Jean Graton en de groten

23 januari 2026 Flashback

Op 21 januari 2026 was het vijf jaar geleden dat Jean Graton overleed. Hij bereikte de gezegende leeftijd van 97 jaar. Hij overleed vredig in Brussel, omringd door zijn familie. Graton werd in heel Europa, door miljoenen lezers en opeenvolgende generaties gelezen dankzij Michel Vaillant. Veel racepiloten en autojournalisten gaven ooit te kennen dat deze stripreeks hun de microbe gaf om later zelf in het wereldje te stappen. We blikken terug op zijn carrière en rnden af met een rondje foto's waarop hij met de grootsten uit de auto- en motorsportwereld is te zien en net zo goed met collega's uit het vak.

Gratons vader was commissaris bij een motorrijdersclub in Nantes (Bretagne), waar Jean geboren werd. Zijn vader organiseerde ook wedstrijden. Op zijn elfde overleed zijn moeder en stond zijn vader er alleen voor om zijn enig kind op te voeden. Op zijn veertiende nam papa Graton zijn zoon mee naar zijn eerste 24 Uur van Le Mans. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd zijn vader gevangengenomen door de Duitsers en moest Jean zijn eigen boontjes doppen. Hij was toen zestien en ging werken op een scheepswerf. Later blikte hij hierop terug door te zeggen dat het werken in een fabriek, voor een klootzak en te moeten doen wat hij haatte hem een doel gaf: in het leven doen wat je zelf wil, ook al vergt dat het nemen van risico's.

Hij tekende ook graag en dat leidde naar een toekomst in de stripwereld. Na de oorlog vestigde hij zich in België, waar hij in 1947 aan de slag kon voor de krant Les Sports om publicitaire tekeningen te maken. Twee jaar later werkte hij voor World's Press, een agentschap voor strips en publiciteit die voor uitgeverij Dupuis actief was. In 1949 publiceerde Graton in het weekblad Robbedoes historische verhalen van de educatief-historische reeks Oom Wim met korte verhalen die werden geschreven door diverse scenaristen.

Door een jaar lang Oom Wim te tekenen, leerde hij het vak, maar hij wou een eigen reeks creëren die hij zelf kon schrijven. Daarom bood hij zich aan bij het weekblad Kuifje. In juni 1953 tekende hij met Zijn Eerste Koers een verhaal over de Grote Prijs F1 van Spa-Francorchamps. Graton stelde de toenmalige hoofdredacteur van Kuifje, André Fernez, voor om een racepiloot als held te gebruiken voor een nieuwe stripreeks. Fernez was bijzonder sceptisch, maar Graton overhaalde hem om toch enkele korte verhalen te mogen maken.

Voor de familienaam baseerde Graton zich op een karaktertrek (vaillant = moedig, dapper). En zijn overbuurman had twee dochters die met trial bikes reden. De jongste dochter heette Michelle. Hij baseerde zich verder op zijn buren door ook een rol te geven aan een vader en een broer van de tot stand gekomen Michel Vaillant. De motors werden vervangen door auto's, om te beginnen F1-wagens. In de eerste testfase in 1957 kregen de lezers van Kuifje dus eerst enkele korte verhalen te lezen van de nieuwe held. En het publiek reageerde enthousiast. Er werd groen licht gegeven voor een eerste lang avontuur, De Grote Match.

Nevenpersonages als Steve Warson, de Leader en zijn dochter Ruth, Bob Cramer en Hawkins verrijkten de reeks. Graton liet Michel in 1974 trouwen met een journaliste en later kreeg het echtpaar een zoon. Zulk familiegeluk is zelden weggelegd voor helden in stripreeksen. En Graton nam zijn lezers overal ter wereld mee op en naast circuits. De reeks inspireerde ook een Franse tv-reeks (1967, dertien afleveringen) en de Frans-Amerikaanse tekenfilmserie Heroes on Hot Wheels (1986-1989, vijfenzestig afleveringen), waarvan de rechten bij Disney zitten, en een door Luc Besson geproducete bioscoopfilm (2003).

