Uitgeverij J. Hoste en het Europese stripblad Wham!

Het eerste nummer van Wham! verschijnt op 13 februari 1979, met de wat bizarre ondertitel "Het grote nieuws in strips". Aan ambitie geen gebrek: de top van de Belgische en Franse stripwereld werkt mee aan het blad, waarvan de voornaamste doelgroep de jeugd van negen tot veertien jaar is. In het eerste nummer alleen al vindt de lezer werk van onder anderen Jean Giraud (Blueberry), Jean Graton (Michel Vaillant), Eddy Ryssack (Brammetje Bram), Jijé (Roodbaard, Tanguy en Laverdure — in Wham! Tangy genoemd), Guy Bara (De Steen-vreters) en Raymond Reding (Ronnie Hansen). Scenarist Jean-Michel Charlier (die zowel Blueberry, Roodbaard als Tanguy en Laverdure schrijft) is de centrale figuur van Wham!, dat hij in zijn voorwoord "het eerste Europese stripblad" noemt. 

Cover van de eerste twee nummers van Wham!, 13 en 20 februari 1979. 

Gelijktijdig met de Vlaamse Wham! verschijnt het tijdschrift — met wat lokale inhoudelijke verschillen — immers ook in Nederland (eveneens als Wham!), Frankrijk en Franstalig België (naargelang het distributiecircuit als Super As of Super J*), en Duitsland (tweewekelijks als Zack), waar de oorsprong van het initiatief ligt. In 1979 is er sprake van plannen voor Spanje en Italië, vanaf 1980 zullen ook inderdaad afgeleide publicaties in het Fins (onder de titel Zoom), Zweeds en Deens (als Zack) verschijnen.

De voorstelling van het nieuwe weekblad op pagina’s 2 en 3 van het eerste nummer, met een voorwoord van Jean-Michel Charlier.

Zeven jaar voordat Wham! verschijnt, in april 1972, lanceert de Duitse uitgever Koralle Verlag, een filiaal van de persgroep Axel Springer, in eigen land het striptijdschrift Zack. Hoofdredacteur Luigi (Gigi) Spina en uitgever Ralf Kläsener halen hun publicatiemateriaal in eerste instantie in België en Frankrijk, namelijk bij de stripuitgeverijen Le Lombard en Dargaud en hun tijdschriften Tintin/Kuifje en Pilote. In de eerste nummers van Zack verschijnen zo onder andere Michel Vaillant, Luc Orient (door Eddy Paape en Greg), Tanguy en Laverdure, Blueberry, Andy Morgan (Bernard Prince door Hermann en Greg), Hoempa Pa (door Albert Uderzo en René Goscinny), Taka Takata (door Jo-El Azara) en Max de Ontdekkingsreiziger (door Bara). 

Vanaf respectievelijk eind 1972 en eind 1973 neemt Zack ook Amerikaans en Italiaans materiaal op, maar geleidelijk krijgen ook eigen producties een plaats, met werk van de Duitse auteur Dieter Kalenbach (Turi & Tolk) of de Belg Albert Weinberg (Dan Cooper, Barracuda), die ze bij Koralle via de Belgische literair agent Jack (officieel Joseph) De Kezel overtuigen om rechtstreeks voor hen te werken. De Kezel weet waar hij mee bezig is, van 1950 tot het begin jaren 1970 werkte hij als commercieel directeur van uitgeverij Le Lombard, een functie waarin hij sterk inzette op de internationale verspreiding van het fonds.

Tanguy en Laverdure en Dan Cooper op de covers van nummers 3 en 9 van Wham! (1979). 

De goede contacten van hoofdredacteur Spina met heel wat toonaangevende Franse en Belgische auteurs zetten de weg open voor andere eigen producties, zoals de voetbalreeks Kai Falke (in het Nederlands bekend als Ronnie Hansen) door Raymond Reding en Françoise Hugues, die vanaf 1974 verschijnt. Of, vanaf 1975, de hedendaagse ecologische western Tony Stark door Edouard Aidans, met onder anderen de drukbezette maar nog niet echt doorgebroken Jean Van Hamme aan de scenario’s. 

Tony Stark en Ronnie Hansen op de covers van nummers 12 en 32 van Wham! (1979).

Inhoudelijk mag het dan allemaal al goed lopen, financieel gaan de zaken iets minder. De verkoop van Zack daalt in twee jaar tijd van 200.000 naar 50.000 exemplaren per nummer. Vanaf oktober 1974 verschijnt het blad nog slechts tweewekelijks. De publicatie van meer internationaal aangekocht materiaal moet de kosten drukken. Tegelijk proberen nieuwe verantwoordelijken met nieuwe concepten de dalende oplagekoers te doen keren, maar daar slagen ze niet in.

Een kentering komt er in 1977, wanneer uitgever Kläsener en agent De Kezel opnieuw kiezen voor een focus op de Frans-Belgische strip. De oplage stijgt opnieuw naar ongeveer 60.000 exemplaren en de Zack-ploeg bekijkt of het niet mogelijk is om het tijdschrift op Europees niveau uit te geven. 

