Op striptocht in Valencia, Bologna, Firenze en Berlijn

Spider-Man is overal

28 december 2023 Fotoreportages
tekst en foto's: David Steenhuyse

 

Werk en plezier gingen tussen 23 augustus en 12 september 2023 hand in hand op een trip door Europa in acht steden waarvan er zes werden beslist door srprs.me. Volgens dat concept weten we pas op de luchthaven waar we twee uur later naartoe vliegen. En op elk van die bestemmingen probeerden we, zelfs zonder te zoeken, allerlei aanwezigheden van strips te vinden. Op onze Facebookpagina plaatsten we daar dagelijks berichten over. In twee overzichten verzamelen we al deze vondsten, van stripwinkels over musea tot heuse stripcafés of gewoon pal op straat. En waar is het werk van Vlaamse en Nederlandse auteurs te vinden? Gedurende drie weken zagen en beleefden we veel meer dan we op voorhand durfden te vermoeden. We hebben zelfs een striptekenaar ontmoet. Maar onze grootste vaststelling: Spider-Man is werkelijk overal!

 

Op deze pagina onder meer originelen van de allergrootsten en tienduizenden figuurtjes in Valencia, een Nederlandse koe tussen de worsten in Bologna, de Tarbot van Robbedoes tussen Ferrari's in Modena, Persepolis-ijs in Firenze, een Jommeke-knoeiboel in een Berlijnse kelder en een spoor van Aimée de Jongh en John Backderf.

 

Stad 1: Valencia

In het hypermoderne, door Santiago Calatrava ontworpen interactieve wetenschapsmuseum Museo de las Ciencias zijn diverse zones over allerlei natuurwetenschappen ondergebracht. Kinderen, maar ook volwassenen, kunnen zich amuseren met de tientallen proefondervindelijke experimenten over onder meer het menselijk lichaam.

In een gedeelte over de planeet Mars kan je kijken naar fragmenten uit tekenfilms en films waarin de personages naar Mars reizen. Er zijn prille tekenfilmpjes van Felix the Cat en Bimbo: Up to Mars van Dave Fleischer te bekijken. En in een vitrine staat tussen allerlei literatuur een opengeplooid exemplaar van Watchmen met Dr. Manhattan op de rode planeet.

Bij uitleg over de evolutie van het menselijk dieet illustreert een filmaffiche van Asterix en Obelix dat onze voorouders er een heel ander eetpatroon op nahielden. Hoewel, wie is er dik? Obelix toch niet!?

Ook bij mutaties en mutanten illustreren enkele affiches van superheldenfilms én een popje van Spider-Man de pancarte met uitleg.

Momenteel werkt het museum aan een gloednieuwe zone: de wetenschap in de animatiefilms van Pixar. Als dat even voorbeeldig en amusant wordt aangepakt, voor jong en oud, als de rest van het museums zal ook dat een voltreffer zijn.

Website van het museum: https://cac.es/en/museu-de-les-ciencies/

In het Oceanogràfic hangt in een van de vele te bezichtigen aquariums een stripje met een leuk tekenstijltje. We konden helaas de tekenaar ervan niet achterhalen.

Het door Calatrava ontworpen aquariumcomplex is het grootste van Europa. Het herbergt 40.000 specimen van schildpadden, haaien, beluga's, krokodillen, mediterraanse en tropische vissen, octopussen, kwallen, maar ook vogels, kikkers en er is een dolfijnenshow.

Website: https://www.oceanografic.org/en/

Tot 29 oktober liep in het futuristische CaixaForum een indrukwekkende expo waarin originelen van het neusje van de zalm van Amerikaanse en Europese tekenaars waren samengebracht. De collectie was in bruikleen van 9e Art Références uit Parijs. Noem gelijk welke naam die internationaal wat betekenis had, van de Amerikaanse krantenstrips uit begin twintigste eeuw, de comicgeschiedenis, de Franco-Belgische weekbladgeschiedenis en toch ook wat Spaanse couleur locale (de onlangs overleden Spaanse Francisco Ibañez ontbrak uiteraard niet) en er is een grote kans dat je er een origineel van kon zien hangen.