Graton creëerde naast Michel Vaillant ook nog andere reeksen. Vanaf 1966 liep de soapachtige familiereeks De Labourdets, geschreven door Gratons echtgenote Francine (die in 2011 overleed), voor het tijdschrift Chez Nous. Daarvan verschenen negen lange verhalen. In 1976 volgde Julie Wood, een motorpiloot die acht avonturen beleefde en die in 2025 een reboot kreeg. In het Michel Vaillant-album Paris-Dakar! kruist ze het pad van Michel en Steve Warson.

In 1982 richtte Graton zijn eigen uitgeverij op, die nog steeds onder de naam Graton nieuwe albums en afgeleide producten produceert. Sinds 2020 is het label Graton eigenaar van Dupuis, die al langer voor de distributie van de albums instond.

Tot 2007 verschenen zeventig albums van Michel Vaillant, waarvan Jean Graton de reeks geleidelijk aan overliet aan assistenten, zoals Christian Denayer, Jean-Luc Delvaux, Christian Papazoglakis, Robert Paquet en anderen. De meesten tekenen intussen zelf stripreeksen over of met auto's. Ze maakten deel uit van Studio Graton onder de latere leiding van Gratons zoon Philippe, die vanaf 1994 de scenarist van de reeks werd. De studio creëerde ook de reeks Dossier Michel Vaillant met geïllustreerde biografieën en korte verhalen over beroemdheden in de autosportwereld.

In 2005 besloot Jean met pensioen te gaan. In de vijftig jaar daarvoor was er in de F1 zoveel veranderd dat hij nog amper kon volgen. Begin jaren 2010 werd de beslissing genomen om Michel Vaillant compleet te herzien en in 2012 te herlanceren als een tweede seizoen met tekenaar Marc Bourgne, decortekenaar Benjamin Benéteau, scenarist Denis Lapière en Philippe Graton die de touwtjes stevig in handen houdt. De verkoop werd weer opgekrikt en er worden voortdurend nieuwe plannen gesmeed, zoals een spin-offreeks met nevenpersonages in een hoofdrol. een van die projecten bestaat inmiddels als Henri Vaillant, met een voorgeschiedneis over Michels vader. Ook buiten het stripcircuit laat Vaillant zich gelden als een werkelijk autosportteam. Een Vaillante Rebellion behaalde in 2017 vier eerste plaatsen en podiumplaatsen in negen races van het FIA World Endurance Championship. Twee van de vier piloten heten Prost en Senna.

Graton was een graag geziene persoonlijkheid in het autopilotenwereldje. Talloze piloten waren bevriend met hem, onder meer de Belg Jacky Ickx en de Fransman Alain Prost. In de stripreeks komen tegelijk ontzettend veel bestaande piloten voor. In 2004 werd Graton bekroond als Commandeur in de Ordre des Arts et Lettres van het Franse Ministerie van Cultuur. Een jaar later kreeg hij ook een Belgische eretitel als Ridder in de Leopoldsorde, een bekroning die eigenlijk enkel voor Belgen is weggelegd. Ook nog in 2005 kreeg hij voor zijn complete carrière de Grote Prijs Sint-Michiels.

We geven je hieronder nog wat weetjes en foto's met beroemdheden.

Over zijn eerste Michel Vaillant-album had Graton het volgende te vertellen: "Ik wou alles geven in De Grote Match. Mijn held, zijn familie, de Formule 1, de 24 Uur van Le Mans, Indianapolis, tot zelfs de held die bloed geeft aan zijn gewonde tegenstander. Steve Warson, die ik had gecreëerd om de anti-Vaillant te symboliseren, zou in dit album slechts kort meespelen... Maar hoe meer ik met het verhaal opschoot, hoe sympathieker hij werd. Michel raakte aan hem gehecht, ik ook. Steve Warson is de andere grote held van de stripreeks geworden."

