Lucasfilm, The Walt Disney Family Museum en Cartoon Art Museum in San Francisco

De gerenommeerde Presidio-wijk is eigenlijk een historische legerpost die regelmatig dienst deed als filmlocatie en ondertussen ook de thuisbasis is van Lucasfilm, waardoor de wijk nauw verbonden is geraakt met zowel Hollywood als de Star Wars-franchise. Het hoofdkantoor van George Lucas’ filmbedrijf zit in het Letterman Digital Arts Center en je kan daar als fan zelfs even langs gaan om de Yoda-fontein te bezoeken en een kijkje te nemen in de lobby. Je moet daarvoor dan wel langs de wachter aan de slagboom. Stel je daar maar niks heroïsch bij voor. Gewoon even bekennen dat je fan bent en je mag er een halfuurtje lang parkeren en de omgeving bekijken.

George Lucas is echter niet de enige grote naam die verbonden is aan de Presidio. Voor veel Disney-liefhebbers is het The Walt Disney Family Museum de reden bij uitstek om de Presidio aan te doen. Het museum bevindt zich sinds 2009 in de voormalige legergebouwen op de Main Post van de Presidio. 

Als nu spontaan It’s a Small World in je hoofd klinkt en je wil gillend weglopen, laat me je dan even tegenhouden. Dit museum wordt niet door The Walt Disney Company beheerd. Het werd opgericht door zijn dochter, Diane Disney Miller, met als doel het verhaal van de mens achter het wereldberoemde merk te vertellen. 

Lieve vrienden, da’s een heel boeiend verhaal en dat wordt in het museum heel mooi verteld. Voordat Disney een wereldberoemd commercieel succes werd, moest er heel wat gebeuren. Als het museum je één boodschap duidelijk maakt, is het wel dat Walt Disney niet alleen een tekenaar of een filmmaker was, hij was vooral een ondernemer die keer op keer bereid was om grote risico’s te nemen. 

Walt Disney wordt geboren in 1901 in Chicago. Al op jonge leeftijd blijkt hij een talent voor tekenen te hebben, maar de weg naar succes verloopt allesbehalve rechtlijnig. Zijn eerste creaties dateren uit de periode van de Eerste Wereldoorlog. Eigenlijk is hij nog te jong om dienst te nemen in het leger, dus meldt hij zich aan bij het Rode Kruis en zo komt hij in Frankrijk terecht als ambulancechauffeur. Walt versiert er voertuigen met cartoons en vult zijn vrije tijd met schetsen. 

Onmiddellijk na zijn terugkeer stort Disney zich op een vernieuwend animatieproject. Hij combineert een echte actrice (Alice, gespeeld door onder andere Virginia Davis) met een volledig getekende wereld. Alice loopt, speelt en interageert met de getekende personages uit Cartoonland.  De eerste film, Alice’s Wonderland, wordt gemaakt in 1923 terwijl Disney’s studio in Kansas City bijna failliet is. Er is geen geld voor dure decors en toebehoren. Dus bezoekt Alice in die film een animatiestudio en droomt ze vervolgens dat ze een tekenfilmwereld binnenstapt. Disney gebruikt de film als demonstratie om distributeurs te overtuigen een hele reeks te financieren. Dat lukt, en de Alice-serie wordt zijn eerste succesvolle reeks in Hollywood.

Een eerste pure animatiesucces komt er met Oswald the Lucky Rabbit. Geen muis dus, maar een konijn. Oswald is tegelijk Disney’s eerste harde les in de entertainmentindustrie. De rechten op Oswald zijn volgens het contract dat hij blijkbaar nogal onbezonnen tekent namelijk niet van hem, maar van zijn distributeur en dat speelt hem meteen parten zodra Oswald een hit wordt. Als Walt besluit om zijn fortuinlijke konijn dan maar op te geven en gewoon opnieuw te beginnen, durven verschillende van zijn toenmalige medewerkers die financieel onzekere stap niet maken. Voor veel ondernemers zou dat het einde verhaal zijn geweest. Niet voor Disney.

Op aangeven van Walt zet tekenaar Ub Iwerks een nieuw figuurtje op papier: Mickey Mouse. En ook al weten we waar dit verhaal heen gaat, Mickey is geen instanthit. Hij moet ironisch genoeg de strijd aangaan met de ondertussen zeer populaire Oswald en het publiek ziet niet goed waarom ze plots Mickey zouden moeten verkiezen.