Daarnaast gaat men verder op het elan om het zakelijk model om te keren. In plaats van dure licenties aan te kopen bij Le Lombard en Dargaud, besluiten Kläsener en De Kezel samen met Jacques De Meester, ex-financieel directeur van uitgeverij Le Lombard, om net zoals dat met Weinberg, Reding en Aidans het geval is, rechtstreeks bij de auteurs aan te kloppen om zelf de publicatierechten in handen te hebben én te kunnen doorverkopen. Ze bieden betere financiële voorwaarden — die ook nog eens betaald worden in Duitse Marken — dan bij Le Lombard en Dargaud en beloven een grotere visibiliteit en meer artistieke vrijheid. 

De keerzijde van de medaille is wel dat Le Lombard en Dargaud, als gevolg van het overlopen van succesauteurs als Jean-Michel Charlier, Jean Graton en Hermann, hun contracten met Koralle opzeggen. Herpublicatie van materiaal van deze uitgeverijen is dus niet meer mogelijk.

Voor de lancering van haar tijdschrift in België, Nederland en Frankrijk kiest Koralle Verlag voor een samenwerking met lokale partners. In Franstalig België valt de keuze op de nv Femmes d’Aujourd’hui/Het Rijk der Vrouw, bekend van de gelijknamige weekbladen. Vanuit deze groep wordt co-afgevaardigd beheerder Maurice Brébart, vooral bekend als de ambitieuze en eigenzinnige persmagnaat achter de liberale krant La Dernière Heure (en recenter ook het katholieke La Libre Belgique), "directeur de la publication" van Super As. 

In Frankrijk wordt de uitgever van Super As de nv Unidé, begin jaren 1950 opgericht door de Belgische persondernemer (en sterke man achter de krant De Standaard) Albert De Smaele om de Franse versie van zijn familieweekbladen Ons Volk en Chez Nous uit te geven. Na het failliet van de Standaardgroep in 1976 kwam de meerderheid van de aandelen van Unidé in handen van de nv Femmes d’Aujourd’hui/Het Rijk der Vrouw, terwijl onder andere de Franse Hachette-groep (via haar filiaal Edi-Monde) een minderheidsparticipatie behield.

Het Rijk der Vrouw, Femmes d’Aujourd’hui, Ons Volk en Chez Nous, uit een voorstellingsbrochure van de uitgeverij (1980).

In Nederland valt de keuze, na contacten met onder andere de VNU en intensieve onderhandelingen met De Telegraaf, op Harko Magazines als gevolg van andere lopende deals tussen Koralle en Harko. Het is de eerste stripervaring voor deze dochteronderneming van uitgever Harlequin Holland, die onder andere bekend is als uitgever van de Bouquet-romans. Voor de Vlaamse Wham! kiest Koralle voor een samenwerking met Uitgeverij J. Hoste. 

Het is in het begin van 1978 dat de Duitsers van Koralle de Brusselse Uitgeverij J. Hoste benaderen, de nv achter de kranten Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet, maar ook de uitgever van tijdschriften als het populaire weekblad Zondag Nieuws, het sensatiegerichte weekblad Kwik en de sportweekbladen Sport 70 en Sportif 70. In samenwerking met drukkerij-uitgeverij Astra-Sparta van de familie Van Thillo publiceert Hoste via de maatschappij Mavanti (waarin Hoste en Astra-Sparta elk voor 50% participeren) vanaf 1976 ook het al sinds 1948 bestaande geïllustreerd informatieweekblad De Post. 

Sinds 1975 controleert Hoste samen met Sparta en de groep rond Maurice Brébart ook de nv Femmes d’Aujourd’hui/Het Rijk der Vrouw, waardoor Hoste onrechtstreeks ook betrokken raakt bij Super As. De drie partners, die elk over 18,33% van de aandelen en dus samen over een meerderheid binnen Femmes d’Aujourd’hui/Het Rijk der Vrouw beschikken, leveren er elk een afgevaardigd beheerder af: Maurice Brébart, Ludo Van Thillo (Sparta) en Albert Maertens (Hoste).

Het Laatste Nieuws, Kwik, Zondagnieuws, Sport 80, Le Sportif 80 en De Post, uit een voorstellingsbrochure van de uitgeverij (1980).

Uitgeverij J. Hoste is op dat moment — met 775 personeelsleden in dienst en een omzet van 1.802.774.000 Belgische frank voor het jaar 1979 — een stevig bedrijf. De kranten Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet vertegenwoordigen samen dagelijks gemiddeld meer dan 300.000 exemplaren en 700.000 lezers, goed voor 22,6% van de Vlaamse krantenmarkt. Maar het is ook een bedrijf in volle evolutie. 

Sinds de lancering van het liberale weekblad De Zweep in 1869 en de liberale krant Het Laatste Nieuws in 1888 is de uitgeverij altijd een familieonderneming gebleven, oorspronkelijk als eenmanszaak en vanaf 1955 — kort na de dood van Julius Hoste jr. — als nv. De nodige investeringen in nieuwe technische infrastructuur beginnen net als bij andere familiale persbedrijven echter te zwaar te wegen, waardoor de verantwoordelijken op zoek gaan naar kapitaalsverhogingen. In 1978 komt 14,5% van de Hoste-aandelen in handen van Astra-Sparta, het begin van de geleidelijke overname van de uitgeverij door de familie Van Thillo.  

