De Stripmomenten van 2017


Aan alles komt een eind
We gedenken de overleden stripauteurs van 2017.
• 15 januari: Jean-Luc Vernal (72), veelschrijver voor en hoofdredacteur van het weekblad Kuifje.
• 15 januari: Pascal Zanon (73), tekenaar van Harry Dickson.
• 17 januari: Pascal Garray (51), studiotekenaar voor De Smurfen en Steven Sterk.
• 19 januari: Jan Kruis (83), geestelijke vader van Jan, Jans en de Kinderen.
• 11 februari: Jirô Taniguchi (69), de meest Europees gezinde mangatekenaar.
• 18 maart: Bernie Wrightson (68), een van de scheppers van Swamp Thing, horrortekenaar par excellence.
• 24 maart: Guus Van Sonsbeek (50), uitgever van Soul Food Comics.
• 30 april: Jidéhem (81), auteur van Sophie, rechterhand van André Franquin voor Guust Flater en Robbedoes en Kwabbernoot.
• 24 mei: Pierre Seron (75), auteur van De Minimensjes.
• 18 augustus: Alfonso Azpiri (70), horror- en erotiektekenaar.
• 21 augustus: Michel Plessix (57), kinderboekbewerker van De Wind in de Wilgen.
• 28 augustus: Bert Bus (86), tekenaar van vooral historische - en sf-reeksen (Stef Ardoba) voor Nederlandse stripbladen
• 10 september: Len Wein (70), schepper van het X-Men-personage Wolverine, medeschepper van Swamp Thing.
• 25 oktober: Patrick Jusseaume (65), tekenaar van Tramp.
• 20 december: Annie Goetzinger (66), tekenares van diverse one-shots en de reeks Agence Hardy op scenario van Pierre Christin.

Verschillende dagbladen en tijdschriften namen ook afscheid van een aantal reeksen die het voorpubliceerde.
Claire staat niet langer in Flair. "Bezuinigingen."
Panorama trok de stekker uit Willems Wereld.
Snippers (weliswaar uit vrije keuze van Aimée de Jongh) en Beestjes verdwenen uit de Nederlandse Metro. "Bezuinigingen."
• Van Liberty Meadows raakten alle strookjesstrips gepubliceerd in Eppo waardoor de vaste waarde uit het stripweekblad voortaan ontbreekt.
• Na 24 jaar trouwe dienst is er geen plaats meer voor Tom Boudens Flikkerzicht in het holebimagazine Zizo. "Vernieuwing."

Uit de sector:
Strip2000 en het label Gorilla moesten er in april het bijltje bij neerleggen wegens faillissement van de zaak.
Standaard Uitgeverij rondde in september nog netjes alle verhaallijnen af van de superheldenreeksen die ze van Marvel vertaalden om daarna de handdoek in de ring te gooien. Comicvertalingen no more.
• In september 2016 opende Stichting Strips! in Rotterdam een stripmuseum. Door schulden en tegenvallende bezoekerscijfers was het avontuur in juli afgelopen.
• Stripspeciaalzaken Koeritza (Aalst) en Pierke (Gent) sloten voorgoed de deuren. Bloomie's gaat nog eventjes door, maar de sluiting is nakend ten voordele van uitgeverij Daedalus van dezelfde eigenaar.
The Wolfpack, de denktank van Standaard Uitgeverij om spin-offs uit te broeden, is zo goed als ontbonden.


De top-10
van de redactie

1. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)

2. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard)

3. Een Zus (Bastien Vivès)

4. Torpedo 1936: integraal 1 (Alex Toth / Jordi Bernet + Enrique Sánchez Abulí)

5. De Adoptie 1-2 (Arno Monin + Zidrou)

6. Batman: The Dark Prince Charming (Enrico Marini)

7. Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin + Hubert)

8. Robbedoes door: Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk)

9. Undertaker 3-4 (Ralph Meyer + Xavier Dorison)

10. De Terugkeer (Bruno Duhamel)


WOUTER ADRIAENSEN: "Taaie klus "
Wij sloten ons jaaroverzicht van 2016 af met de gevleugelde woorden "Benieuwd welke verrassingen 2017 voor ons in petto heeft..." Eerlijk: dat bleek lelijk tegen te vallen. Eigenlijk kunnen we die verrassing zelfs niet op één hand maar slechts op één vinger tellen. Hoewel zeuren over de kwantiteit dan toegelaten is, willen we geen onvertogen woord horen over de kwaliteit. Nee, wie Het Verslag van Brodeck niet bovenaan zijn eindejaarslijstje zet, mag zich op een gure winteravond bij thuiskomst verwachten aan de SSZ-posse, met grimmige karakterkoppen, getrokken messen en loenzende blikken, klaar om de Anderer duidelijk te maken dat enkel onze mening telt.


2017 was dus vooral het jaar van het status quo. De golf van integrales rolde verder en wij amuseerden ons met De Complete Attila, werden geabsorbeerd door De Meesters van de Gerst en zetten onze eerste bescheiden stapjes in de uitgeverswereld met het achtergronddossier voor De Complete Brammetje Bram (die er nooit geweest zou zijn zonder uw lievelingswebsite).


Ook de spin-offhype ging lustig verder op de ingeslagen weg. Wij durven er onze collectie om te verwedden dat wie deze pagina ctrl+F't op "door", dat woordje aardig wat keren geel zal zien opkleuren. Sommige interpretaties waren zeer geslaagd: Robbedoes door Hanco Kolk, Batman door Enrico Marini, Lucky Luke door Guillaume Bouzard.

Andere lieten we met veel plezier opzij liggen of werden minstens onthaald op wenkbrauwgefrons. Zonnedorp op z'n Kop, ofwel Jommeke zonder Jommeke maar wel met alle Jommeke-personages in de Jommeke-stijl door een Jommeke-tekenaar? Verkopen deed het alleszins, maar wij zijn toch heel wat benieuwder naar de graphic novel waarmee Philippe Delzenne ons regelmatig plaagt op de sociale media.

