Robert Crumbs Zap Comix integraal in september 2026

In 1968 tekende Robert Crumb het eerste nummer van Zap Comix, een grensverleggend stripblaadje voor volwassenen, eigenhandig vol en verkocht zijn toenmalige vrouw Dana het op de eerste dag in de straten van Haight-Ashbury, een wijk in San Francisco die in 1967 de geboorteplaats van de hippiebeweging en de Summer of Love was. Dana vervoerde de stripblaadjes in een kinderwagen. Zap Comix groeide uit tot een fenomeen. De volgende nummers kwamen onregelmatig uit in de daaropvolgende decennia. Hoewel er slechts zeventien nummers (inclusief een nulnummer) verschenen en een exacte telling onmogelijk is, bedroeg de totale verkoop in de miljoenen exemplaren. De oplage van het eerste nummer bedroeg nauwelijks 3.500 exemplaren. Het laatste nummer 16 verscheen pas in 2014. 

Vanaf het tweede nummer vroeg Crumb al om bijdragen van andere undergroundtekenaars. Op de pagina's van Zap debuteerden Crumbs Mr. Natural en de vaak gebootlegde Keep on Truckin'-illustraties. Er volgden echter ook rechtszaken. In nummer 4 uit 1969 komt incest voor in een middenklassegezin. Uitgevers Don en Alice Schenker werden gearresteerd en beschuldigd voor het publiceren van pornografie. Een galeriehouder werd om dezelfde reden aangehouden nadat hij origineel werk uit Zap had tentoongesteld. Iedereen werd vrijgesproken. In 1973 leidde hetzelfde nummer van Zap tot een uitspraak van het Amerikaanse hooggerechtshof dat lokale gemeenschappen zelf mochten beslissen of het Eerste Amendement (vrijheid van godsdienst, meningsuiting, persvrijheid en vereniging) toepasbaar is betreffende vermeende obsceniteiten.

De Amerikaanse uitgeverij Fantagraphics bundelde alle nummers in 2014 in een exclusieve hardcoverset van zes delen, aangevuld met bonuspagina's, een portfolio en niet eerder gepubliceerd materiaal. Deze set is al lang uitverkocht. In september 2026 verschijnt echter een nieuwe Engelstalige integrale editie in drie dikke softcoveralbums in een verzamelbox. Samen goed voor 868 pagina's undergroundstrips in zwart-wit. In Amerikaanse valuta kost dit de ronde som van 200 dollar. Bij ons wordt het aangeboden tegen 169 euro.

De voorstelling van Fantagraphics: "Vóór het verschijnen van Robert Crumbs klassieke eerste solonummer van Zap in 1968 was er nauwelijks sprake van een underground tripwereld. Tegen de tijd dat Zap nummer 2 verscheen, was hij begonnen met het samenstellen van een Seven Samurai van de beste, meest gedreven en stilistisch meest gevarieerde striptekenaars die uit de smeltkroes van de tegencultuur waren voortgekomen. Ze waren allemaal op de een of andere manier extremisten, van motorbendelid Spain Rodriguez tot de christelijke surfer Rick Griffin, maar op de een of andere manier werkten ze decennialang samen: een verbluffende bloemlezing van abstracte hallucinaties, messcherpe sociale satire en schokkende seksuele uitspattingen die de aanhoudende golf van alternatieve striptekenaars zoals Daniel Clowes, Chris Ware en Charles Burns mogelijk maakte.

The Complete Zap Comix verzamelt elk nummer van Zap — elke cover en elk verhaal — in een driedelige set in softcover in een slipcase. Ze zijn er allemaal — van Zap nummer 0, een solonummer van Crumb, tot en met Zap nummer 16, het laatste nummer met werk van Robert Crumb, Victor Moscoso, S. Clay Wilson, Spain Rodriguez, Gilbert Shelton, Paul Mavrides, Rick Griffin en Robert Williams."