Ditjes en datjes (30)

De evolutie van de mens is nog niet voorbij. Een tekenaar maakte een volgende stap, die in volle (onder)ontwikkeling is, duidelijk.

In LEGO nagebouwde ruimtetuigen uit de stripreeks Yoko Tsuno.

"Er moet een verhaal aan mij verteld worden. In een strip waarvan de voornaamste kwaliteit een uiterst verfijnde tekenstijl zou zijn, zou je je al snel vervelen. Veel strips van bescheiden tekenaars kunnen toch bekoren. Maar ik ben dol op goed getekende strips. In mijn inkomhal hangt een zeefdruk van Mœbius, een fenomenale tekenaar. Ik ben niet altijd even enthousiast over wat hij tekent. Maar ik blijf vaak voor die zeefdruk staan. Het stelt een personage voor in een vreemd kostuum. Je weet niet waar ze vandaan komt, met haar halve glimlach. Mœbius heeft hier geen overdreven virtuositeit nagestreefd. Maar deze tekening straalt geluk uit. Dat is heel belangrijk."

André Franquin over zijn Starwatcher-zeefdruk van Mœbius uit 1984. Met deze illustratie startte een hele reeks Starwatcher-tekeningen. Dat leidde in 1986 naar een artbook. 

Testfilmpje uit 1991 in toen nog rudimentaire 3D met het personage Starwatcher van Mœbius. Dit had een langspeelfilm in 3D moeten worden door het Franse Medialab dat in 1990 was opgericht door Alain Guiot. Medialab pionierde in 3D-animatie en virtual reality.

Starwatcher is een androgyne versie van Mœbius' stripheld Arzak. Veel van zijn space opera-visies zitten in dit testfilmpje vervat.

Het Starwatcher-project strandde voortijdig in 1992 na het overlijden van Guiot, die brutaal omkwam in een auto-ongeluk. De studio werd overgekocht door Canal+ en voerde Starwatcher af. Er kwam een nieuwe focus op animatie voor tv-reeksen, waaronder de 3D-animatiereeks Donkey Kong Country en een reeks met Bugs Bunny. In 2000 ging het bedrijf failliet.

Cartoon van Kim Duchateau.

Twee gags van Guust Flater, tweemaal met z'n puffende Fiat-oldtimer die wel een levend wezen lijkt. Het gaat om de allerlaatste in Robbedoes en daarna in album gepubliceerde gag en een onvoltooide pagina die André Franquin in 1996 heeft getekend. Hoewel hij aan journalisten vertelde dat hij graag de kaap van de duizend gags wilde halen, is hij blijven steken bij wat gag nummer 913 had moeten worden. Hij overleed op 5 januari 1997.

Beide pagina's verschenen achteraf nog wel in deel 20 van de latere chronologische heruitgave van alle gags. De Franse chronologische reeks telt één album meer. De inhoud van het Franse voorbeeld is op een andere manier, maar nog wel chronologisch, verdeeld over de Nederlandstalige albums, maar er zijn ook tal van Guust-publicaties weggelaten. Het gaat dan specifiek om redactionele artikelen die in het weekblad Robbedoes en Spirou zijn verschenen met geestige Guust-illustraties van Franquin. Het betreft ook om een reeks comebackartikelen uit de jaren 1990 zoals die in de jaren 1960, waarin het leven op de redactie van het weekblad verstrengeld is met de flaters van Guust. Deze latere (Franstalige) artikelen zijn dus niet overgenomen in de Nederlandstalige chronologische reeks.

Doorheen de lange carrière van Guust heeft Franquin zich enkele keren vergist bij het nummeren van zijn gags waardoor er een aantal eenzelfde of geen nummer hebben. Maar als je er de vele, vele, ontzettend vele cartoons, covers met een grap, illustraties voor geïllustreerde artikelen, reclamegags, enzovoort bij neemt, dan is hij alsnog boven de duizend geraakt.

Kleurboekje uit 1963 van uitgeverij Dupuis met speciaal voor deze uitgave getekende illustraties met Bollie & Billie, Lucky Luke, Robbedoes, Kwabbernoot en Guust Flater, Steven Sterk en Ouwe Niek.