Het gebouw van Uitgeverij J. Hoste op de Jacqmainlaan in Brussel (Beeldbank Liberas 400422) en Albert Maertens in 1977 (Beeldbank Liberas 202530).

De eerste contacten met Koralle zijn voorzichtig, zoals blijkt uit de verslagen van het directiecomité van Uitgeverij J. Hoste, een in principe raadgevend orgaan dat bijna wekelijks samenkomt om de belangrijke problemen van het bedrijf te bespreken. Door zijn samenstelling (de meerderheid van de Raad van Beheer, de gedelegeerde beheerders en de directeurs-generaal) is een "brede consensus" binnen het directiecomité in de praktijk echter "meer dan een advies" (DC 1, 21.11.1977).

Het is op de vergadering van 12 februari 1978 dat directeur-generaal (en voorzitter van het directiecomité) Albert Maertens aan zijn comitéleden meedeelt dat de Springel-groep een "jeugdblad" met stripverhalen wil uitgeven in België en dat hij "zal nagaan in hoeverre het interessant zou zijn hieraan mede te werken" (DC 11, 12.2.1978). 

Op de bijeenkomst van 20 november 1978 zijn de plannen concreter: Hoste zal instaan voor de Vlaamse distributie met afname van een vast aantal exemplaren (tegen een korting van 66% op de verkoopprijs van 25 frank). Het financiële risico bij een te lage verkoop ligt in deze constructie dus grotendeels bij Hoste, dat zich hiermee opnieuw waagt aan het bespelen van de stripmarkt, jaren na het verschijnen van het weekblad Pum Pum (dat na een kortstondig zelfstandig bestaan in 1951-1953 daarna tot 1967 als bijlage bij Het Laatste Nieuws verscheen) en de albumuitgave (1948-1958) van de verhalen rond Eric de Noorman van Hans G. Kresse (waarvan Het Laatste Nieuws dagelijks een strook publiceerde). 

Het concretiseren van de plannen rond Wham! valt bovendien toevallig samen met de start van de albumuitgaven van Bakelandt en Kiekeboe (de eerste nummers verschijnen in december 1978), waarvan sinds respectievelijk 1975 en 1977 dagelijks twee stroken in Het Laatste Nieuwe en De Nieuwe Gazet staan.

Bakelandt (De Huilende Doder) en Kiekeboe (De Schat van Mata Hari) in De Nieuwe Gazet van 13 februari 1979, wanneer het eerste nummer van Wham! verschijnt. 

Het gebeurt niet uit liefde voor de strip, en van ervaring of affinitieit is ook niet echt sprake, maar met het dubbele initiatief rond Wham! en de Bakelandt- en Kiekeboe-albums zet Hoste als liberaal geïnspireerde uitgeverij eind 1978 wel een voorzichtige aanval in op de decennialange dominantie — op enkele kleine uitzonderingen na kan men zelfs spreken van monopoliepositie — van katholiek georiënteerde uitgeverijen binnen de Vlaamse en bij uitbreiding Belgische stripmarkt. 

De in Marcinelle en Brussel gevestigde uitgeverijen Dupuis en Le Lombard danken hun positie aan hun weekbladen Spirou/Robbedoes en Tintin/Kuifje en de albumuitgaven die daaruit voortkomen. Samen met de strippoot van de Doornikse uitgeverij Casterman, die vooral steunt op de productie van Hergé en enkele andere auteurs, zoals Jacques Martin, overheersen ze op Belgisch niveau de stripmarkt. 

Daarnaast opereert vanuit Brussel met Dargaud Benelux ook een lokale poot van de Franse uitgever van onder andere Asterix. Specifiek voor Vlaanderen voorziet Standaard Uitgeverij de markt van de uitgebreide productie van Studio Vandersteen en in mindere mate Marc Sleen, die in voorpublicatie in De Standaard/Het Nieuwsblad en andere Vlaamse katholieke kranten verschijnen, terwijl uitgeverij Het Volk vooral focust op Jommeke van Jef Nys, waarvan de gelijknamige krant de voorpublicatie verzorgt. 

Het eerste nummer van Eric De Noorman en de in december 1978 verschenen eerste nummers van Bakelandt en Kiekeboe bij Uitgeverij J. Hoste (herdrukken uit 1981-1982).

Toch lijkt de ideologische component geen drijfveer voor Uitgeverij J. Hoste, waarvan het directiecomité zich voor al haar publicaties vooral focust op verkoopcijfers, reclame-inkomsten en winst, naast kwalitatieve aspecten (bijvoorbeeld kwaliteit van druk en papier) die een impact hebben op de verkoop. 

