Winkel in de kijker: Tistjen Dop (Turnhout)

Stripwinkel Tistjen Dop opende zijn deuren in 1986 in stripstad Turnhout. Van 1977 tot 2015 werden hier de Stripgidsdagen georganiseerd. De uitreiking van de Bronzen Adhemar was ook vast onderdeel van dit tweejaarlijkse festival. In het centrum staat nog steeds een standbeeld van Adhemar, de geniale zoon van Nero, en verspreid in de stad tref je stripmuren van Jan Van der Veken, Ulf K., Merho, Reinhart Croon en de nieuwste muur van Jan Bosschaert, die meteen de grootste stripmuur van Vlaanderen ontworpen heeft.

Omdat hij vond dat er in  Turnhout toch ook een stripwinkel moest zijn, begon Ad Hendrickx in 1986 met zijn stripspeciaalzaak Tistjen Dop. Volgend jaar viert de winkel dus zijn veertigjarig bestaan. Vier jaar eerder was hij al gestart met een krantenwinkel in zijn woonplaats Ravels, waar ook al een mooi assortiment stripverhalen aanwezig was. Ad heeft samen met zijn vrouw jarenlang beide winkels tegelijkertijd uitgebaat, tot hij een paar jaar geleden met pensioen ging en stopte met de krantenwinkel.

Ad: “Toen ik met een stripwinkel wou starten, verscheen er in het huis-aan-huisblad Turnhout Ekspres elke week een gag van Tistjen Dop. Deze leuke gagstrip werd getekend door een vriend van mij, Wegé, pseudoniem van Willy Geets. Omdat de stripreeks daardoor in Turnhout best bekend was, vroeg en kreeg ik de toelating van hem om mijn zaak Tistjen Dop te noemen. In de jaren 1980 waren er veel werklozen — doppers in het plaatselijke dialect — en Tistjen was dus een van hen. Er verschenen toen trouwens ook vier albums bij uitgeverij Zinjé. Ter gelegenheid van het dertigjarige bestaan van mijn winkel hebben we nog een vijfde album uitgegeven met daarin alle gags die nog niet in album verschenen waren. Op de omslagtekening van dit album zie je mij trouwens achter mijn toonbank zitten terwijl Willy de naam van mijn winkel nog op het raam aan het schilderen is.”

De winkel opende zijn deuren tijdens het braderijweekend in de Patersstraat. Ad had met de hulp van Stripgidsoprichter Jan Smet alle toenmalige laureaten van de Stripgidsprijs uitgenodigd en die kwamen op zaterdag allemaal signeren. Dat was dus een mooie start met ineens al grote namen: Hec Leemans (laureaat in 1977), Kamagurka (1978), Karel Biddeloo (1979), Jean-Pol (1981), Merho (1983) en Berck (1985). Ook huistekenaar Wegé en de in Turnhout wonende Nederlandse tekenaar Dick Matena waren van de partij. “Er waren bijna evenveel tekenaars als klanten aanwezig in mijn kleine winkel!”, lacht Ad, “En alsof dat nog niet voldoende was, kwamen op zondag vader en zoon Frank en Erwin Sels ook nog hun albums van Zilverpijl signeren.”

“In de beginjaren verkocht ik, zoals elke stripwinkel toen, enkel Nederlandstalige stripalbums. Verder waren er bakken met tweedehands en antiquariaat. Doorheen de jaren is het aanbod verschillende keren flink gewijzigd, wat misschien meteen ook de reden is dat de winkel na veertig jaar nog steeds bestaat. Maar gezien de beperkte oppervlakte hier, en het feit dat de meeste stripalbums met de voorkaft naar voor gepresenteerd staan, heb ik hoe langer hoe meer keuzes moeten maken. Ik pas me aan naar wat het publiek vraagt. De laatste jaren zijn vooral integrales en Engels- en Nederlandstalige graphic novels en manga populair.

Omdat ikzelf ook een muziekliefhebber ben — in mijn winkel staat altijd muziek op, vaak jazz of psychedelische muziek uit de sixties — heb ik een speciaal rek in mijn winkel met strips over muzikanten of bands. De laatste jaren verschijnen ook heel wat Nederlandstalige titels rond dit onderwerp bij onder andere Concerto Books. Het blijkt een ideaal cadeau te zijn voor mensen die voor een stripliefhebber iets willen kopen, maar niet weten wat.”