"Ik kan niet goed doen voor iedereen. (...) De Rode Ridder is pulpliteratuur. Niet meer, niet minder. Dertig pagina’s die een kwartiertje ontspanning geven. Dat is het. (...) Het is puur entertainment. Moet je dan uiterst gedetailleerd en extreem zorgvuldig te werk gaan? Ik vind het niveau van de reeks niet eens zo slecht. Het gaat per slot van rekening om een album met de waarde van een pakje sigaretten."

"Andere mensen tekenen veel beter dan ik. Ik heb ook geen tijd om heel lang over één plaat gebogen te zitten. De fantasie is mijn wapen, daar maak ik goede albums mee."

"Mijn hart zit in deze reeks. Niet dat De Rode Ridder goed is, helemaal niet, maar ik ben toch een beetje bang dat de lezers zullen merken dat er door een assistent mogelijk geen hart meer in die reeks wil kloppen. En je kunt niet zomaar mensen aannemen. Je moet zulke mensen opleiden. En als ze dan opgeleid zijn, beginnen ze aan een eigen reeks. Zo gaat het vaak. Dat wil ik niet meemaken.”

Enkele citaten uit oudere interviews met een relativerende Karel Biddeloo die in dit artikel zijn samengebracht. Na zijn overlijden op 7 juni 2004 verscheen het in De Morgen.

De dossiersamenstellers van de integrales van De Rode Ridder zijn inmiddels klaar met de allerlaatste integrale van Biddeloos periode. De voorlaatste integrale verschijnt op 1 oktober, de laatste is voor eind dit jaar. In de laatste staat ook dit artikel als illustratiemateriaal opgenomen.

Wat hebben de stripmakers Enki Bilal en Karel Biddeloo met elkaar gemeen? Rechtstreeks helemaal niets. En toch zijn beiden met elkaar verbonden door de film The Keep uit 1983, geregisseerd door Michael Mann.

Het is geen geheim dat Karel Biddeloo voor het vampierverhaal Vrykolakas, De Rode Rode Ridder deel 114 uit 1985, ging shoppen bij de film The Keep, met Gabriel Byrne en Ian McKellen in de hoofdrollen, om bepaalde elementen over te nemen: de onderaardse gewelven, de bedwingende kracht van een kruis dat een demonisch wezen gevangen houdt, het uitroeien van indringers,... The Keep speelt zich af in en rond een Roemeense citadel tijdens de Tweede Wereldoorlog. Biddeloo gaf in zijn verhaal geen plaatsaanduiding, maar we mogen het ­wellicht ook zoeken in die contreien waar Dracula zijn oorsprong vond. Biddeloo verving nog wel de nazi’s door middeleeuwse huursoldaten. The Keep was op zijn beurt gebaseerd op de gelijknamige roman van F. Paul Wilson uit 1981, in vertaling verschenen als De Vesting.

In de film stal het monster Radu Molasar de show. En dat wezen was ontworpen door Enki Bilal, bekend van de stripreeksen Er Was Eens 'n Voorbijganger, Exterminator 17, Nikopol, De Slaap van het Monster en Bug. Bilal heeft zijn tekenwerk nooit beperkt tot alleen stripverhalen. Al vrij vroeg was hij actief in het filmmilieu. Hij zat bijvoorbeeld aan de tekentafel voor concepttekeningen voor de verfilming van The Name of the Rose (1986). In 1988 regisseerde hij met Bunker Palace Hotel zijn eerste eigen film, gevolgd door Tykho Moon (1996) en Immortel Ad Vivam (2004).

Voor de make-up deed Mann een beroep op Nick Maley, die Yoda uit Star Wars mee hielp ontwikkelen, maar ook wezens uit de befaamde cantinascène in de eerste Star Wars-film. Hij werkte ook voor de eerste twee Superman-films en de eerste Highlander. Voor de special effects kwam Nick Allder aan boord en die verdiende zijn sporen met onder meer Alien, Star Wars: The Empire Strikes Back, Braveheart, The Fifth Element, Hellboy, Blade II, Ghost Rider, enzovoort.