Disney gaat op zoek naar een manier om de aandacht bij Mickey te krijgen en met de introductie van films met geluid ziet hij zijn kans schoon. Zijn studio maakt de korte film Steamboat Willie met Mickey in de hoofdrol. Disney investeert letterlijk alles wat hij heeft in de productie van Steamboat Willie. Het is de eerste tekenfilm waarin beeld, muziek en geluidseffecten nauwkeurig gesynchroniseerd worden op dezelfde band. Het resultaat maakt enorme indruk op het publiek en het betekent de internationale doorbraak van Mickey Mouse. Walts gok loont.

Die bereidheid om alles op het spel te zetten wordt Walts handelsmerk. In de jaren 1930 besluit hij een volledige avondvullende animatiefilm te maken. Iedereen verklaart hem voor gek. Niemand gelooft dat bioscoopbezoekers anderhalf uur naar een tekenfilm willen kijken. Onder dat ongunstig gesternte vat Walt de productie van Snow White and the Seven Dwarfs aan. En die kost al gauw tonnen meer geld dan gepland. Disney moet zelfs leningen afsluiten om het project af te werken. Maar Vrouwe Fortuna lacht Walt opnieuw toe. Snow White wordt een gigantisch succes en verandert de tekenfilmindustrie voorgoed.

In de jaren daarna rijgt Disney de successen aan elkaar, niet in het minst omdat hij blijft innoveren. De Disney-studio’s zijn de eerste om het driekleuren-Technicolorproces in animatiefilms toe te passen en de studio ontwikkelt de multi-plane-camera, de Illusion of Life-animatiestijl, de  definitie van de twaalf principes van animatie, de introductie van animatronics in live action-films en ga zo maar door. 

Walt timmert daarmee aan een bedrijf dat uitgroeit van een intiem familiebedrijf tot een heuse productiegigant. Hij gaat zo op in zijn eigen beleving dat hij die overgang schijnbaar zelf mist. Wanneer Disney in 1941 te maken krijgt met een grote personeelsstaking waarbij een deel van zijn animatoren en medewerkers protesteert tegen arbeidsomstandigheden, salarissen en het gebrek aan erkenning voelt hij zich persoonlijk verraden. De staking duurt weken en laat diepe sporen na. Het verandert Walts relatie met zijn personeel blijvend. Zijn gevoelens over deze zwarte pagina in de Disney-geschiedenis krijgen ook in de expo behoorlijk veel aandacht.

Ongelukkig genoeg komen er na die nare episode nog eens de oorlogsjaren van de Tweede Wereldoorlog bovenop. Je krijgt in de expo zeldzame artefacten te zien van hoe de animatiehelden van het witte doek hun eigen bijdrage leveren aan de strijd tegen de nazi’s, tot een Donald Duck die Adolf Hitler met tomaten bekogelt toe.

Na de Tweede Wereldoorlog verkent Disney opnieuw nieuw creatief terrein. Het idee voor een pretpark ontstaat terwijl hij met zijn dochters attractieparken bezoekt. Hij merkt op dat de toenmalige parken voorzien in attracties voor kinderen, maar hun ouders er voor spek en bonen bij staan of, in het beste geval, zitten. Bovendien zijn veel van de parken vies, chaotisch en slecht onderhouden. Disney pakt die pijnpunten aan en ontwerpt een plek waar ouders en kinderen samen plezier kunnen beleven in een nette, fantasierijke omgeving.

Ook dit project is weer een enorme gok. Om het park te financieren, zet Disney persoonlijke bezittingen in, sluit hij tal van leningen af en moet hij, om het plaatje rond te krijgen, noodgedwongen samenwerken met bemoeizieke televisieomroepen. Disneyland opent in 1955 de deuren in Anaheim, Californië. De openingsdag verloopt chaotisch, met technische problemen, lange wachtrijen en zelfs vervalste toegangskaarten. Toch groeit Disneyland al snel uit tot een gigantisch succes en wordt het een model voor moderne themaparken overal ter wereld.

Je kan als bezoeker van de expo even zitten op het bankje waar het idee van Disneyland is geboren. Walt bewaart namelijk de bank waarop hij zich moest zitten vervelen tot zijn dochters uitgespeeld waren in het attractiepark dat ze als familie dikwijls bezoeken. En het is dus diezelfde bank uit Griffith Park in Kansas City waarop hij zijn Disneyland-openbaring krijgt.

Disney is nu zo dikwijls in zijn eigen vakgebied de pionier en toonzetter geweest dat hij het in de laatste jaren van zijn leven nog grootser gaat zien. Hij start met EPCOT, wat staat voor Experimental Prototype Community of Tomorrow. Veel mensen denken bij EPCOT tegenwoordig aan het themapark in Florida, maar Disney’s oorspronkelijke idee is veel revolutionairder. Hij wil een echte futuristische stad bouwen waar nieuwe technologieën, stadsplanning en vervoer voortdurend getest kunnen worden op echte mensen. In zijn visie moet EPCOT als voorbeeld dienen voor leefgemeenschappen en steden wereldwijd.