Ook voor de in Wham! gepubliceerde strips, die volledig door Koralle aangeleverd worden, heeft de liberale achtergrond van Hoste geen invloed. Een impact die er, volgens wat Merho in 2013 aan Toon Horsten vertelt, duidelijk wel is voor hem en Hec Leemans, die in Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet onder andere voor hun vrouwelijke personages, wel duidelijk genieten van een grotere vrijheid dan ze in de katholieke pers zouden krijgen. 

"Wow!! Wat een nummer 1!!!", meldt het personage Brammetje Bram op de cover van het eerste Wham!-nummer van 13 februari 1979. Maar wat vinden de lezers concreet in het nieuwe tijdschrift, dat met zijn 25 Belgische frank voor 52 pagina’s lectuur vijf frank duurder is dan de eveneens op 52 pagina’s verschijnende concurrenten Kuifje en Robbedoes? 

Vooral veel realistische avonturenstrips in afleveringen van een vijftal pagina’s: Luitenant Blueberry, Michel Vaillant, Tanguy en Laverdure, De Gentlemen (door het Italiaanse duo Ferdinando Tacconi en Alfredo Castelli), Roodbaard en Ronnie Hansen. Brammetje Bram, de door Eddy Ryssack in humoristische stijl getekende piratenstrip, valt daarnaast stilistisch wat uit de toon. Een gag van De Steen-vreters — prehistorische humor door Guy Bara — sluit het nummer af. 

In de volgende nummers duiken onder andere ook de motorrijdersstrip Julie Wood (Jean Graton), het post-apocalyptische Jeremiah (het solodebuut van Hermann), de Mexicaanse western De Gringos (door Spanjaard Victor de la Fuente op scenario van Charlier), de sciencefictionstrip Gigantik (door het Spaanse duo Victor Mora en José Maria Cardona), Turi & Tolk, Tony Stark en Dan Cooper op. 

Brammetje Bram en Julie Wood op de covers van nummers 6 en 10 van Wham! (1979).

Het centrale katern van Wham! bestaat niet uit strips. In het Wham! Journaal staan, zoals de ondertitel vermeldt, artikels over "mensen — techniek — sport — pop": "Race-wagens scheuren over de circuits. Jets doorklieven het luchtruim. Bekende mensen uit de wereld van de topsport, popsterren, televisiehelden. Verre landen, onbekende volkeren. Uitvindingen en ontdekking van wereldbelang", klinkt het in de inhoudstafel. Net als het stripgedeelte wordt dit, om de kosten te drukken, grotendeels voor alle edities samen geredigeerd. Om dezelfde reden worden de Vlaamse, Nederlandse en Franstalige versies van de eerste nummers gedrukt bij drukkerij Printer in Barcelona.

Artikel als aankondiging van Wham! uit De Nieuwe Gazet van 9 februari 1979.

Nadat in de loop van januari de verkoopafgevaardigden van de uitgeverij al "de nodige instrukties" (DC 49, 8.1.1979) kregen om de verkooppunten in te lichten, ondersteunt Hoste de lancering van Wham! met een zware promotionele campagne in de kranten en tijdschriften van de groep. Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet wijden op 9 februari een bijna paginagroot artikel aan "het nieuwe stripblad", dat zich "niet alleen [wil] richten tot de jeugd, maar ook tot alle liefhebbers, kenners en fijnproevers van strip op hoog niveau". De tijd "dat pedagogen de neus ophaalden voor het beeldverhaal" en ‘dat volwassenen strips alleen ter hand dierven nemen in het 'verborgene'", is volgens de kranten immers gelukkig voorbij, want "in de jaren ’70 is de strip in al zijn glorie her- en opgewaardeerd".

Advertenties op de laatste pagina’s van De Nieuwe Gazet van 1 en 13 februari 1979.

Daarnaast publiceren ze in de twee weken voordat het eerste nummer van Wham! verschijnt bijna dagelijks opvallende, soms paginagrote, rood-zwarte advertenties met portretten van enkele personages om het nieuwe weekblad "met de populairste helden uit de stripverhalen" aan te kondigen. 

Een tijdschrift als Sport 70 publiceert de advertenties eveneens paginagroot op 7 en 14 februari 1979. Een wedstrijdspel, waarvoor het deelnemingsformulier gratis bij de krantenwinkel te verkrijgen is, moet het evenement extra ondersteunen. En ook daarna blijven Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet, zoals ze ook doen voor de andere Hoste-tijdschriften, bijna wekelijks het nieuwe Wham!-nummer aankondigen met een advertentie, al worden deze geleidelijk aan wel iets discreter.

Advertenties voor de nummers 3 en 11 van Wham!, in De Nieuwe Gazet van 27 februari 1979 en 24 april 1979.

Het eerste twintigtal nummers vullen de Wham!-verantwoordelijken met materiaal dat sinds 1977 opgepot werd of al vroeger in Zack verscheen. Maar door hun wekelijkse verschijningstempo halen Wham! en Super As het tweewekelijkse Zack in, waardoor het na verloop van tijd moeilijk wordt om de parade van grote namen uit de eerste nummers te blijven volhouden. Het najaar van 1979 brengt onder andere de humoristische western Silas Finn (door de Italianen Giorgio Cavazzano en Tiziano Sclavi), de archeologische onderwateravonturen van Barracuda (Albert Weinberg), het futuristische Yalek (Jacques Géron en André-Paul Duchâteau) en het prehistorische Toenga (Edouard Aidans). 