Het eerste deel van Fanny K. was eerder een put-off dan een spin-off. De Kronieken van Amoras is dan weer heel wat bevattelijker en strakker verteld dan de oorspronkelijke Amoras-reeks. Zonder doodsprentjes lijken de Kronieken jammer genoeg wat onder de radar te blijven. Heeft een stripreeks dan toch een grootscheepse marketingcampagne of bekende koppen nodig om het grote publiek te bereiken?

Ook oudere kostjes werden opnieuw opgewarmd. De Sovjets kregen plots een kleurtje aangemeten door Moulinsart, Vlaamse en Nederlandse tekenaars mochten zich hun aller flaterende jeugdheld even toe-eigenen. Largo Winch kreeg een nieuwe scenarist, Asterix een nieuwe ronde, pater Damiaan een nieuwe stripbiografie. Gelukkig konden we ons opwarmen aan de integrale van Sam, die naast de mooie tekeningen van de jarige Jan Bosschaert wél een beslagen scenarist een podium biedt.


Wie het striplandschap een beetje kent, is het hopelijk met ons eens dat het op z'n minst een taaie klus wordt om de erfenis van wijlen Marc Sleen onder de aandacht van telkens een nieuw publiek te brengen. Nochtans zagen wij enkele fijne initiatieven passeren dit jaar: een Nero getekend door Studio Vandersteen, een koffietafelboek met Sleens strookjes uit de Ronde van Frankrijk, een gesmaakte hommage aan Nero door Kim Duchateau, de verhuis van zijn atelier naar zijn museum. We zijn dus heel benieuwd wat de Stallaert-integrales (houdt er iemand nog bij voor de hoeveelste keer de avonturen van Nero gebundeld worden?) komend voorjaar gaan doen.

Wat we nog vergeten zijn en waar we allicht nog voor naar ons vijs gaan krijgen? Het afscheid van Strip2000 en de Marvel-vertalingen, de subtiele doorstart van Oogachtend, het welverdiende succes van overtuigde doe-het-zelvers zoals Patrick Cornelis en Mario De Koninck, de kwaliteit die er afdruipt bij de strips van Bries en Scratch Books, Stripgilde die geen strips meer uitgeeft... En allicht nog een heleboel andere dingen.

TOP-10
1. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
2. Nick Cave: Mercy on Me (Reinhard Kleist)
3. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guilaume Bouzard)
4. Shi 1 (José Homs + Zidrou)
5. Robbedoes door: Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk)
6. Batman - The Dark Prince Charming 1 (Enrico Marini)
7. De Kronieken van Amoras 1 (Charel Cambré + Marc Legendre)
8. Torpedo 1936: integraal 1 (Alex Toth / Jordi Bernet + Enrique Sánchez Abulí)
9. Sporen van het Toeval (paco Roca)
10. New York Boek (Joost Swarte)

SEPPE COOLS: "Voortreffelijk"
Amai, het jaar vloog weer voorbij! 2017 was er eentje vol hoogtepunten en pareltjes. Ondanks de drukke verbeterdagen verklaar ik graag mijn liefde voor de Negende Kunst in mijn eindejaarslijstje. Het is knap lastig om zo'n opsomming samen te stellen, dus aanschouw enkele strips die mijn jaar kleurden.



Beginnen doe ik met iets waar ik enerzijds mijn hart voor vasthield, maar tegelijk ook naar uitkeek: Batman door Enrico Marini. Dat hij een uitstekend tekenaar is, staat buiten kijf. Maar een comic? En dat van een der grootste helden ooit? Gelukkig deed hij dat schitterend. En dat is niet alles, want hij verlaagde de drempel voor heel wat stripliefhebbers door persoonlijke voorgeschiedenissen uit andere verhalen grotendeels achterwege te laten.

2017 was dus weer een jaar vol spin-offs, waar de ene in uitmuntendheid schitterde en de andere teleurstelde. Bovenstaand album was een schot in de roos, terwijl ik bij Zonnedorp op z’n Kop van De Miekes op mijn honger bleef zitten. Fanny K. was dan weer een pak sterker met Jean-Marc Krings en Toni Coppers aan wal. En wie zich stilaan half time spin-offer mag noemen, zijn Charel Cambré en Marc Legendre. Naast De Kronieken van Amoras deden ze ook hun jeugdheld Robbedoes alle eer aan met twee albums. Toch is de grappigste spin-off er eentje van Guillaume Bouzard. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer is geen grafisch meesterwerk, maar zo grappig heb ik een strip zelden geweten. En toen ik enkele weken later opnieuw een standje kreeg door mijn geschater, lag de schuld bij Dad.

In tegenstelling tot menig andere stripliefhebber zal je bij mij weinig thrillers en misdaadreeksen terugvinden. Een strip moet voor mij in de eerste plaats vlot lezen, ontspannen en doen wegdromen. Als het kan, wil ik ook nog eens goed kunnen lachen ook. Westerns zijn een uitzondering op die regel. In dat genre steekt de nieuwe Undertaker er met kop en schouders bovenuit. O man, wat een rauwe, verbluffende strip!

Dé jeugdstripdoorbraak van afgelopen jaar wijs ik toe aan FRNK, de reeks over een weesjongen die terechtkomt in de prehistorie en er zo het beste van wil maken. Het komische concept met dynamische en frisse tekeningen doet me vermoeden dat FRNK nog vaak lof zal oogsten in de toekomst. De Franstalige Dupuis-catalogus doet ons al watertandend wegdromen naar eind januari wanneer twee nieuwe strips van het duo Brice Cossu en Olivier Bocquet uitkomen: FRNK 3 en een Robbedoes-one-shot.