Disney overlijdt in 1966 voordat hij zijn EPCOT-droom kan realiseren. Uiteindelijk wordt het concept omgevormd tot een themapark dat vandaag deel uitmaakt van Walt Disney World. Jammer of misschien net niet, toch laat het project zien hoe ver Disney’s ambities reiken. Waar iemand anders tevreden zou zijn met succes, kijkt Walt Disney altijd naar het verleggen van de volgende grens. 

En dat is misschien wel zijn grootste nalatenschap. Niet Mickey Mouse, niet de films en zelfs niet de pretparken, maar zijn voortdurende drang om nieuwe dingen te proberen. Walt Disney verloor personages, zag projecten mislukken, kreeg tegenstand die hij als zeer persoonlijk opvatte en zette meer dan eens zijn financiële toekomst op het spel. Toch bleef hij geloven dat de volgende grote droom altijd binnen handbereik ligt. 

Er wordt wereldwijd met grote droefheid op zijn dood gereageerd. De hommagetekeningen en afscheidsboodschappen in de pers kunnen letterlijk muren vullen en dat is ook hoe het Family Museum de expo op een ietwat trieste noot eindigt.

Bij zijn laatste publieke optreden in 1966, en net voor zijn overlijden, krijgt Walt Disney een bijzondere onderscheiding van de National Association of Theatre Owners (NATO): de Showman of the World Award. Wat deze erkenning bijzonder maakt, is dat de prijs speciaal voor Disney is ontworpen. In de officiële tekst wordt hij omschreven als iemand die wereldwijd vreugde brengt aan jong en oud, en de “eerste, en misschien zelf enige, Showman of the World” is. Na het beleven van de expo in The Walt Disney Family Museum kan je dat eigenlijk enkel beamen.

Na het bekomen van de emotie, kan je van het museum even naar de Veterans Overlook in de Cliff Walk wandelen. Je krijgt daar een van de rustigste en mooiste uitzichten op de beroemde Golden Gate-brug. Bij goed weer en mooie zichtbaarheid ontsnap je daar niet aan het maken van een paar selfies. 

Klik hier voor de website van The Walt Disney Family Museum.

Het Cartoon Art Museum zit heel dicht bij het toeristische Fisherman’s Wharf, dus een bezoek aan die twee locaties combineren spreekt eigenlijk voor zich. 

Het museum bestaat sinds 1984 en is eigenlijk vooral een vrij bescheiden galerij van originele comic-, strip- en cartoonpagina’s en animatiefilmcellen. De krantenstrips en zondagscartoons van weleer zijn goed vertegenwoordigd. 

Ik was blij een echte Peanuts-strook van Schulz van heel dichtbij te kunnen bewonderen. Een paar kleurrijke animatiecellen uit zowel de tekenfilmreeksen Peanuts als The Real Ghostbusters maken het voor mij allemaal al de moeite waard. 

Er is een kleine sectie San Francisco-gelinkte cartoons, wat gewoon passend is. En verder ontdek je wat klassieke Amerikaanse krantenstripgeschiedenis. 

Disney hangt er broederlijk naast Robert Crumb, Popeye naast Garfield en The Flintstones. Om de eentonigheid van de kaders aan de muur te doorbreken, zijn er hier en daar tekstballonnetjes met leuke weetjes opgehangen. Soms zijn dat zelfs werkelijk interessante weetjes. Eentje ervan is dat toen Bill Watterson pauze nam met zijn krantenstrip Calvin and Hobbes (Casper en Hobbes in het Nederlands) speciale lithografieën naar uitgevers van kranten stuurde als bedanking omdat ze zijn stripreeks bleven publiceren. Een van die lithografieën hangt uit in het museum.

Er is op de galerij na nog een kleine ruimte waar extra materiaal staat opgesteld. Wanneer ik er langsga, is dat een reeks Batman-filmprops en -kostuums.

Er is in het museum ook een kleine bibliotheek waarin een goede selectie buitenlandse strips zit. Een beetje grasduinen haalt wat van André Franquin, Berck en Greg boven. En je doet er ook ontdekkingen. Douglas Adam’s The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy is blijkbaar verstript en op z’n minst in het Duits uitgegeven. Dat wist ik alvast niet.

Het is duidelijk dat je hier vooral moet zijn als liefhebber van originelen. Als dat niet je interesse wegdraagt, ben je op zo’n tien minuutjes weer buiten. De zeeleeuwen van Pier 39 zijn er dan ook nog. Wel opletten met die beesten. Ze zijn sneller en wendbaarder dan ze zich voordoen. Veel sneller!

Klik hier voor de website van het Cartoon Art Museum.