De film flopte bij de release, maar won doorheen de decennia een cultaanhang. In 2005 volgde er een stripversie bij het Amerikaanse IDW met tekeningen van Matthew Dow Smith en geschreven door de auteur van de oorspronkelijke roman. In het voorwoord schreef hij: “Omdat ik deze visuele weergave van The Keep beschouw als mijn versie van de film, wat had kunnen zijn... wat had moeten zijn.”

Voor- en achterkant van een publicitair Guust-album uit 1980 voor de hotelketen Novotel. We hebben de beelden hier aan elkaar gelast. Het geniete, Franstalige album is een liggend A5-formaat met vijf gags (een halve gag per pagina).

"Dankzij Jommeke. (lacht) Ik vond professor Gobelijn een enorm fascinerend personage in die strips: iedere keer vond hij iets nieuws uit, en die uitvinding stond dan ook altijd centraal in het verhaal. Er waren geen limieten: Gobelijn kon álles maken. Fantasie, natuurlijk, maar op jonge leeftijd had zoiets een grote impact op me."

Welja, Jommeke ligt aan de basis van de carrière van Pieter Abbeel, een wereldautoriteit op het gebied van artificiële intelligentie en robotica. Hij is professor aan de universiteit van Berkeley (Californië), waar hij het Berkeley Robot Learning Lab leidt om robots zelfstandig (huishoudelijke) taken te leren uitvoeren. Net zoals professor Gobelijn met z'n robot Melanie beoogde.

Abbeel werkte een jaar voor OpenAi en was een adviseur van Elon Musk. In 2016 werd hij door toenmalig president Barack Obama bekroond met de Presidential Early Career Award. Hij is zelf de medeoprichter van AIX Ventures, een durffonds dat in jonge AI-bedrijven investeert, nadat hij met studenten al de start-up Covariant had opgericht.

Citaat uit een interview voor Humo in 2017. In de rest van het interview had Abbeel het onder meer over de ontwikkeling van huishoudrobots en de zeer moeilijke ontwikkeling van algoritmes om simpelweg handdoeken te plooien. Dat alleen al kostte zijn team 2,5 jaar. Intussen zijn we wel negen jaar verder. De evolutie op dat gebied is extreem gigantisch en verloopt razendsnel.

Geen idee of deze Atomium-Guust nog steeds in het Brusselse monument terug te vinden is, maar we hebben deze er in 2018 wel gespot. Het is een 3D-versie van een gag uit 1958 toen Guust de negen bollen van de voor Expo 58 opgetrokken eyecatcher met zijn eigen gezicht beschilderde.

Sympathiek artikel over Rutger Gret alias Dutch Lucky Luke in Kortrijk, waar tekenaar Morris vandaan komt.

"Ik zat toen serieus in de put. Mijn vrouw Lia en ik... Willy had het opgemerkt. Hij nodigde me uit in de villa. 'Whisky, Paul? Sigaret?' Tot hij plots zei dat ik er als een geslagen hond bij liep. Hij merkte het ook aan mijn verhalen. Lambik en Sidonia hadden altijd ruzie. Hij vroeg hoeveel voorsprong ik had op de verhalen. Genoeg om er tussenuit te gaan, wist hij, en hij stuurde me samen met zijn schoonzoon Alex op zijn kosten naar Florida, naar Disneyland en de Everglades. Ik mocht niet alleen zijn, dan zou ik maar blijven malen. Ik had volgens hem de verantwoordelijkheid nodig over iemand anders. (lacht) Mijn scheiding lag voor een groot stuk aan mezelf. Als iedereen ging slapen, moest ik nog uren doorwerken. 's Zaterdags moest ik overal signeren. Dat werd Lia te veel. Ik was getrouwd met mijn werk. We zijn de beste vrienden nu, maar toen... Mijn vrouw trok enkele keren achter mijn rug naar Willy om te klagen dat ik te veel werkte. 'Ik heb haar gezegd dat jij straks alles in handen gaat krijgen, maar ze snapt het niet goed', vertelde hij me dan achteraf. (Even stil) Weet je, mijn werk is de enige bruid die me nooit heeft teleurgesteld. Aan de andere kant had mijn vrouw absoluut gelijk."

Paul Geerts blikte in 2024 in De Morgen terug op zijn bijdrage aan de stripreeks Suske en Wiske en zijn werk voor Willy Vandersteen. Daar ging dus (zelf)opoffering mee gepaard en het kostte hem zijn huwelijk. Het volledige interview kan je hier lezen.