De Gentlemen en Gigantik op de covers van nummers 7 en 11 van Wham! (1979).

Op 26 februari, een kleine twee weken na het verschijnen van het eerste nummer, verneemt het directiecomité van Hoste dat de verkoop van Wham! "minder goed [schijnt] te zijn dan eerst werd medegedeeld" al ligt deze "toch nog boven streefcijfer" (DC 56, 26.2.1979). 

Begin april blijkt de verkoop beter te zijn in de grote steden dan op het platteland. Als extra promotie beslist het directiecomité de onverkochte exemplaren uit te delen in scholen, "te beginnen met Antwerpen en randgemeenten" (DC 61, 2.4.1979).

Colofon op pagina 51 van het eerste nummer van Wham!

De eerste concrete cijfers verschijnen pas begin mei 1979 in de verslagen van het directiecomité: het weekblad haalt op dat moment een verkoop van 14.782 exemplaren op een oplage van 22.500, wat betekent dat 34% niet verkocht raakt. Het percentage onverkochte exemplaren is vergelijkbaar met Sport 70 (34%), Le Sportif (33%), en een pak meer dan Zondag Nieuws (22%) en De Post (22,5%). Om break-even te draaien, moet een afzet van 11.353 exemplaren gerealiseerd worden, veel marge is er dus niet. De verkoop ligt wel hoger dan tijdens de eerste weken en ze gaat "in stijgende lijn", maar "de Franstalige uitgave verkoopt beter" (DC 64, 7.5.1979), blijkt uit de cijfers. Het is vrij duidelijk dat de uitgeverij weinig enthousiast is over het resultaat. 

Bij Hoste zijn ze voor tijdschriften dan ook andere cijfers gewoon. In 1980 halen Sport 80 en Le Sportif 80 samen gemiddeld 111.375 wekelijkse exemplaren, Kwik 126.574 en Zondag Nieuws 111.189. Maar eind jaren 1970 is de stripmarkt de omslag van weekbladen naar albumpublicaties al even aan het maken. Het potentiële publiek voor stripweekbladen daalt en er moeten geen monsteroplages meer verwacht worden van een nieuwe titel. Ter vergelijking: in januari 1981 haalt het sinds 1938 uitgegeven Robbedoes voor Vlaanderen en Nederland samen een oplage van 60.000 exemplaren. 

Een extra mogelijkheid om onverkochte nummers toch te slijten, is ze bundelen in verzamelalbums, zoals Robbedoes en Kuifje al decennia doen, en wat ook gebeurt met Super As. Maar dat voorstel blijkt voor het directiecomité begin juli 1979 vooral "zeer duur". Het alternatieve voorstel van Freddy Neyts, verantwoordelijke uitgever van Wham!binnen uitgeverij J. Hoste, om "tien achtereenvolgende nummers in plastieken zakjes tegen gunstprijzen te verkopen bij speciale gelegenheden" (DC 71, 2.7.1979) wordt wel aanvaard.

Tijdens de zomer van 1979 verschijnt ook een eerste reeks albums van in Wham! voorgepubliceerde verhalen, maar daar lijkt Hoste niet bij betrokken. Deze strips worden uitgegeven door Harko en in België verdeeld door persdistributeur AMP.

Freddy Neyts in 1977 (Beeldbank Liberas 22-9-22-1-03-10) en advertentie voor de stickeractie van Wham, in De Nieuwe Gazet van 6 november 1979.

Begin augustus krijgt Neyts de opdracht te onderzoeken of Wham! rendabel is. Maar wanneer op 20 augustus 1979 de resultaten voor het eerste halfjaar geanalyseerd worden, is de conclusie duidelijk: "ongunstig". Een nieuwe reeks advertenties moet na de zomer voor een herlancering zorgen, terwijl er ook hoop gesteld wordt in de stickers die in de oktobernummers van Wham! zullen verschijnen. Veel groeikansen lijkt Hoste het weekblad echter niet te willen bieden. Het directiecomité laat bekijken wat de opzegvoorwaarden van het contract met Koralle zijn, om eventueel al "pro forma" op te zeggen tegen eind 1979. Op dat moment zou dan definitief beslist worden "of [de] verkoop al dan niet wordt stopgezet" (DC 75, 20.8.1979).

Maar het is allemaal vrij hopeloos. Ook in oktober 1979 blijft de verkoop voor Hoste nog ontoereikend. Volgens de berichtgeving aan het directiecomité is de verkoop in Frankrijk en Nederland eveneens slecht. Het contract blijkt bovendien onder de huidige voorwaarden niet opzegbaar. Dat kan pas indien de verkoop van Wham! en Super As onder de 22.500 exemplaren zakt. Een ontmoeting tussen Neyts als vertegenwoordiger van Hoste en De Kezel voor Koralle wordt gepland op 18 oktober, maar de verslagen van het Hoste-directiecomité maken geen melding van de resultaten hiervan.