Afsluiten doe ik graag met slingers en confetti, want Guust Flater blies maar liefst zestig kaarsjes uit en dat vierde Dupuis met een hommagealbum door Nederlandstalige tekenaars, altijd fascinerend om te weten hoe andere tekenaars de grootste antiheld uit de Franco-Belgische stripwereld interpreteren.

Et voilà, c'est tout. Als er iets is dat 2017 bewees, is dat de strip nog lang niet dood is en dat er lekkers is voor iedereen. Afgelopen jaar was voortreffelijk en hopelijk wordt 2018 dat ook.

TOP-10
1. Batman: The Dark Prince Charming 1 (Enrico Marini)
2. Undertaker 4 (Ralph Meyer + Xavier Dorison)
3. FRNK 1-2 (Brice Cossu + Olivier Bocquet)
4. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guilaume Bouzard)
5. Robbedoes Special 1-2 (Charel Cambré + Marc Legendre)
6. Dad 3 (Nob)
7. Guust: Gefeliciflaterd! (diverse auteurs)
8. Een Zus (Bastien Vivès)
9. De Franse versie van Ze Noemden Hem Rooie, in het Nederlands nog te verschijnen in januari 2018 (Laurent Verron + Yves Sente)
10. Murena 10 (Theo Caneschi + Jean Dufaux)

JOHAN DECLOEDT: "Het jaar van het verhaal"
En ja, weeral de klassieke vragen aan de feestdis. "Strips? Serieus? Op jouw leeftijd? En nog bespreken ook. Tttt. Ik heb ondertussen al mijn Jommekes, Sus en Wissen en Kiekeboes aan mijn neefjes gegeven"... De niet eens zatte nonkels, vrienden en ander onwetenden blijven zich verbazen over de gezondheid van de stripwereld. En of ze gezond is. Meer dan 1.400 uitgaven dit jaar alleen al. Strips bespreken wordt meer en meer een zwaar beroep. Pensioen op 58 in het vooruitzicht dus.

Maar voor we daar aan toe zijn, dient het stripjaar 2017 besproken te worden. Het jaar van het verhaal.

De oude goden
Ook dit jaar heel wat publicaties van reeds jaren meegaande stripreeksen. Stuk voor stuk opgestart door iconen en stuk voor stuk worstelend met het verleden en de toekomst. De recente verhalen van bijvoorbeeld Alex, Tristan, Vasco, Lefranc, Jeremiah, Asterix, Thorgal (in al zijn werelden),... laten al te dikwijls een gevoel van teleurstelling achter. Echt slecht is het niet en meestal (zeer) goed getekend, maar de vertelkunst is te beperkt aanwezig. Goede vondsten van tijd tot tijd, maar globaal gezien een beetje te veel bloedarmoede. Automatische piloot heeft zijn nut op de snelweg, niet in de kunst.

Maar ja, striplezers zijn meestal serial lovers. Zelfs mindere delen worden gekocht om de reeks in stand te houden. Welnu, er verschijnt zoveel betere kwaliteit dat mijn eerste voornemen van 2018 alvast gekend is: halt aan het dwangmatig aankopen!

De nieuwe engelen
Soms stel ik me voor dat er bij de uitgeverijen twee afdelingen zijn: de marketing en geldgedrevenen en anderzijds de promotors van pure schoonheid. Een beetje zoals engelen en duivels. Wie in 2017 gewonnen heeft is overduidelijk. Wat een oogst!

Hieruit een top-10 kiezen is je reinste Mission Impossible. Enkele uren afzondering en een goed glas whisky waren dan ook noodzakelijke hulpmiddelen om onderstaande keuze neer te pennen. En hou er hierbij rekening mee dat ik ongeveer een derde van de absolute aanraders van mijn gewaardeerde collega's nog niet heb gelezen, waaronder bijvoorbeeld Een Zus en Het Verslag van Brodeck. Hopelijk slaat Wodan, God of Allah me niet met blindheid, want ik begin er zo vlug mogelijk aan. Beloofd.

TOP-10
1. Katanga 1 (Sylvain Vallée + Fabien Nury ) AKA Belgians in the Congo meet Heart of Darkness
2. De Jeugd van Mickey (Tebo) AKA professionele kinderlijkheid vol plezier
3. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard) AKA respectvolle deconstructie van Luke-universum
4. Odyxes 2 (Philipe Lejeune + Christophe Arleston) AKA originaliteit die helaas geen vervolg krijgt
5. Ridder Brayard (Francis Porcel + Zidrou) AKA magistrale middeleeuwse tragikomedie
6. De Adoptie 1-2 (Arno Monin + Zidrou) AKA inlevingsuppercut
7. Het Rijk 2 (Olivier Boiscommun + Sylvain Runberg) AKA menselijke waarden in dierensaga
8. Het Kasteel van m'n Moeder (Morgann Tanco + Serge Scotto / Éric Stoffel naar de roman van Marcel Pagnol) en Topaze (idem met Éric Hübsch als tekenaar) AKA la douce France... ooit
9. Krasse Knarren 4 (Paul Cauuet + Wilfrid Lupano) – AKA "homo homini lupus est" met een lach
10. Leve de Branding! (David Prudhomme + Pascal Rabaté) AKA parel van alledaagse herkenbaarheid (zeker voor iemand die zijn ganse jeugd aan de kust doorgebracht heeft)

Lichtpunten overal
• Het immer uitdeinende kwaliteitsaanbod (ook voor de beginnende lezers).
• De stapel integrales als laagdrempelige kennismaking met topreeksen (zo heb ik de vier integrales van Ravian er in één zotte avond doorgejaagd).
• Bibliotheken die hoe langer, hoe meer budget en plaats vrijmaken (en het zijn echt niet de usual suspects die aangekocht worden, integendeel).
• Stripreeksen die opduiken als bijlagen bij kranten en weekschriften.
• Meer aandacht in de pers.
• Plannen voor een eigen praalwagen bij Oilsjt Karnaval (hoewel, dit is er waarschijnlijk een beetje over).
Kortom, als we niet oppassen worden we als striprecensent nog hip. Stel je voor.
Conclusie: l'embarras du choix, maar wat een keuze!

