelaar die desondanks oog had voor de esthetische waarde ervan.

Dat herinnert eraan hoe auteur Luz (Renald Luzier) op 7 januari 2015 — zijn driënveertigste verjaardag — ontsnapte aan het bloedbad op Charlie Hebdo omdat hij te laat was voor de redactievergadering. Hij tekende de cover van de eerste editie na de aanslag.

De "Bruegel van de strip" uit Kalmthout was het aan zichzelf verplicht de meester zelf regelmatig in zijn Suske en Wiske-strips op te voeren. Pieter Bruegel de Oude (ca. 1525/30-1569) werd niet zo oud, maar schonk ons wel onder meer Dulle Griet, te bewonderen in het Antwerpse museum Mayer van den Bergh. Vandersteen liet zich voor zijn De Dulle Griet inspireren door de toen heersende oorlog in Vietnam — herinner je het huilende in plaats van het klassiek knipogende Wiske. Een groot deel van het verhaal speelt in Limburg (Bokrijk, de mijnen), waar Bruegel zou zijn geboren. Die De Dulle Griet was overigens de laatste Suske en Wiske die in 1966 in tweekleurendruk verscheen, alvorens de reeks vanaf albumnummer 67 in kleur verscheen of werd hernomen. 

Vandersteen gaf Pieter Bruegel de Oude eerder al het podium in Het Spaanse Spook (1952), waar onze vrienden via De Boerenbruiloft (te zien in het Kunsthistorisches in Wenen) in de Tachtigjarige Oorlog terechtkomen. In De Krimson-crisis (1988) figureert de schilder zelf tussen andere legendarische Vlamingen als Lutgart Simoens en Armand Pien. Het is de enige Suske en Wiske die nooit naar het Frans is vertaald wegens al te Vlaams en vrij nationalistisch van toon. 

We signaleren hierbij graag nog het album Dulle Griet in Hermanns reeks Schemerwoude (2006, op scenario van zijn zoon Yves H.), waarin Bruegel zelf getuige is van een historische en inspirerende Griet. 

De twee albums met de kunstdievegges Alex, Carole en Sam draaien behalve rond hun ego’s rond de roof van twee bekende schilderijen. In De Grote Odalisk (2013) is La Grande Odalisque van Jean-Auguste-Dominique Ingres (1780-1867) uit 1814 hun eerste prooi. Het beeld van de naakte, op de rug geziene odalisk (een haremconcubine) is kenmerkend voor de oriëntalistische stroming in de toenmalige overheersende romantiek en hangt gelukkig nog steeds in het Louvre. 

In Olympia (2015) gaat het trio alweer voor een liggend naakt, het gelijknamige doek uit 1863 van Édouard Manet (1832-1883), een van de topattracties van het Orsay. Net als zijn La Déjeuner sur l’Herbe (ook in het Orsay) veroorzaakte dat heel wat commotie bij het conservatieve Parijse publiek. Niet vanwege het naakt — kunstliefhebbers zijn wel wat gewoon — of de zwarte dienster — dat zou vandaag niet meer lukken! — maar omdat Olympia duidelijk een courtisane is. 

Op Netflix verscheen in 2023 een nogal tegenvallende adaptatie van De Grote Odalisk onder de titel Voleuses (of Wingwomen).

Ook zonder teletijdmachine kan François Walthéry, met scenarist Mitteï, zijn heldin regelmatig terug in de tijd sturen. De Vlucht met Mona Lisa (1977) is het eerste album in de reeks waarin Natasja’s grootmoeder de hoofdrol krijgt. Samen met Walters opa, "meneer Walter" — in het begin van de vorige eeuw waren ze een stuk beleefder (wat ze nog een aantal albums volhouden ondanks vele en lange avonturen samen) — vliegt "mevrouw Natasja" La Gioconda, een werkje van ene Leonardo da Vinci (1452-1519), van Parijs naar Londen. Boven de Noordzee worden ze echter neergeschoten...

Het verhaal gaat in het album feilloos over in een vlucht van de echte Natasja en Walter met (de echte) Mona Lisa, maar het schilderij speelt in dat tweede verhaal geen hoofdrol meer.

Dit verhaal leverde mee de basis voor een heuse Natasja-film, de Franse komedie Natacha (presque) Hôtesse de l'Air met Camille Lou in de hoofdrol en die in 2025 in de zalen kwam. Daarin wil Natasja haard room najagen om luchtstewardess na te jagen, maar ze krijgt tegen beter weten in te maken met dieven van de Mona Lisa. Met amper honderdduizend bezoekers en een budget van 16 miljoen euro was de film een gigantische flop.

In Gent wordt De Rechtvaardige Rechters opnieuw gestolen, althans de kopie van het in 1934 verdwenen Lam Gods-paneel. In de Parijse Galerie Marleb (een knipoog naar het eerste pseudoniem van Lefrancs geestelijke vader, Jacques Martin) blijken alle in een naziverzameling ontdekte schilderijen vervalsingen te zijn. Lefranc wordt bij de zaak betrokken wanneer een oude bekende bij de diefstal betrokken blijkt, zo leert hem commissaris Renard en diens Gentse collega, ene "Hector Leemans". Ook vervalser "Jef Mehroten" klinkt bekend in de oren. Scenarist François Corteggiani was dan ook goed bekend met de Vlaamse stripwereld. Hij schreef zelfs een Suske en Wiske, De Sonometer, op basis van enkele onafgewerkte pagina's van Willy Vandersteen.

De speurtocht van Lefranc leidt niet naar het originele paneel — dat zou niet zo origineel zijn — maar naar de verborgen geheime boodschap in de kopie (en twee andere vervalsingen) die naar de originelen van de nazischat zou voeren, maar verloren gaat. Je leest het, een weer typisch ingewikkelde Lefranc-plot. De Rechtvaardige Rechters (2021) was Corteggiani’s laatste Lefranc bij leven. Hij overleed een jaar later, op zijn negenenzestigste verjaardag. In 2023 verscheen nog een postume Lefranc van zijn hand: De Weg naar Los Angeles, eveneens getekend door Christophe Alvès. 

Laat het speuren naar verdwenen schilderijen maar aan échte kunstdetectives over, zoals Franka. Zelfs als ze fictief zijn. In Het Meesterwerk (1978) raakt Franka, dan nog secretaresse in het Misdaadmuseum, via haar ontvoerde schilderende buurman betrokken in een zaak rond een verloren gewaand portret en een postzegel. In de knap in elkaar gestoken en aantrekkelijk getekende verhalen van Kuijpers spelen kunstvoorwerpen en -werken vaak een grote rol, zoals bijvoorbeeld de Picasso’s in een in de jungle verdwenen luxevliegtuig (De Vlucht van de Atlantis). 

In De Blauwe Venus (1994) draait alles rond moderne kunst en een werk van Henri Matisse (1869-1954) dat spoorloos verdwijnt tijdens een expo. Wat de Franka-strips zo sterk en geloofwaardig maakt, is dat alles erin zeer waarschijnlijk is: zo schilderde de fauvist Matisse inderdaad wel blauwe naakten en een abstracte Venus (in het blauw).