In hetzelfde album zie je Michel ook bidden wanneer hij langs de racebaan wandelt. Daarover sprak Geert De Weyer in een interview na de overdracht van de reeks in handen van Philippe Graton. Philippe: "Mijn vader vroeg zich af of we zo'n christelijke visie in de huidige albums nog konden onderbrengen. Maar ik vind nog steeds dat dat een goede zet was. Ondanks zijn heldenstatus maakte het Vaillant nederig en spiritueel. Zo was hij ook bedoeld. Het maakte hem tot wie hij was. Ik zou hem op eenzelfde manier durven laten overkomen, maar niet zo specifiek. mensen zijn gevoelig voor religie." Jean Graton vulde aan: "Het was nooit mijn intentie om een religieus element in de reeks te brengen, maar toen ik in die tijd in Le Mans was, zag ik die kapel werkelijk staan. Toen besloot ik uit te beelden hoe Vaillant zich zou voelen als hij dat zou tegenkomen."

Op de Grand Prix Formule 1 van Italië 1968 poseert Graton bij de Belgische F1-legende Jacky Ickx en zijn Ferrari. Ickx werd in die race derde na de Australiër Denny Hulme en de Fransman Johnny Servoz-Gavin.

Jean Graton rechtstreeks bij een bron, in dit geval Fransman Alain Prost, een van de succesvolste F1-piloten aller tijden en viervoudig wereldkampioen. Hij verklaarde meermaals dat het mede dankzij Michel Vaillant was dat hij gefascineerd raakte door F1 om uiteindelijk zelf racepiloot te worden. Deze foto werd genomen in 1983 bij de Grote Prijs van Nederland.

Drie foto's uit 1985, in volgorde: de Argentijnse, legendarische racepiloot en vijfvoudig wereldkampioen Formule 1 Juan Manuel Fangio met Graton en Asterix-tekenaar Albert Uderzo. Graton en Uderzo bij de Ferrari waarmee Uderzo deelnam aan een wagenwedstrijd in Angoulême. Francine Graton met Uderzo.

Jean Graton en de Belgische motorrijder Joël Robert alias "Monsieur Motocross" die zijn eigen verschijning naast Michel Vaillant checkt in het album Rodeo op 2 Wielen (1971). Robert werd zes keer wereldkampioen in de 25cc-klasse en driemaal vicewereldkampioen. Hij introduceerde in 1970 en 1971 mee de sport in de VS waardoor hij in 2000 werd opgenomen in de AMA Motorcyle Hall of Fame. Begin 2021 werd Robert opgenomen in het ziekenhuis. Hij was besmet met het coronavirus. Hij overleed op 13 januari 2021, kort voor Gratons overlijden.

Jean Graton in 1970 met Steve McQueen in Sebring. De Amerikaanse acteur speelde mee in onder meer The Magnificent Seven, The Great Escape, Bullit, The Getaway, Papillon en Le Mans, een film uit 1971 waarin McQueen een racepiloot vertolkte. Er werd ook een Dossier Michel Vaillant aan Steve McQueen gewijd.

De Belgische topdesigner Luc Donckerwolke is slechts een van de vele mensen uit de autowereld die een grote fan zijn van Michel Vaillant. Hij ontwierp modellen voor Audi, Skoda, Lamborghini, Seat, Volkswagen, Bentley en Hyundai. Sterker zelfs, Donckerwolke heeft op vraag van de Gratons de vijf Vaillante-modellen ontworpen die in het album Operatie Mirage te zien zijn. De vele verhalen die de designer over bedrijfsspionage en paparazzi in diens van andere bedrijven wist te vertellen, boden rechtstreekse inspiratie voor het album. Scenarist Philippe Graton verdiepte zich almaar verder in het thema industriële spionage, waardoor hij naar Duitsland vloog om er te praten met zo'n paparazzo die er telkens in slaagde de eerste prototypes van wagens te fotograferen. Die fotograaf, Hans Lehmann, werd in het album vereeuwigd als Lans Hellman. Jean Graton ontwierp doorheen de reeks trouwens zelf meer dan tweehonderd Vaillante-modellen.

Jean Graton maakte deel uit van diverse vriendenclubjes met bekende stripmakers. Op deze groepsfoto uit 1976 herken je Tibet, Albert Uderzo, René Goscinny en Graton. De snorretjes zijn er achteraf bij getekend. Ze zijn allen overleden.