Doorheen de jaren werd er ook wel wat uitgegeven, vaak in samenwerking met stripwinkel De Galliër uit Sint-Truiden. Ze waren de eerste stripwinkels in Vlaanderen en Nederland die gratis gesigneerde ex librissen aanboden bij aankoop van een album. Er werden er een veertigtal uitgegeven, meestal getekend door bevriende tekenaars, zoals Merho (de Kiekeboes), Marc Sleen (Nero), Hec Leemans (Bakelandt) of Jan Bosschaert (Sam), maar ook van Franstalige auteurs, zoals Philippe Francq (Largo Winch), Yves Swolfs (De Prins van de Nacht) of Roger Leloup (Yoko Tsuno).

Naar jaarlijkse traditie verzond stripwinkel Tistjen Dop vóór het digitale tijdperk elk jaar een nieuwjaarskaartje naar klanten en relaties. Onder meer Wegé, Erika Raven, Marvano, Hec Leemans, Marc Legendre, Jan Bosschaert, Nagel en Ersel werden bereid gevonden om een exclusieve tekening te maken. Vaak was de uitbater of de winkel het onderwerp van het kaartje. Ook werden er een tiental jaar lang prachtige kalenders op A3-formaat gratis aan klanten als nieuwjaarsgeschenk uitgedeeld. Onder andere Ferry, Kim Duchateau, Dirk Stallaert, Steven Dupré en Jan Bosschaert leverden hiervoor prachtige ontwerpen.

Plots werden Johan Van Torre, uitbater van De Galliër, en Ad ook stripfiguren. Marc Legendre schreef de scenario’s voor vier pagina's van de komische strip De Lotgevallen van 2 Stripwinkeliers. De stroken van zo’n pagina's werden getekend door telkens een andere tekenaar. Ook hier passeren de bevriende tekenaars de revue: Jan Bosschaert, Kim, Ersel, Wegé, Mario Boon, Steven Dupré, enzovoort. Deze stroken waren onderdeel van een speciale verzamelactie voor de klanten van beide winkels.

Toen Erika Raven voor haar nieuwe strips niet direct een uitgever vond werd er een uitgeverij opgericht met als naam Tistjen Dop - De Galliër - Studio Raven. Er verschenen drie albums van haar hand: Icebound, Kota Base en Ketangau River. Ook de eerste luxe uitgaven van de Franstalige uitgeverij Khani werden in het Nederlands door Tistjen Dop en De Galliër uitgegeven. Dat waren Voor Maria in de reeks XIII, De Riem van Professor Dyffuus van Natasja en het Marsupilami-verhaal Baby Prinz.

Uiteraard kwamen er in die veertig jaar vele auteurs hun albums promoten. Ad gaf graag aan nieuwe tekenaars de kans om hun werk te komen signeren in zijn winkel. Zo waren Johan De Moor, Pieter De Poortere, Kim Duchateau, Clara Lodewick, Charlotte Dumortier, Delphine Frantzen en Frodo De Decker (sommigen meermaals) te gast. Persoonlijk hoogtepunt voor Ad was de signeeractie van de Amerikanen Chris Ware en Dan Clowes in zijn winkel in 1999.

Op de stand van stripwinkel Tistjen Dop signeerden tijdens vrijwel elke editie van de Turnhoutse Stripgidsdagen dan weer zowat alle Vlaamse tekenaars met als uitschieters natuurlijk Marc Sleen, Bob De Moor, Willy Vandersteen, Jef Nys, Urbanus en Merho. Ook vele auteurs buiten Vlaanderen kwamen langs: William Vance, Jacques Martin, Yves Swolfs, Tibet, Jean Graton, Loustal, Seth, Don Lawrence, Joost Swarte en Martin Lodewijk.

Samen met journalist en vriend Patrick Van Gompel schreef Ad ook nog een boek met als titel Strips, Aha! De Wereld van het Beeldverhaal, dat in 1995 door Standaard Uitgeverij  werd uitgegeven én in 1996 een herdruk kreeg.