In 2002 was Paul Geerts niet langer de auteur van Suske en Wiske omdat hij toen aan de kant werd geschoven. De toedracht daarvoor kan je uitgebreid in het interview van Geert De Weyer lezen. Toen hij de reeks dertig jaar eerder had overgenomen, raakten van de reeks van Willy Vandersteen zo'n 100.000 exemplaren per album verkocht. Mede dankzij de poppenkastreeks van Wies Andersen en sterk doorgedreven marketing steeg de oplage onder Paul Geerts naar een torenhoge 400.000 exemplaren. Die topoplages zijn daarna nooit meer behaald, op het bijzondere De Parel in de Lotusbloem na dat met z'n gouden cover ter ere van Vandersteen een oplage van 600.000 exemplaren kende. Bij Geerts' afscheid schommelde de oplage volgens het interview in De Morgen nog rond de 300.000 exemplaren. Nog eens twintig jaar later ligt dat afhankelijk van de bron rond de 50.000 exemplaren. Tegelijk moet erbij verteld worden dat de oplage van zowat alle langlopende stripreeksen in binnen- en buitenland in diezelfde periode sterk is gedaald.

Met De Preutse Prinses mocht Geerts in 2020 nog eens een eenmalig hommagealbum van Suske en Wiske maken. Hij erkende zelf dat het niet zijn beste album was. "Ze overvielen me ermee. Ik vond het een leuk idee, maar ik merkte dat ik er te lang uit was", gaf hij als uitleg. Over de huidige albums (in het interview uit 2024 dus) is hij helemaal niet te spreken. In het interview besluit hij met: "Suske en Wiske is stilletjes aan het verdwijnen. Ze zullen nooit helemaal weg zijn, maar toch..."

De aanleiding voor het interview, zijn allerlaatste stripverhaal, is inmiddels achterhaald. Dat zou alsnog aan de orde zijn voor het recente Nog ‘ns Tien Jaar Later in de reeks De Avonturen van Mo, Jade & Pkakapong.

Covervoorstel voor een niet uitgevoerd album, bestemd voor de collectie Atomium van Magic Strip. In het Nederlands liep deze collectie tussen 1981 en 1990 bij achtereenvolgens Paul Rijperman en Loempia waarbij de collectienaam werd omgedoopt naar Buldog. Internationale adepten van de befaamde Atomiumstijl (een uitvloeisel van de Klare Lijn) publiceerden in deze collectie, onder wie Yves Chaland, Serge Clerc, Daniel Torres, Emile Bravo, Philippe Dupuy en Charles Berberian, François Avril en het Vlaamse duo Pjotr en Erik Meynen. De complete collectie telde zevenentwintig hardcoveralbums op A5-formaat.

In 1984 ontwierp Vlaming Hec Leemans, zelf een liefhebber van de Klare Lijn, deze cover voor een stripverhaal dat nooit is getekend. De titel en de hoofdpersonages zijn een verwijzing naar de tweelingbroers Daniel en Didier Pasamonik, geboren in Oostende in 1957, die de collectie en Magic Strip hadden opgericht. De Pasamoniks waren echter niet enthousiast en het project stierf een stille dood. Het schilderij kwam bij een Waalse verzamelaar terecht. Een afdruk ervan is te zien in Bakelandt integraal 10.

In september 2017 vond een muzikaal optreden plaats in de Brusselse Bozar. Deze nagebouwde Flaterfoon uit Guust Flater werd toen ook bespeeld. Bezoekers werden gewaarschuwd dat het bijwonen van het concert op eigen risico was. In onze archieven vonden we geen berichtgeving over de verwoesting die het instrument heeft aangericht. Het was echter wel een succes, want er volgden tot in 2019 nog meer concerten op andere locaties.