De Gringos en Jeremiah op de covers van nummers 14 en 19 van Wham! (1979).

Met de start van 1980 gaat Wham! zijn tweede jaargang in, met een verlaagde oplage van 16.500 exemplaren. De redactie mag in de lezersrubriek van het vijfde nummer dan al schrijven "van plan [te zijn] om nog heel lang te blijven bestaan", achter de schermen rommelt het grondig. Hoste laat aan Koralle weten te willen stoppen met de verdeling, al kan dit mits gunstige voorwaarden wel gerekt worden tot eind 1980. Koralle van haar kant wil de Vlaamse Wham! graag verderzetten en doet in februari een tegenvoorstel: 55% korting op de afgenomen exemplaren, mét retourrecht van de onverkochte exemplaren. 

Tegelijk wil Koralle haar Brussels kantoor sluiten en stelt ze voor dat Hoste de directeur en een bediende tegen gunstige voorwaarden zou overnemen. Een en ander zet Hoste eind februari 1980 aan om Koralle een offerte te bezorgen om Wham! samen met Super As en Zack te drukken bij Asar, de drukkerij van de groep Het Rijk der Vrouw, maar hier gaat Koralle niet op in. Ondertussen schakelt in Duitsland Zack vanaf maart van een tweewekelijkse naar een wekelijkse frequentie zodat de productie van de edities in de verschillende talen nog meer gestroomlijnd kan worden.

Vanaf het tiende nummer van 1980 "vaart Wham! een iets andere koers". In een bericht aan de lezers meldt de redactie dat ze in de toekomt meer korte verhalen zal plaatsen, met als doel het weekblad "nog aantrekkelijker en afwisselender" te maken. "Je krijgt nu iedere week smakelijke, hapklare leesbrokken voorgeschoteld", luidt het, met als "grootste voordeel" dat "je favoriete helden vaker terug zullen keren". 

De in Wham! al aanwezige personages nemen echter slechts een deel van de korte verhalen in kwestie voor hun rekening. Binnen het korte format worden ook nieuwe reeksen geïntroduceerd, zoals Big Joe door Malik of Farao door Daniel Hulet en André-Paul Duchâteau. Daarnaast verschijnen er ook meer gags, zoals Tijger (door de Amerikaan Bud Blake) en Abdoel Yakker (door Hervé Lacoste). Van de prestigieuze line-up van de eerste nummers schiet minder en minder over.

Nadruk op de volledige verhalen, nummers 10 en 11 uit de tweede jaargang van Wham! (1980).

Op 12 mei 1980 krijgt het directiecomité van Hoste het nieuws al te horen: Wham! "zal niet meer verschijnen vanaf 1.7.1980". In het zesentwintigste nummer van de tweede jaargang, dat verschijnt op 24 juni 1980, meldt de redactie het "slecht nieuws" aan de lezers, nadat ze een week voordien al waarschuwde al dat ze "geen leuke boodschap" zou brengen: "Dit is (bewaar het maar goed) het allerlaatste nummer van WHAM!" 

Exacte redenen geeft het tekstje niet, enkel dat er "soms [...] redenen [zijn] waarom een uitgever moet besluiten een blad niet langer uit te geven". Voor de abonnees zal het resterende abonnementsgeld worden terugbetaald door uitgeverij Harko of Hoste. Voor het einde van de afgebroken verhalen worden de lezers doorverwezen naar de dat jaar nog te verschijnen albums.

"Slecht nieuws" uit het laatste nummer van Wham!, nummer 26 van jaargang 2 (1980).

De reden van de stopzetting ligt niet enkel bij Hoste, maar bij de verschillende internationale partners tegelijk. Slechte afspraken tussen de verschillende betrokken uitgeverijen maken de onderneming organisatorisch zeer moeilijk, terwijl de lokale uitgevers amper impact hebben op de inhoud van hun tijdschrift. Voor het Nederlandse Harko Magazines werd de vanuit Duitsland aangerekende kostprijs te hoog ten opzichte van de inkomsten (de oplage van Wham! voor Nederland én Vlaanderen raakt niet boven de 37.000 exemplaren). In Duitsland blijft de winst achter door de tegenvallende verkoop van de verschillende versies, gekoppeld aan de hoge uitgaven die onder andere te wijten zijn aan de relatief hoge vergoedingen aan de auteurs en andere productiekosten. Bovendien krijgen ze het bij het overkoepelende Springer Verlag op hun heupen van de vele Franse en Belgische auteurs die het helse publicatieritme dat van hen verwacht wordt, niet kunnen volhouden. Begin 1980 al draait Springer Verlag de geldkraan dicht, de uitgever wil af van zijn stripactiviteiten. 

De tijdschriften krijgen geen tijd om hun plaats op de markt te veroveren. Na Wham! in juni 1980 stopt het Duitse Zack vijf weken later, eind juli 1980. De Franstalige versie Super As trekt het, met zware inhoudelijke aanpassingen, tot 7 oktober 1980, maar moet het dan ook opgeven. 