Wij noemen McCay, Herriman, Foster, Caniff, Burroughs, McManus, Gottfredson, Segar, Raymond, Eisner, Schulz, Davis, Crumb, Corben, Miller, Buscema, Frazetta, Corben, Wrightson, Franquin, Hergé (of veeleer zijn studio), Roba, Uderzo, Pratt, Manara, Tardi, Mézières, Segrelles, Schuiten, Guarnido, Bernet, Hermann, Gotlib, Loisel, Giraud/Mœbius, Serpieri, Giardino, Bilal... En dan hebben we ze nog niet allemaal, maar we zijn al lang buiten adem door deze opsomming. Morris (die wel is vertegenwoordigd met een door Achdé nagetekende cover van Lucky Luke), Peyo en Tillieux ontbreken echter in dit voorname lijstje.

Wat ons nog het meest verbaasde, waren de gigantische formaten waarop sommige Amerikaanse krantenstriptekenaars werkten. Je kan een kind oprollen in een tekenplaat van bijvoorbeeld Hal Fosters Prince Valiant.

De museumshop had een bescheiden aanbod van albums, boeken en merchandising die je er kon kopen over of van diverse tentoongestelde tekenaars of stripreeksen.

Website van het museum: https://caixaforum.org/es/valencia/p/comic_a87417735

Futurama is de hoogst aangeschreven stripwinkel van Valencia. We begrijpen waarom. Een weelderig en evenwichtig aanbod van Europese strips, comics, manga’s en allerlei merchandising. We spotten er zelfs Spaanse vertalingen van De Muizen van Leningrad van het Vlaamse duo Thomas Du Caju en Jean-Claude Van Rijckeghem, Kraut van Nederlander Peter Pontiac en Cowboy Henk van Herr Seele en Kamagurka. Een blikvanger zijn de raketten van Kuifje in papier maché die boven je hoofd cirkelen (met een dikke laag stof erop). Twee ervan zijn gemaakt met pagina’s uit de reeks Kuifje. Verrassend genoeg liggen hier ook integrales van De Blauwbloezen en Thorgal in de winkel, met heel wat extra pagina’s en unieke illustraties. Dergelijke integrales bestaan net zo min in het Nederlands als het Frans.

Er vlak naast ligt een winkeltje waar ze alleen maar figurines en funkopoppen verkopen van al wat populair en hip is op het gebied van comics, films en tv-series.

Website: https://futuramacomics.es

In een Fnac hangen mooie opdrukken op wanden en zuilen van Death Note, Blacksad, Blueberry en Watchmen. Opnieuw een heel evenwichtig aanbod. We lieten John Backderf en Peter van Dongen weten dat we hun strips Mijn Vriend Dahmer en Rampokan in goed gezelschap hebben gespot. Duimpjes als antwoord. Een paar Spaanse titels achten we rijp voor een vertaling in het Nederlands. We hebben intussen begrepen dat Contrapaso wordt vertaald door Lauwert Uitgeverij. Deze strip is het werk van Teresa Valero (mevrouw Juan Guarnido) en Juan Díaz Canales, bekend van onder meer Blacksad en Corto Maltese.

Asteria Cómics is een bescheiden stripwinkeltje waar je van alles kan vinden dat niet altijd in andere stripwinkels in Valencia beschikbaar is. Die stripwinkels liggen trouwens allemaal vlak bij elkaar in een straal van een kilometer in de mooie historische binnenstad. In deze winkel staan Asterix en strips van Francisco Ibañez (Paling & Ko) broederlijk naast elkaar. In een hoekje staat voorwaar de graphic novel Vincent van de Nederlandse Barbara Stok.

Na al dat stripwinkelen eten we een hapje in Comic Café. Superheldin Dark Phoenix / Jean Grey is er de blikvanger. Desgewenst kan je tijdens het eten en drinken in wat een brunch- en koffiebar is een comic lezen uit een rek. De bar is behangen met comiccovers en overal staan figurines van superhelden. Binnen zit je op kussentjes die eruitzien als het schild van Captain America. Als goede Belg plegen we blasfemie door een biertje met citroengranité te bestellen, wat erg verfrissend en dorstlessend is in Valencia waar het momenteel 37 graden is, weliswaar voldoende gecounterd met een voortdurende zeebries door de straten. De tortilla is niet home made, maar wel bijzonder smakelijk.

In CCCC, een museum voor eclectische moderne kunst, herkennen we de tekenstijl in een afbeelding van een affiche van de Spaanse stripmaker Paco Roca (Rimpels, Sporen van het Toeval, La Casa, Het Kruispunt). Het vormt een onderdeel van een expogedeelte over protestmarsen en -affiches met foto’s, video en afbeeldingen. Heel wat Spaanse organisaties bedienden zich van knappe illustraties voor affiches of protestborden. Een ervan ijvert zelfs voor Ralph Wiggum uit The Simpsons als rector.