Het instrument werd nagebouwd door Max Vandervorst, een Brusselaar en excentrieke uitvinder van gekke instrumenten zoals een flessenfluit, een spijkerviool of met behulp van een supermarktkarretje en een stofzuiger. Hij componeerde ook een muziekstuk voor plastic waterflessen. In 1989 vroeg André Franquin hem al eens om de Flaterfoon in het echt te bouwen. Het project werd toen te grootschalig geacht en het kwam er niet van. Pas bij de zestigste verjaardag van Guust in 2017, en op initiatief van Thierry Tinlot (voormalig hoofdredacteur van het weekblad Robbedoes) en Frédéric Jannin (persoonlijke vriend van Franquin die later alle Guust-gags opnieuw inkleurde), werd de Flaterfoon alsnog realiteit. Het gevaarte dook ook op verschillende tentoonstellingen op, bijvoorbeeld in het Museum van Schone Kunsten in Luik.

Er bestonden trouwens nog Flaterfoons. In 1968, een jaartje nadat Guust het instrument had uitgevonden, organiseerde Robbedoes een wedstrijd om er zelf een te bouwen. De laatste foto is er een van deelnemer Luc Lebrun die toen de derde prijs behaalde.

Maak kennis met Nicolas Van Varenberg alias Nic Van Damme, de zoon van Jean-Claude Van Varenberg alias Jean-Claude Van Damme, wellicht nog steeds de beroemdste Belg in het buitenland na Kuifje en Hercule Poirot. Nic is kunstenaar en acteert af en toe, bijvoorbeeld in de films Kickboxer: Retaliation, Kill'em All 2 en Darkness of Man. Hij schilderde onder andere portretten van Kuifje, meestal met rode bandana voor zijn smoel om niet vervolgd te worden door de erven-Hergé.

Die inspiratie voor Kuifje heeft hij te danken aan zijn vader. In een nummer van Humo uit 2019 getuigde Nic daarover: "De inspiratie voor Kuifje in de ruimte, grijpend naar rondzwevende dollarbiljetten, komt van hem. Hij stuurde me een prent van Kuifje in een astronautenpak: 'Daar zou je iets mee moeten doen.' Als kind las mijn vader 's nachts Kuifje-boeken in bed. Dan droomde hij over alle plekken op aarde die hij wilde zien. Eigenlijk is hij zelf ook een Kuifje. Als jonge twintiger liet hij alles wat hij kende achter om zijn geluk in Hollywood te zoeken."

© foto: Marco Mertens

In 1985 mocht een kransje Belgische striptekenaars gaan lunchen in het kasteel van Laken in het bijzijn van koning Boudewijn en koningin Fabiola. De kleurenfoto's zijn genomen door Marc Sleen. De zwart-witfoto komt van Belga. Op die laatste foto zie je het complete gezelschap dat bestond uit Jean Roba, Morris, Peyo, koningin Fabiola, koning Boudewijn, Marc Sleen, Jef Nys, Hec Leemans, Jean-Pol, Bob De Moor, Alain Baran, François Schuiten en Benoit Peeters. Het koninklijk echtpaar ontving toen een stapeltje Belgische strips.

Dit hartelijk onderonsje was een van de gevolgen van het oprichten van de vzw Het Centrum van het Belgisch Beeldverhaal, wat uiteindelijk heeft geleid naar het Belgisch Stripmuseum in hartje Brussel, met de steun van de koning en enkele kapitaalkrachtige sponsors. De koning en koningin waren in 1989 aanwezig op de plechtige opening waar zelden zoveel belangrijke Belgische striptekenaars verzameld waren.

Voorzitter Bob De Moor hield er een speech en sloot die af met de gezegende woorden: "Leve het stripmuseum! Viva bomma, patatten met saucissen!" Diezelfde avond zakte hij op de koer achteraan het museum in elkaar. Aanvankelijk weet men het aan vermoeidheid, maar het was vermoedelijk een eerste teken van de ziekte die hem in 1992 zou vellen.

Bron: Bakelandt integraal 6

Hier zie je Raoul Cauvin tussen enkele van zijn creaties. In 2021, nadat hij al zelf had bekendgemaakt dat zijn einde naderde, vroeg ActuaBD hem wat hij zou schrijven voor op zijn grafsteen. Zijn antwoord: "Het woord 'einde', meer niet. Dat is het woord dat ik op het einde van elk van mijn scenario's schreef."

In de sweatshop hadden ze de instructies verkeerd gelezen.

Het origineel van een oude gag van Guust Flater uit 1966. De kleurindicaties zijn door André Franquin zelf aangebracht op een doorzichtig velletje.