Een van de laatste advertenties in De Nieuwe Gazet (20 mei 1980, p. 24) en cover van het laatste nummer van Wham!, nummer 26 van jaargang 2 (1980).

Jack De Kezel maakt van deze stopzetting een opportuniteit. In november 1980 wordt hij medeoprichter en directeur van de nieuwe Brusselse uitgeverij Novedi — een afkorting voor Les Nouvelles Editions Internationales — waarmee hij de lopende contracten met de Zack/Wham!/Super As-auteurs overneemt. Hij speelt in op de nieuwe realiteit van de stripmarkt en brengt hun reeksen rechtstreeks in albumvorm uit in het Frans en in het Nederlands. 

Novedi gaat de grote gevestigde uitgeverijen beconcurreren, met een fonds bestaande uit hun ex-auteurs. De Belgische markt bedient de nieuwe uitgeverij volledig zelf, in Nederland en Frankrijk gaat ze samenwerkingen aan met respectievelijk Albracht en Hachette. Tegelijk verkoopt Novedi de uitgaverechten voor zowel perspublicaties als albums op de internationale markt. 

Uittreksel uit het verslag van het directiecomité van 30 november 1981 en Carlo Gepts in 1988 (beeldbank Liberas 711825).

Voor Uitgeverij J. Hoste heeft De Kezel ook nog plannen: eind 1981 contacteert hij er adjunct-directeur-generaal Carlo Gepts. De Kezel plant in Frankrijk samen met scenarist Jean-Michel Charlier de lancering van een "wekelijkse stripbijlage bij regionale dagbladen" en wil dit graag ook in België en Nederland doen. Hij vraagt of Het Laatste Nieuws hierin geïnteresseerd zou zijn. Bij Hoste hebben ze echter geen zin meer in onzekere avonturen. Het verslag van het directiecomité getuigt droogweg: "Deh. Gepts is op dit voorstel niet ingegaan" (DC 175, 30.11.1981).

Ook in Frankrijk, waar in 1982 een nulnummer onder de naam Extra verschijnt, komt het project uiteindelijk niet van de grond.

In 1999 maakt het Duitse Zack een comeback als stripmaandblad dankzij uitgeverij Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag. Vanaf nummer 10 uit 2020 geeft Blattgold-Verlag het blad uit. De doelgroep van acht- tot veertienjarigen van weleer evolueert naar een meer volwassen doelgroep, in het bijzonder de oudere lezers van het vroegere, door Koralle uitgegeven Zack. Deze keuze is te vergelijken met die van het huidige Nederlandse stripblad Eppo.

Liberas, Archief Het Laatste Nieuws kantoor Gent (archief nr. 1103), nr. 109 (Brochure “Het Laatste Nieuws” met een voorstelling van de verschillende bedrijven rond “Het Laatste Nieuws”, [1979]), nr. 114 (Brochure “99.999.995 99.999.996 99.999.997 99.999.998  99.998.999” n.a.v. de druk van meer dan honderd miljoen exemplaren van “Het Laatste Nieuws” in 1980, [1981]); Liberas, Archief Uitgeverij J. Hoste - De Persgroep (Brussel - Kobbegem) (archief nr. 1693), nr. 1: verslagen van vergaderingen van het directiecomité, februari 1978 – november 1981. [https://hdl.handle.net/21.12117/1252477]

De Nieuwe Gazet, 1979-1980; De Pers/La Presse, nr. 93 (24, nr. 1, april 1977): 67; nr. 101 (26, nr. 1, juni 1979); nr. 108 (27, nr. 4, juni 1981); De Volkskrant, 8 maart 1980: 18; Het Laatste Nieuws, 1979-1980; Sport 70, 1979; Super As, 1979-1980; Wham!, 1979-1980. 