De covertekst: “In dit informatierijke boek is naast de geschiedenis van de strip ook een beschrijving van de genres opgenomen. Strips, Aha! barst van de gedocumenteerde lijsten met de belangrijkste tekenaars, de interessantste stripbeurzen en stripwinkels, stripuitgeverijen, stripbladen en informatietijdschriften. De lezer vindt nuttige tips over het uitbouwen van een stripbibliotheek en het verzamelen van strips. Heel bijzonder is het lijstje van de verzamel-topstukken. Een kijk achter de schermen van het maken van strips belicht nog onbekende facetten van de ruime wereld van het beeldverhaal. Strips, Aha! De Wereld van het Beeldverhaal is hét boek voor mensen die Asterix, Kuifje, Nero, Lucky Luke en Suske en Wiske wel eens lezen en nu iets meer over strips willen weten. Voor de geoefende stripliefhebbers bevat dit boek nog verrassend nieuwe dingen. Iedereen heeft het over de Negende Kunst, maar wie weet waar die naam vandaan komt? Patrick Van Gompel is journalist bij VTM, de Vlaamse Televisie Maatschappij. Hij is ook stripcriticus. Ad Hendrickx is striphandelaar. De twee zijn de stuwende krachten achter de Bronzen Adhemar Stichting, de vereniging die de Stripgidsdagen in Turnhout organiseert.”

Sinds een paar jaar is Ad gepensioneerd, maar hij houdt met nog evenveel passie als vroeger de winkel open. Wel heeft hij zijn openingsdagen gereduceerd tot drie. Hij maakte de redenering dat stripalbums een luxeproduct zijn voor mensen die — meestal — tijdens de week gaan werken. Die hebben alleen in het weekend vrije tijd. Handig is ook dat je op zondag gratis kan parkeren in Turnhout.

Uit de roemrijke geschiedenis van de stripwinkel en dat van de Stripgidsdagen/Strip Turnhout plukt Ad vier anekdotes.

"Charel Cambré kwam, toen hij in Turnhout naar school ging, al eens langs in Tistjen Dop. Hij liet als tiener zijn striptekeningen eens ter beoordeling zien en ik antwoordde toen: 'Jongen, daar ga je nooit je boterham mee kunnen verdienen...' Dat heeft hij me enkele jaren geleden tijdens een signeeractie in mijn winkel nog verteld. Ik was het ondertussen vergeten."

"Bij de inhuldiging van het bronzen beeld van Adhemar aan de Warande in Turnhout duwde Marc Sleen zijn fototoestel in de handen van een toevallig toeschouwer, want hij wou een foto van hem en mij bij het beeld. Later kreeg ik per post een kader toegestuurd met de bewuste foto. Dit aandenken hangt nog steeds in mijn winkel."

"Omdat in de jaren 1980 en 1990 zowat alle strips gedrukt werden in Turnhout bij de drukkerijen Proost en Brepols kwamen er vaak uitgevers en tekenaars om er een proefvel goed te keuren zodat de drukpers kon starten. Nadien gingen ze iets eten in Turnhout en kwamen ze wel eens langs in mijn winkel. Zo stapte Bob De Moor binnen met een zeer vriendelijke Nederlandse man met wie ik een leuk gesprek had. Toen ik later aan Bob vroeg wie dat nu eigenlijk was, zei hij: 'Ah, dat was Hans Kresse. Een Nederlandse tekenaar. Misschien ken je hem wel?'"

"Alle ex librissen die Johan en ik hebben uitgegeven, zijn in potlood genummerd en gesigneerd door de auteur. Enkel die van De Rode Ridder is gesigneerd met een rode balpen. Toen ik Karel Biddeloo nadien vroeg waarom hij ook geen potlood had gebruikt; zei hij: 'Allez Ad, denk eens na, De RODE Ridder...'"

• Oppervlakte: 60 m²
• Adres: Patersstraat 96, 2300 Turnhout
• Telefoon: +32(0)475 379968  
• E-mail: stripwinkel.tistjen.dop@telenet.be      
• Openingsuren: vrijdag van 10.00 tot 18.00 uur - zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur - zondag van 10.00 tot 14.00 uur