De grootste ontdekking is echter het werk van Spanjaard Miguel Calatayud, een kinderboekenillustrator die ook strips heeft getekend. Originelen en reproducties op metershoog formaat roepen alleen maar bewondering op. Wat een talent vol kleur, detail en ontzettend veel inhoud op elke vierkante centimeter. Hij won vele sectorprijzen.

Website: https://www.consorcimuseus.gva.es

Een beetje verstopt tussen allerlei tips over Valencia staat L'Iber. Het huisvest de grootste privéverzameling tinnen soldaatjes ter wereld. Al meteen bij het binnenkomen valt onze mond open van verbazing door de hoeveelheid minifiguurtjes en de opstelling ervan. Hele veldslagen zijn in vitrines nagebouwd met figuurtjes die amper een pink groot zijn, elders niet groter dan de nagel van een pink.

Verspreid over veel meer zalen dan gedacht maak je een reis door de geschiedenis met soldaten, krijgslieden en gewone burgers uit diverse historische tijdperken. De prehistorie, het oude Egypte, de Grieken, Romeinen, Galliërs, Babyloniërs, Azteken, Chinezen, ridders en nog meer staan in vol ornaat uitgestald, in actietaferelen of opgesteld in slagorde. Er komt werkelijk geen einde aan. Speciale aandacht is er voor Napoleon Bonaparte waarbij de veldslagen van Austerlitz en Waterloo zijn uitgebeeld. De grootste vitrine is voor de Slag bij Almansa tijdens de Spaanse Successieoorlog.

We vergapen ons werkelijk in elke kamer of zaal. We zien soldaten die de Slag bij Verdun, Mons en de Ardennen ondergaan. De oorlog in Vietnam. Gladiatoren. Opstanden. Slavenverkoop. Het aanbod is gigantisch. Zelfs The Beatles, The Rolling Stones en Elton John hebben er hun eigen plaatsje. En o wat een verrassing, al in de eerste zaal staat het dorp van Asterix, een westernstadje met figuren uit Lucky Luke. En verder ook beeldjes van Kuifje, de Smurfen, Robbedoes, Tarzan, Conan, Little Nemo, superhelden van Marvel, Paling & Ko, enzovoort, enzovoort. In de kleine museumshop staan enkele beeldjes te koop van onder meer Titeuf en ook enkele strips van Asterix.

In een gang hangt een oude reuzegrote affiche voor een expo over Paco Roca's Sporen van het Toeval. Op straat passeren we reclame voor een klassiek concert waarvoor de Spaanse striptekenaar de illustratie leverde.

Website: https://www.museoliber.org/en/

Stad 2: Bologna

Bij het zoeken naar een restaurantje rond de Piazza Maggiore passeren we een winkeltje dat gelukkig gesloten is. Dan hadden we wellicht nooit het neergehaalde luik gezien met niemand minder dan Boes van het Nederlandse duo Wil Raymakers en Thijs Wilms erop geschilderd. Saga Uitgaven heeft de hele reeks opnieuw uitgegeven in kleur. Het winkeltje ligt in een straatje vol met eetgelegenheden waar de befaamde mortadella (afkomstig uit Bologna) met hopen te koop of te eten is in onder meer gespecialiseerde bottega’s.

Stripje op een luik van een tattooshop met de toepasselijke naam Eva Tattoo.

In de Bolognese vestiging van de Italiaanse boekenketen Libraccio is het aanbod strips een mooie variatie van graphic novels, comics, manga’s en een selectie fumetti (Italiaanse pulpstrips zoals Dylan Dog). Uiteraard ontbreken Italiaanse stripmakers als Benito Jacovitti, Guido Crepax en Milo Manara (wiens nieuwste strip De Naam van de Roos uitgestald staat) niet. Het is een klassezaak vol met romans, kunstboeken, vinylplaten en dvd’s. Ons vermoeden klopte dan ook dat hier een exemplaar van Aimée de Jonghs Dagen van Zand (vertaald als Giorni di Sabbia) zou staan. We vonden het enkel met de rug zichtbaar in de kast en gaven het opnieuw een zichtbaarder plaatsje. Graag gedaan, Aimée!