WIM DE TROYER: "Geen goesting"
Er zijn dingen die jaarlijks moeten gebeuren. De dakgoot vrij van bladeren maken, je belastingaangifte invullen, je schoonfamilie bezoeken met de feestdagen en een eindejaarsoverzicht schrijven voor onze hoofdredacteur. Zoals steeds begin ik er met een enorme tegenzin aan, maar nadien ben ik meestal blij. Al was het maar dat het nog een heel jaar zal duren eer ik het opnieuw moet doen.

Waarom heb ik er een hekel aan? Ik heb er geen flauw idee van. Nochtans zijn er dit jaar enkele pareltjes uitgekomen. Ik zal maar eens obscuur beginnen. Eloise van Ibrahim R. Ineke was een van die strips die ik zomaar oppikte, zonder goed te weten waarom en die zoveel meer bevatte dan dat het dunne boekje deed vermoeden. Ik hou er van als de zaken niet eenduidig zijn, als je maar blijft kauwen en herkauwen op een strip, zodat je er jaren plezier van hebt. Eentje die in hetzelfde kader past is Gäbrik van Marc Legendre, al is diens grafische aanpak veel experimenteler, veel gewaagder. Heel anders dan wat men doorgaans van een beeldverhaal verwacht. Kortom: twee albums die nog vaak van hun planken zullen komen.


Eentje die wat vaker op de plank zal blijven, al was het maar omdat hij zo aanstootgevend is in beleefd gezelschap, is Bible of Filth van Robert Crumb. Beetje ouwe koek, beetje seksistisch, beetje vettig, maar ach... toch zo hard nodig in deze politiek correcte tijden.

Ook ouder werk, maar nog heel wat relevanter is Alack Sinner: The Age of Innocence een bundeling van de eerste avonturen van onze weemoedige privédetective. Hard-boiled, donker, sfeervol. Puur genieten. In hetzelfde genre maar heel wat rauwer is Torpedo 1936 integraal 1, eentje die ik op aanraden van de hoofdredacteur kocht en wat een gouden tip bleek te zijn. Dank daarvoor, chief.

Wie deed me monkelen dit jaar? Vittorio Giardino met zijn prachtige, sfeervolle exotica Fatale Vakanties. Maar wie me echt hardop deed schateren was Guillaume Bouzard met zijn Lucky Luke: Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer. Schuddebuikend het hele album keer na keer uitgelezen en aangeprezen.

En natuurlijk was er ook Zidrous Verstild Leven, een ingetogen ode aan de schilderkunst.
Maar er zijn er maar twee die me echt van mijn sokken hebben geblazen dit jaar, en die eer gaat naar Bastien Vivès met Een Zus en Manu Larcenet met Het Verslag van Brodeck 1 en 2. Wat een pracht, wat een meesterschap. Beide verhalenvertellers op het toppunt van hun kunnen, en al konden ze geen verschillender grafische aanpak op nahouden: Larcenet krasserig en donker, Vivès uitgepuurd en helder, toch zijn het twee ab-so-lu-te toppers. Boeken die iedere stripliefhebber in zijn kast moet hebben.


Het gevaar van oververzadiging is voor een recensent altijd reëel, soms besluipt me het gevoel dat ik wel alles al eens eerder gezien of gelezen heb, maar 2017 bewees meer dan eens dat er op het medium strip nog veel rek zit. We kunnen nog voort. Ik hoop van u hetzelfde.

TOP-10

1. Een Zus (Bastien Vivès)
2. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
3. Alack Sinner: The Age of Innocence (José Muñoz + Carlos Sampayo)
4. Gäbrik (Marc Legendre)
5. Torpedo 1936: integraal 1 (Alex Toth / Jordi Bernet + Enrique Sánchez Abulí)
6. Eloise (Ibrahim R. Ineke)
7. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard)
8. Fatale Vakanties (Vittorio Giardino)
9. Verstild Leven (Oriol Hernández + Zidrou)
10. Bible of Filth (Robert Crumb)

PETER D'HERDT: "Verdraagzaamheid"
Uw dienaar heeft dit jaar weinig strips gelezen. Een honderdtal. Dat is zeer weinig, nauwelijks 6% van alles wat verscheen (de laatste keer dat ik mijn hoofdredacteur spelend met zijn onafscheidelijke telraam betrapte, zat hij net niet aan 1.500 uitgaven). Te weinig. De stapel met het label "ongelezen" is zo groot dat ik straks met enige schroom een tienkoppige selectie zal voorstellen uit wat ik wel heb gelezen. Om het echt als het kruim van het voorbije stripjaar te bestempelen, vrees ik dat ik net iets te veel de aanbevelingen die mijn productievere collega's mij met een niet aflatend enthousiasme door de strot proberen te duwen, heb genegeerd.
Maar uw dienaar heeft ook veel gelezen. Honderd strips. Dat is toch twee strips per week. Eentje om de drie dagen. Ontspannende niemendalletjes, kanjers van integrales waarmee je iemand van zijn paard kan slaan, wondermooie verrassingen en die ene hoogdravende en arty-farty teleurstelling waar iedereen zijn mond vol van heeft, maar waar ik het echt niet voor heb (de gustibus non brodeckenendum est). Dat is veel. Of toch genoeg om te doen alsof ik iets zinvol te zeggen heb over het voorbije stripjaar. Zodoende.