David Amram en Christelle Pissavy-Yvernault, eds., La Véritable histoire des éditions Dupuis (Marcinelle: Dupuis, 2024); Sébastien Baudart, ‘75 jaar Suske en Wiske: Vandersteen, de Vlaamse krantenstrip en Het Laatste Nieuws’, in: liberas.eu, geraadpleegd 25.2.2025. [https://www.liberas.eu/75-jaar-suske-en-wiske-vandersteen-de-vlaamse-krantenstrip-en-het-laatste-nieuws/]; Henri Christiaen, ‘Een rijk en boeiend stripverleden’, in: Albert Maertens. Sociaal bewogen en liberaal (Gent: Liberaal Archief, i.s.m. Stichting Het Laatste Nieuws, 2001) 150-156; Caroline Collinet, ‘Maurice Brebart. Un Don Quichotte exceptionnel dans un empire de presse tout aussi remarquable’ (licentiaatsverhandeling journalistiek ULB, 1989); Els De Bens, De pers in België het verhaal van de Belgische dagbladpers gisteren, vandaag en morgen (Tielt: Lannoo, 2001) 310-311; François Deneyer, Joseph Gillain, une vie de bohème (Bruxelles: Éditions Musée Jijé, 2020) 415-423; Geert De Weyer, België gestript (Antwerpen: Dragonetti, 2015); Henri Filippini, ‘De Zack à Super As’, in: Schtroumpf fanzine, nr. 28 (maart 1979): 14-20; M. Jédéhem, ‘Wham! en het gat in de markt’, in: Striprofiel, nr. 39 (zomer 1980): 33-35; Toon Horsten, Merho Zwart op Wit (Antwerpen: Manteau, 2013); Lambiek Comiclopedia, geraadpleegd 2024-2025 [https://www.lambiek.net/comiclopedia.html]; Lastdodo, geraadpleegd 2024-2025 [https://www.lastdodo.nl/nl/catalog]; Sylvain Lesage, ‘L’effet codex: quand la bande dessinée gagne le livre. L’album de bande dessinée en France de 1950 à 1990’ (doctoraatsverhandeling Université de Versailles Saint-Quentin/Centre d’Histoire Culturelle des Sociétés Contemporaines, 2014); Sylvain Lesage, Publier la bande dessinée (Villeurbanne: Presses de l’Enssib, 2018) [https://doi.org/10.4000/books.pressesenssib.8502 ; Didier Pasamonik ‘Jeremiah dans La Grande Bibliothèque (Niffle / Dupuis): au plus près de l’original’, in: actuabd.com, geraadpleegd 13.8.2024 [https://www.actuabd.com/Jeremiah-dans-La-Grande-Bibliotheque-Niffle-Dupuis-au-plus-pres-de-l-original]; Didier Pasamonik, ‘Le Lombard: Soixante ans d’éternelle jeunesse’, in: actuabd.com, geraadpleegd 13.8.2024 [https://www.actuabd.com/Le-Lombard-Soixante-ans-d-eternelle-jeunesse]; Didier Pasamonik, ‘Tony Stark - Le Lion d’un million’, , in: actuabd.com, geraadpleegd 13.8.2024 [https://www.actuabd.com/Tony-Stark-Le-Lion-d-un-million]; ‘Pum-Pum’, in: nl.wikipedia.org, geraadpleegd 13.8.2024; Walter Prevenier, ‘In verwondering en bewondering’, in: Albert Maertens 1915-2015 (Gent: Liberaal Archief, 2015) 113-117; Gilles Ratier, Jean-Michel Charlier se raconte (Bègles: Le Castor Astral, 2013) 263-278; Gilles Ratier, ‘Le Grand Magazine de bande dessinée européenne: à l’origine était Zack!’, in: BDzoom.com, geraadpleegd 3.1.2024 [https://www.bdzoom.com/83653/patrimoine/le-grand-magazine-de-bande-dessinee-europeenne-a-l%e2%80%99origine-etait-zack/]; Gilles Ratier, ‘Le Grand Magazine de bande dessinée européenne: et Super As arriva!’, in: BDzoom.com, geraadpleegd 3.1.2024 [https://www.bdzoom.com/83950/patrimoine/le-grand-magazine-de-bande-dessinee-europeenne-et-super-assuper-j-arriva/]; Gilles Ratier, ‘Le Grand Magazine de bande dessinée européenne: l’agonie de Super As!’, in: BDzoom.com, geraadpleegd 3.1.2024 [https://www.bdzoom.com/84216/patrimoine/le-grand-magazine-de-bande-dessinee-europeenne-l%e2%80%99agonie-de-super-as/]; Guy Reynaerts, ‘Hoe zou het eigenlijk zijn met … Freddy Neyts. “Met pensioen zijn betekent niet dat alles stopt”’, in: Radar, 6, nr. 6 (november 2010): 14-17; Mat Schifferstein, ‘Margreet van Muijlwijk over de behoedzame politiek van uitgeverij Novedi: kwaliteit en bestendigheid’, in: Stripschrift, 19, nr. 198-199 (augustus-september 1985): 38-43 [https://www.stripschrift.nl/artikelen/item/610]; ‘Mutations dans la presse belge 1975-1976’, in: Courrier hebdomadaire du CRISP, 33 (1976), nr. 739: 1-33 [https://www.cairn.info/revue-courrier-hebdomadaire-du-crisp-1976-33-page-1.htm]; Karel Van Nieuwenhuyse, ‘Een Standaard in Vlaanderen? Vlaams-Katholieke krant op zoek naar kwaliteit en politieke invloed 1947-1976’ (doctoraatsverhandeling geschiedenis KULeuven, 2001-2002)[http://www.ethesis.net/standaard/standaard_hfst_III/standaard_hfst_3_c.htm]; Hans Verstraeten, Pers en Macht. Een dossier over de geschreven pers in België (Leuven: Kritak, 1980); Guy Vidal, Jean-Michel Charlier. Un réacteur sous la plume (Paris: Dargaud, 1995); ‘Wham!’, in: Stripschrift, 13, nr. 117/118 (1979); ‘ZACK’, in: mosapedia.de, geraadpleegd 3.1.2024 [https://mosapedia.de/wiki/index.php/ZACK_(ausf%C3%BChrlich)].