Uitstap naar Modena

Bezoekje aan het Ferrarimuseum in Modena. Daar deed het model 340 MM (productiejaar 1953) ons denken aan de eerste Tarbot uit de strips van Robbedoes en Kwabbernoot, voor het eerst te zien in Robbedoes en de Erfgenamen (welja, in 1953 gestart in voorpublicatie). André Franquin was een wagenfreak. Hij illustreerde als eerste de autorubriek Starter in het weekblad Robbedoes voordat hij het figuurtje uit handen gaf aan zijn toenmalige assistent Jidéhem.

In voornoemd album zien we Robbedoes ook racen tegen onder meer Bangio, gebaseerd op de legendarische autopiloot Fangio die voor Ferrari actief was. Franquin vond voor dat verhaal documentatie in het tijdschrift Science et Vie. Tegenover al dat razend geweld staat natuurlijk de aftandse Fiat van Guust Flater.

Lees meer in dit artikel uit ons archief.

Uitstap naar Maranello

Voor het Italiaanse indierockfestival Limoni (citroen) werd voor de affiche vet geknipoogd naar een van de meest iconische kusscènes ooit: de onderstebovenkus tussen Spider-Man en Mary Jane Watson in de eerste Spider-Man-film van Sam Raimi uit 2002, respectievelijk vertolkt door Tobey Maguire en Kirsten Dunst. Deze affiche hangt in het dorp Maranello nabij Modena.

Het is niet voor het eerst dat we Spider-Man tijdens onze stedentrip tegenkomen op verrassende plekken. In Valencia illustreerde hij in het hypermoderne wetenschapsmuseum een vitrine over menselijke mutaties en troffen we hem ook aan in een museum met tienduizenden tinnen soldaatjes. In Bologna maakten we een wandelingetje langs het kanaal en herkenden plots het kenwijsje van de oude tekenfilmreeks die tussen 1967 en 1970 liep. Het werd gezongen door een meisje van een jaar of tien dat ons pad kruiste.

Als je het ons vraagt, is Spider-Man de populairste superheld van het moment. Wars van alle Avengers-geweld staan daar momenteel de erg goede Spider-Verse-animatiefilms tegenover. Het is bijna tekenend dat aan de overkant van de straat waar de citroenenaffiche hangt in een kiosk door de zon verbleekte tijdschriften staan van andere superhelden om gadgets bij elkaar te sparen.

Stad 3: Firenze

We ruilen Bologna even in voor Firenze om er een avond en een dag te verblijven. In net die ene galeteria (ijssalon) zien we bij het afrekenen van ons ijsje de smaak "Persian" met een illustratie van Marjane Satrapi's alter ego uit haar strip én tekenfilm Persepolis. Hoe dat ijs met rozenwater, saffraan, pistache en room smaakt, weten we niet. We bliefden liever sorbetijs.

En weer duikt Spider-Man prominent op. Hij hangt ondersteboven aan een plafond én kruipt over een muur in het gezelschap van Superman, The Simpsons, Minions en andere figuren van Disney, Pixar, Marvel of net zo goed ET, Betty Boop en Jaws in de Italiaanse snoepwinkelketen CandyLisa. We kwamen twee vestigingen tegen in Firenze. Ook in andere Italiaanse steden kan je CandyLisa terugvinden.

Een politieke bewuste graffiti-artiest schildert de Italiaanse premier Giorgia Meloni af als Superwoman.

In kleerwinkel Tezenis verkopen ze allerlei kleren (voornamelijk ondergoed en slaapkleren) met prints van Marvel-figuren en -collages. In de etalage wordt daarmee uitgepakt. Tezenis bestaat ook in België en Nederland of je kan deze kleren bestellen via de webshop.

In de vestiging van Libraccio in Firenze staan Brecht Evens De Liefhebbers en Joris MertensBeatrice prominent uitgestald. Typex’ knappe biografie van Andy Warhol hebben we een handje geholpen door die een beter plaatsje te geven. Van de rest van de winkelschikking zijn we gebleven. Ook hier een erg ruim aanbod graphic novels, comics en manga’s. De klassieke Franco-Belgische strip krijgt hier weinig aandacht. In deze en andere winkels vonden we wat verdwaalde Lucky Lukes en een Kuifje.