Jim en Zidrou
Waar vroeger scenaristen Jean Dufaux en Jean Van Hamme als een soort van John Lennon en Paul McCartney de verkooplijsten domineerden, zijn het nu Jim en Zidrou die jaarlijks meermaals onze portefeuille mogen aanspreken. En waar de eersten eerder klassieke avonturenverhalen vertelden, slagen hun pretendenten erin om steeds opnieuw moeiteloos een gevoelige snaar (al hangt — of staat — die bij Jim doorgaans enkele tientallen centimeter lager dan bij Zidrou het geval is) te raken. Het eerste deel van De Adoptie was tot tranen toe prachtig. Mooie Zomers bevestigde al het goeds dat we er al van vonden. Shi (ook nog eens geweldig getekend) zocht dan weer heerlijk de donkerte op. De Erectie was Jims enige dit jaar, maar het was een stevige. Het was van Richard Burton en Elizabeth Taylor geleden dat ik nog zo veel van een bekvechtend echtpaar genoten had.


En de uitgever, hij integraalde voort
Naarstig stoffen de uitgevers hun patrimonium verder af en bundelen ze in kloeke en tot bingelezen aanzettende integrales. Soms — en meestal — met veel liefde en knappe dossiers of tot iets wat anders voor de minder vermogende of Nederlandstalige sterveling onbekend terrein zou blijven. Soms — jammer genoeg — wat te gemakzuchtig. Laten we het vooral hebben over wat ons gelukkig, nostalgisch of allebei maakte. Blueberry, Johan en Pirrewiet, Steven Sterk, Roze Bottel, Sam, De Torens van Schemerwoude, Brammetje Bram, Roodbaard, De Beverpatroelje en Fatale Vakanties. En twee die ik apart wil vermelden: de eerste integrales van Yoko Tsuno, die me met simpele maar doeltreffende ingrepen (de paginavullende intermezzo's, meestal hernomen van de oude achterkaften) naar mijn jeugd terug katapulteerden, en de niet voor de hand liggende, maar heerlijk grofbekkende keuze waaraan de steeds verrassende kwaliteitsuitgeverij Uitgeverij HUM! zich waagde, Torpedo 1936.



Hokjes
Meermaals zag ik mijn favoriete hobby dit jaar het slachtoffer worden van die enge — in beide betekenissen van het woord — etiketteringsdrang. Het maakte me afwisselend angstig en triest. Strips zijn en blijven hopelijk ook tot nader order een onschuldig — en vaak heerlijk — vertier. Zelden of nooit wordt bewust polemiek opgezocht en al te vaak is het net een ontsnappingsluik uit de realiteit, naar een wereld die anders is. Soms eenvoudiger, soms emotioneler of pakkender, soms grappiger,... anders. Dat net — en niet altijd op de meest beleefde of respectvolle manier — aan strips polemiek wordt opgehangen, is jammer. Eenvoudig en sombere dieptepunt van de hokjesdenkerij: Stripinfo.be die op aanvraag het uiterst fraaie boek Bloedstollend Brugge van zijn website haalde omdat — ik citeer — "het geen strip is, maar een leesboek met illustraties". Gelukkig kon de webmaster tijdig die onregelmatigheid rechtzetten om zo de wereldvrede en ons broze milieu niet verder in gevaar te brengen.
Soit. In plaats van de waslijst van "leesboeken met illustraties" op te sommen die wél nog op de website in kwestie staat, houd ik het op iedereen wat meer wederzijds begrip, luisterbereidheid en een flinke portie verdraagzaamheid toewensen.

Straaltje zon
Voor 2018 ben ik vooral hoopvol en benieuwd. Hoopvol dat ik volgend jaar (heel wat) meer mag lezen dan in 2017. Benieuwd naar wat dat nieuwe label Matsuoka en de integrales van De Smurfen bij Standaard Uitgeverij zullen brengen. Benieuwd naar hoe hopelijk een straaltje zon de donkere wolken over het voortbestaan van het instituut Brabant Strip Magazine kan verdrijven. Benieuwd naar de nieuwe Marvano. Benieuwd naar welke reeksen verder zullen opgepoetst worden met integraalglans. Benieuwd of die laatste Kobijns écht zullen verschijnen. En — op de valreep — benieuwd hoezeer die nieuwe uitgeverij RoaRrr ons zijn klauwen zal laten zien.

TOP-10 van strips (in de brede zin van het woord) die in 2017 verschenen:
1. De Adoptie 1-2 (Arno Monin + Zidrou)
2. Torpedo 1936: integraal 1 (Alex Toth / Jordi Bernet + Enrique Sánchez Abulí)
3. Fatale Vakanties (Vittorio Giardino)
4. Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin + Hubert)
5. Shi 1 (José Homs + Zidrou)
6. XIII Mystery 11 (Christian Rossi + Matz)
7. Een Zus (Bastien Vivès)
8. De Erectie 1-2 (Lounis Chabane + Jim)
9. Bloedstollend Brugge (Bert Gevaert met illustraties van Ken Broeders)
10. Yoko Tsuno: integraal 1-2 (Roger Leloup)

KOEN DRIESSENS: "Hup Holland hup"
Besmuikt grinniken de Belgen dat zij wél en de Nederlanders niét op het WK voetbal volgend jaar zullen spelen. Alsof de titel nu al binnen is. Nederland zelf werd zowat collectief depressief bij het falen van Robben en co. Alsof Nederland in een sportjaar zonder grote toernooien géén goud verzamelde als een Gilles de Geus die verzeilde in de siësta van de Spaanse armada op retour van El Dorado: Europees kampioen in voetbal (V), hockey (V én M) en natuurlijk korfbal (da's áltijd V + M) en liefst vier keer in zwemmen (V), voorts ook wereldkampioen tijdrijden (V én M), 200 meteren (Dafne Schippers) en zelfs vissen (V) (I know, vrouwen die vissen?)! En dan hebben we het nog niet over schaatsen...

Hola Kadé, ben jij met je sportjaaroverzicht niet op de verkeerde site bezig? Neenee, mijn punt is: het laten vliegen van één hoofdvogel betekent dat je nog tien gouden vogels in de hand hebt — of zo... En dat Nederland een opvallend sterk stripjaar achter de rug heeft ook natuurlijk. Want kijk toch eens naar die top-10! Die kleurt hartstikke oranje.