Een verrassing in een vestiging van de boekenwinkelketen La Feltrinelli. Vlaming Brecht Vandenbroucke is er aanwezig met zijn Shandy. De Italiaanse uitvoering vinden we mooier dan de Nederlandstalige. Mooie uitvoeringen ook van Corto Maltese en Berserk in verzamelboxen. Nadat we Aimée de Jongh laten weten dat we haar Dagen van Zand ook hier een beter plekje geven, wil ze ons inhuren als promotor. We bedanken vriendelijk door haar te antwoorden dat we te duur zijn. Intussen krijgen we een bericht van John Backderf, die we de voorbije dagen lieten weten dat we zijn strips Mijn Vriend Dahmer en Trashed telkens tegenkwamen in Valencia, Bologna en Firenze. Hij laat ons weten dat hij nooit een exemplaar van zijn Italiaanse uitgaven krijgt

Voor deze winkel moesten we tot enkele kilometers buiten het centrum wandelen. De winkel focust op funkopoppen (we hadden geen idee dat er ook een bestaat van Michael Jackson uit zijn Bad-periode), comics, manga’s en kaartspelen. Geregeld worden er toernooien georganiseerd van onder andere Magic. Een verdwaalde Tardi staat broederlijk tussen comicklassiekers.

Panini kennen wij nog van de plakboeken voor voetbalstickers. De Italiaanse uitgeverij is veel meer dan dat. Daarnaast heeft het een eigen winkelketen met uiteraard veel vertaalde comics. Ook manga’s en graphic novels, maar bitter weinig Europese strips, op een Lucky Luke, Kuifje of Blacksad (in een beschadigde verzamelbox) na. Voor zo'n grote naam hadden we hier wel een grotere winkel verwacht dan de twee goed gevulde kamertjes.

In het alleraardigst vintagewinkeltje Melrose Vintage Store wordt gedweept met film, superhelden en Disney. Een Mickey Mouse heeft wel heel rare kleuren en vormen.

De speelgoedwinkel Dreoni Giocattoli is gigantisch en kent meerdere ingangen in verschillende straten. Noem een merk en het staat er. Hier veel Marvel-merchandising. Maar de blikvanger is de winkel van Gepetto met zijn Pinokkio.

Website: https://www.dreoni.it/home/

Stad 4: Berlijn

De ons gegeven tijd in de Duitse hoofdstad is erg kort. Na een avond, een volle dag en een halve dag reizen we alweer door. Op de avond van aankomst pikken we nog een voorstelling mee.

Het Monsterkabinett zit wat verstopt in een kleiner binnenhof nabij Hackescher Markt vlak naast een café waar een lookalike van Wednesday Addams serveert. De ingang is in een kelderverdieping. Het is een mix van een griezelhuis, de monsters uit de stripreeks Game Over en een blikken versie van het Jommeke-avontuur De Grote Knoeiboel. De showmaster gidst ons met veel theaterfeeling en het ophitsen van ons groepje van een man of vijftien doorheen een paar gangen. Om de paar meter moeten we stilstaan en wachten op wat er staat te gebeuren. We moeten eerst langs een gigantische mechanische spin die ons tegemoet kruipt en zogezegd rennen voor ons leven. In kleine, donkere ruimtes lichten andere automaten op die met veel lawaai en heftige gebaren dansen op bombastische techno of met percussie die ze zelf spelen. Uit een mechanisch gedrocht komen gezichten met brede lippen tot op enkele centimeters van je eigen gezicht. De showmaster legt erbij uit dat hij een casanova is. In een laatste zaal, die van plafond tot vloer behangen is met spiegels, worden we opgesloten en dat moet de apotheose zijn van een multifunctionele creatie die zingt en volop beweegt.

Terug naar het vertrekpunt komen we weer in het eerste zaaltje terecht. Om opnieuw voorbij de spin te kunnen, moet de showmaster een vergifspuit testen. Dat doet hij op een menselijke robot. De dosis blijkt te sterk en voor onze neus ontploft het hoofd van de robot en dwarrelt er papier. We schrikken ons het apelazarus. Achter ons schopt een dansende robot met vier of vijf poten in onze reet. Links net naast ons opent een ander monster zijn muil... Dit is een ge-wel-di-ge ervaring! Het mee moeten roepen, joelen en zelfs dansen geeft ons een ontzettende adrenaliboost.

Fotograferen of filmen is verboden. Dat krijgen we duidelijk te horen als de showmaster ons met priemende ogen aanspreekt. Op gestolen momenten kunnen we nog onderstaande filmpjes en foto's maken.