Om te beginnen wijzen we nog eens op de schitterende Robbedoes- en Suske en Wiske-make-overs door respectievelijk Hanco Kolk en Gerben Valkema: jazeker, Hollanders die aan de haal gaan met Belgisch striperfgoed en dat goed deden! Met respect en met humor: zelden zo kunnen lachen dit stripjaar. Of het moest met RunRun zijn geweest: een pindakaasmanga over sukeban (Japanse meisjesbendes) van Johan Neefjes. FunFun! 2016 noemde ik het jaar van Frederik Peeters. 2017 was er een van zijn Hollandse neefje (niet echt) Sam Peeters: Iedereen op Claudia is een grafische krachttoer. En ook grappig: er wordt ten noorden van Hamont-Achel nogal wat afgelachen blijkbaar. Of juist niet? Ook Marcel Ruijters schuwt in Het 9e Eiland de absurde kolder niet. De enige ernstige, maar daarom niet minder mooie Nederlandse strip in deze opsomming is Familieziek van de spaarzaam producerende Peter van Dongen. Veel valt ook nog te verwachten van Wilbert van der Steen (Zon). Het zijn overigens ook Nederlandse uitgeverijen die de interessantste Nederlandstalige strips uitbrachten: Sherpa, Soul Food Comics en vooral Scratch Books, dat ook met Robert Crumbs Bible of Filth, Reinhard Kleists Nick Cave en Leve de Branding! (David Prudhomme en Pascal Rabaté) over vele landsgrenzen gingen om die werken hier te verspreiden.

We besluiten deze hollandaise met een verwijzing naar de in 2017 gestarte vierdelige reeks met prozawerk van Nederlands stripgrootvader Marten Toonder: zonder plaatjes (tenzij de kortverhalen geïllustreerd waren door Toonder zelf), maar niet minder boeiend. Behalve een deel met kortverhalen van vóór hij doorbrak met Tom Poes verscheen onder meer een boekje met essays over zijn en dé strips. Om dit jaar (ná het Toonderjaar) compleet te maken, verscheen ook een tachtig jaar oude, nooit gepubliceerde whodunnit door Toonder, toen hij nog geen strips maakte: Tim MacNab Zoekt Kopij.

Had meneer de stripliefhebber nog iets gewenst voor dit overzicht? Er waren in 2017 nog de voortreffelijke zedenschets Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin en Hubert), een geslaagde Marini-Batman (zelfs voor superherocomichaters), de gesmaakte terugkeer (na vier jaar ruimtestilte!) van Nävis in Konvooi 13 (Philippe Buchet en Jean David Morvan), een prettige kennismaking met Kinderen in het Verzet (Benoît Ers en Vincent Dugomier), een heel goeie, zelfs voor mevrouw leesbare, twee keer zo lange De Erectie (Lounis Chabane en Jim).

En de Belgen? O, wat zijn die Belgen stil? Gelukkig waren daar nog De Zwerver (Maarten De Saeger) en Papa Zoglu (Simon Spruyt), weer een mooie collectie Fake Vintage Book Covers (Kristof Spaey) en de onvermijdelijke koning Zidrou, die imponeerde met zijn Spaanse hofhouding in Verstild Leven (met Oriol Hernández), Ridder Brayard (Francis Porcel), Mooie Zomers 3 (Jordi Lafebre) en de veelbelovende nieuwe reeks Shi (José Homs). En om te eindigen waarmee we begonnen: de inspanningen van Standaard Uitgeverij om hun klassieke kinderfonds ook voor de stilaan van 7 naar 77 grijzende lezers aantrekkelijk te houden, zijn lovenswaardig. Van Suske en Wiske en Fanny K. tot Red Rider en Nero. Wat volgt? Urbanus by Alex Agnew? Boeiende tijden!


TOP-10
1. De Erectie 1-2 (Lounis Chabane + Jim)
2. Leve de Branding! (David Prudhomme + Pascal Rabaté)
3. Robbedoes door: Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk)
4. RunRun (Johan Neefjes)
5. Een Zus (Bastien Vivès)
6. Iedereen op Claudia (Sam Peeters)
7. Familieziek (Peter van Dongen naar de roman van Adriaan Van Dis)
8. Ridder Brayard (Francis Porcel + Zidrou)
9. Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin + Hubert)
10. Batman - The Dark Prince Charming 1 (Enrico Marini)

DAI HEINEN: "Onbeperkte keuze "
Ook in 2017 was de keuze uit nieuwe strips bijna onbeperkt. Helaas geldt dat niet voor het budget, dus moet ik zoals iedereen keuzes maken welke ik wel aanschaf en welke albums achterblijven.
Elke keer hoop je missers te voorkomen en mijn voorkeur voor commerciële strips en superhelden is duidelijk. Speel ik op safe, waarschijnlijk wel. Maar strips zijn een leuke hobby en veel personages ken ik al lang.

TOP-10
10. Mijn Vriend Spider-Man (Michael Minneboo)
Terwijl je in de speelgoedwinkel struikelt over Marvel- en DC-superhelden en het lijkt of er in de bioscoop altijd wel een superheldenfilm draait, wil de Nederlandstalige comicverkoop niet meer van de grond komen. Standaard Uitgeverij stopte met de Marvel-vertalingen en de DC-vertalingen bij RW Uitgeverij zijn nogal wisselend van frequentie. Het boek over Spider-Man van de Nederlandse auteur Michael Minneboo is een leuke herinnering op de jeugdjaren en het Juniorpress-tijdperk.

9. Batman - The Dark Prince Charming 1 (Enrico Marini)
Comicvertalingen lopen moeizaam, maar een comic door een topauteur als Enrico Marini is andere koek. Hij doet geen nieuwe onthullingen, maar we zijn gewoon een fan van Marini.
Toch zien we eerstvolgend liever een nieuwe Adelaars van Rome.