Website: https://www.monsterkabinett.de

In de Alte Nationalgalerie, op het museumeiland van Berlijn, liep een expo met werk van Gustav Klimt uit Wenen, Franz von Stuck uit München en Max Liebermann uit Berlijn onder de verzamelnaam Secessionen, een begin van het modernisme. In de museumshop staat de Duitse vertaling van de biografische strip van Klimt door Marc-Renier en Jean-Luc Cornette, in 2021 vertaald door Dark Dragon Books in het Nederlands. Dat album heeft goudfolie op de cover wat het een prachtige uitgave maakt en een directe verwijzing is naar het goudgebruik van Klimt in enkele van zijn bekendste schilderijen.

Een strip die er op het moment van ons bezoek nog niet staat, maar er wel een plaatsje mag krijgen, is de Duitse vertaling van de biografie van Caspar David Friedrich door Vlaming Bart Proost. Na het album dat Daedalus uitgaf, verscheen een Duitse vertaling bij StainlessArt. In 2024 zal het tweehonderdvijftig jaar geleden zijn dat de Duitse kunstschilder geboren werd. Zijn werk reist de komende twee jaar nog rond in Winterthur, Hamburg, Dresden, Berlijn en New York. In Berlijn is alvast een mooie selectie te zien van zijn sombere landschappen.

In een van de andere musea, het Neues Museum, vonden we in de museumshop een selectie Asterix-strips. In dat museum krijg je een ruim overzicht van de antieke oudheid.

Website: www.smb.museum

Spider-Man is overal! Zo ook in de etalage en in de winkel van Maskworld, een zeer grote, heel mooi ingerichte shop voor al wie van verkleedpartijtjes of cosplay houdt. Op vier verdiepingen vind je er een overweldigend aanbod aan verkleedkostuums, maskers, attributen en ook maquillage om je te kunnen verkleden als superheld of als een figuur uit bekende tv-series en films uit het fantasy-, horror, en sf-genre. Je vindt er zelfs kostuums van Lucky Luke, de Daltons, Obelix, Walhalla uit Asterix en Popeye. Bij de sectie met naughty stuff herkenden we een masker van Catwoman. Miauw!

Website: www.maskworld.com

In dezelfde straat als Maskworld treffen we Figuya aan, een ruime, hippe winkel met duizenden figurines van manga- en animepersonages. De enige strips die je hier vindt, is in een hoekje met manga's. De nadruk ligt sowieso op de poppetjes in alle vormen en maten. Het publiek bestaat voornamelijk uit meisjes.

Website: figuya.com

Een van de drie Berlijnse vestigingen van Modern Graphic ligt in Oranienstraße, waar volop restaurantjes en cafés zijn en er erg veel volk rondloopt. Deze boeiende stripspeciaalzaak trekt een groot en gevarieerd publiek aan. Wat je er niet zoekt, vind je en als je iets niet vindt, zie je wel iets anders dat je aandacht trekt. Het aanbod is enorm. Misschien wel een van de beste buitenlandse stripwinkels die we intussen bezochten.

Voor een keer wat minder manga, overwegend veel klassiekere Franco-Belgische strips (hier veelal als integrales), graphic novels in het Duits, Frans en Engels en een paar kamers vol met comics. Aan het plafond hangt een opblaasversie van de raket van Kuifje en Phoney Bone uit Jeff Smiths stripreeks Bone.

Behalve Spider-Man als rode (spinnenweb)draad zijn de vertalingen van Aimée de Jonghs Dagen van Zand een andere constante op onze reis tot dusver. De Duitse vertaling staat hier uitgestald. Ook Gilles de Geus en Agent 327 van haar Nederlandse collega's Hanco Kolk, Peter de Wit en Martin Lodewijk staan er zichtbaar. We vonden daarnaast exemplaren van Eric Heuvels Carbeau (als integrale), Brammetje Bram alias Pittje Pit die door Arboris werd gestart en de Duitse vertalingen van de integrales van Sammy die Saga Uitgaven in het Nederlands uitgeeft.

Website: modern-graphics.de

Een bezoek aan Berlijn zonder restanten van de Berlijnse Muur bezocht te hebben, is natuurlijk uitgesloten. Aan de East Side Gallery werden een paar honderd meter opengesteld voor kunstenaars van over de hele wereld. Een ervan verwerkte Dagobert Duck in zijn muurschildering, een ander Batman en The Joker. De wereldberoemde kus tussen Leonid Brezjnev en Erich Honecker maakt deel uit van dezelfde, lange rij muurschilderingen.

Volgende striptocht: Helsinki, Tallinn, Kopenhagen en Boedapest.