8. Mickey Mouse: Zombokoffie (Régis Loisel)
Régis Loisel hanteert een tekenstijl waarmee Mickey beroemd is geworden. Geweldige tekeningen met een goed verhaal. En Donald Duck doet ook mee.

7. Trent: integraal 1-2-3 (Léo + Rodolphe)
Een onverwachte kennismaking met een degelijke Canadese Mountie. Lichte actie met als achtergrond de wildernis en overgoten met een milde dramatiek saus. Dit alles met Rodolphe als scenarist en de oude vakman Léo aan de tekenpen.

6. De Vliegenier 2 (Chrys Millien + Jean-Charles Kraehn)
Dat niet elke spin-off een commerciële uitmelkpoging is, bewijst De Vliegenier. Het personage deed maar enkele bladzijdes mee met Tramp, maar kreeg toch een eigen serie. Losse albums met prima tekeningen en dito verhaal. Schepper Jean-Charles Kraehn is een echte vakman.

5. Undertaker 3-4 (Ralph Meyer + Xavier Dorison)
De western van dit moment. Een begrafenisondernemer met een verleden. Het personage is interessant genoeg om mee door te gaan en de tekeningen zijn ook goed. Nog zeker geen klassieker, maar het begin is veelbelovend. De eerste vier delen vind ik beter dan de eerste vier Blueberry's.

4. Largo Winch 21 (Philippe Francq + Éric Giacometti)
Het tijdperk van Jean Van Hamme is ten einde gekomen. Giacometti is zijn opvolger en hij heeft duidelijk zijn huiswerk goed gedaan. Largo begon te slijten, maar hij is inmiddels weer alive and kicking. Een geslaagde wedergeboorte en als de komende delen dit niveau vasthouden, kan Largo nog heel lang mee.

3. Spider-Man: The Clone Conspiracy (Jim Cheung + Christos Gage)
Een Engelstalige vreemde eend in de bijt dit keer. Recent pas in softcover in de VS verschenen en voor de prijs krijg je veel strip. Eind jaren 1990 ging het in de Spider-Man-series om de 'kloon-saga'. Wie was de echte Peter Parker? Norman Osborne was weer de Green Goblin, Spider-Man-kloon Kaine verdween en de echte kloon Ben Reilly stierf door Osborne. Een complexe verhaallijn, maar wel boeiend. Nu is er een vervolg. Niet zo goed als de eerste kloon-verhaallijn maar toch een leuk vervolg. Oude liefde roest niet en nu hopen op een vervolg van Marvel-series in het Nederlands.

2. Blueberry: integraal 4 (Jean Giraud + Jean-Michel Charlier)
De laatste twee delen vormen het beste striptweeluik ever. De geboorte van het personage Blueberry zoals iedereen hem kent.

1. Blueberry Integraal 5 (Jean Giraud + Jean-Michel Charlier)
De drie beste verhalen van de beste westernreeks ever. Het begin van een cyclus die duurt tot Arizona Love en die Jean Giraud en Jean-Michel Charlier op stripgebied tot een legende maakte. De iconische cover met Chihuahua Pearl is de kers op de taart.


FLOP-2
Storm 30 (Romano Molenaar + Rob van Bavel)
De teleurstelling van het jaar. Klassiekers als De Wentelwereld en Vandaahl de Verderver zijn te lang geleden. Nu moeten we het doen met de tekeningen van Romano Molenaar die niet in de schaduw van Don Lawrence zou mogen staan en het scenario door Rob van Bavel is veel te zwak. Herkansing in 2018 met tekenaar Apri Kusbiantoro (Lemuria) en scenarist Martin Lodewijk.

De Jonge Jaren van Thorgal 5 (Roman Surzhenko + Yann)
Uitmelken middels een niet boeiende spin-off. Respecteer deze Vikingklassieker en stop ermee.

Waar verheug ik me op in 2018?
• De nieuwe Blake en Mortimer. Altijd leuk een degelijke Blake en Mortimer. Als het maar geen Dufauxtje wordt.
• De nieuwe Xlll (mits Yves Sente niet zo’n flutscenario als de vorige delen aflevert).
• De nieuwe Vrije vlucht door Steve Cuzor en Sente. Cuzors tekeningen komen nog het meest overeen met die van Jean Giraud.
Largo Winch 22: Komt dit nog wel goed voor Largo?
Lonesome, de nieuwe western van Yves Swolfs. Hij tekent het weer, dat wordt genieten!

WOUTER PORTEMAN: "Bingereading"
Decadent luxeprobleem
De tweede meest gestelde vraag als iemand mijn uitpuilend heiligdom betreedt waar mijn strips staan, is "Wanneer herlees jij dat allemaal?" Een vluchtig antwoord met kernwoorden als "vakantie", "vaak", "als de reeks volledig is",... is hun deel. De waarheid is enigszins genuanceerder. Dit jaar had ik het geluk om enkele auteurs te mogen interviewen waarbij het essentieel was dat ik de hele reeks herlas en door en door kende. Puur bingereading dus. Dat langdurig onderdompelen in het universum was voor mij een onverwachtse, pure revelatie. Sommige delen van bijvoorbeeld Niklos Koda* die ik ooit als fait divers bestempelde, werden plots relevant in het totaal en maakten die reeks net sterker. Een knappe vervolgreeks zoals Orbital** ontplooit pas in het jongste deel de easter eggs die in het debuutdeel zaten. Tientallen redenen kan ik je geven waarom ik de laatste jaren reeksen niet meer herlees bij het verschijnen van elk nieuw deel. Maar dit jaar besef ik echt dat ik te vaak te veel heb gemist. Mijn goed voornemen voor 2018 is bij deze al gekend... eenmaal ik mee ben met de decemberoogst. Tot zover mijn decadent luxeprobleem. Over naar serieuzere zaken!
*/** herlees hier en hier gerust de naar verluidt geweldige interviews.



Grafische inteelt
Gemengde gevoelens. Ja, zo zou je het best kunnen omschrijven. Ik heb gemengde gevoelens bij de trend van de laatste paar jaar, namelijk buitenreeksalbums die het DNA van de hoofdreeks al of niet bewaren. Ik heb het hier over Fanny K., Amoras, Robbedoes Special, Nero, Suske en Wiske door..., Buck Danny "Classic", Red Rider, het Thorgal-universum, De Miekes, enzovoort, enzovoort... Marketing- en verkooptechnisch begrijp ik het allemaal wel. Zo'n product uitgeven is gewoon minder risicovol dan iets totaal nieuws lanceren. Ik begrijp ook wel dat daardoor de oude reeksen actueel blijven en dat sommige auteurs deze vorm van financiële zekerheid zelf ook willen. Bovendien is de kwaliteit van die reeksen vaak opvallend goed. Soms zitten er zelfs echt pareltjes tussen zoals Tulpen uit Istanboel (Robbedoes door Hanco Kolk) of Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Lucky Luke door Guillaume Bouzard) waardoor ik me weer even met deze trend kan verzoenen. Maar gecombineerd met die andere trends van hernemingen van oude meuk (Blake en Mortimer, Ster van de Woestijn, Clifton, Rik Ringers, Corto Maltese, Storm,...) en conceptreeksen (XIII Mystery,...) blijf ik het zo jammer vinden dat al dat actuele talent niet de kans krijgt om aan haar eigen strip-DNA te werken. Het doet pijn als je toppers als Enrico Marini (Batman), Mathieu Lauffray (Ravian), Rubèn Pellejero (Corto Maltese), Stedho (Red Rider),... zo'n coveralbums ziet maken. Hoe goed die strips ook zijn, ik wil hun eigen werk zien. Nah! Dus awoert met die grafische inteelt. Weg met korte termijnpolitiek. Leve het risico!

Grand cru
We mogen zeker niet vergeten dat 2017 een grand cru-jaar was met als absolute uitschieter Het Verslag van Brodeck van Manu Larcenet. Deze romanverstripping is zo intens in beeld gebracht dat we begrijpen dat Larcenet momenteel even op is. Dit was zo zwart, zo rauw, maar o zo aangrijpend. Gewoonweg essentieel. Wie de laatste drie reeksen van Larcenet, De Dagelijkse Worsteling, Blast en Het Verslag van Brodeck herleest, weet direct waarom wij strips en Larcenet zo hoog in het vaandel dragen.
Voorts hebben we dit jaar enorm genoten van een aantal comebacks. Met Een Zus is Bastien Vivès door de voordeur teruggekeerd naar de graphic novels. Had Meneer Nog Iets Gewenst? is ondanks de makke cover eindelijk weer een geweldig album van Virginie Augustin. Spontaner en oprechter dan dit wordt een bespreking nooit. Tof. Tof. Tof. Wat me enorm blij maakte, is de terugkeer van Stoppeltje, de peuterstrip bij uitstek die je ukkepup stapsgewijs de wonderlijke beeldtaal van de strips aanleert.
Ten slotte nog een speciale opmerking voor een strip die niet meer én minder is dan een fantastisch kunstje: Leve de Branding! Deze strip heeft geen plot. Het geeft gewoon weer wat je ziet als je richting kust trekt. Mensen die naar het strand gaan, mensen die wat zonnen, plonzen en elkaar bekijken vanachter hun zonnebril. Uiteindelijk gaan ze weer allemaal gedwee, maar dolblij naar huis. Meer is Leve de Branding! niet! Maar wat een spiegel houdt die strip ons voor. Een immens gevoel van totale herkenning. Geweldig!


TOP-10
1. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
2. Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin + Hubert)
3. Leve de Branding! David Prudhomme + Pascal Rabaté
4. Een Zus (Bastien Vivès)
5. De Erectie 1-2 (Lounis Chabane + Jim)
6. Robbedoes door: Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk)
7. De Terugkeer (Bruno Duhamel)
8. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard)
9. Nick Cave: Mercy on Me (Reinhard Kleist)
10. Ravian door: Shingouzlouz.Inc (Mathieu Lauffray + Wilfrid Lupano)

MARIO STABEL: "Tussen de regels"
Elk jaar heb ik in januari weer het goeie voornemen om mijn best-of-jaarlijstje iedere week up-to-date te houden. En elk jaar is er in december weer een hectisch grasduinen in eigen besprekingen, recensies van collega's, de striplijst op deze eigenste site en mijn half metertje Angelsaksische publicaties om zo een persoonlijke toplijst samen te kunnen stellen... Zucht...
Mijn ander voornemen is gelukkig wel geslaagd: ik heb niet meer blindelings alle integrales, reboots, doorstarts en andere onzichtbare verleiders gekocht. En voorlopig heb ik nog niet de indruk dat ik zo veel gemist heb.

2017 was het jaar van enkele geslaagde kinder- en jeugdstrips. Babbel en Boef is een aanrader voor de beginnende lezer terwijl Kinderen in het Verzet heel wat stof tot nadenken biedt aan de iets oudere lezers.


Er werden ook enkele (semi-)historische reeksen afgewerkt. Aan de ene kant is dat een goede zaak, aan de andere kant is het spijtig omdat ze vaak naar meer smaakten. Complot, De 7 Wonderen en De Wegen van de Heer heb ik met veel plezier geleden: allemaal reeksen met een gezond evenwicht tussen mysterie, suspens, historisch besef en toegankelijkheid.

We hebben dit jaar ook heel wat tussen de regels moeten lezen. In Had Meneer Nog Iets Gewenst? bulkt het van de onuitgesproken verlangens, vermoedens en avances. Manu Larcenet maakte met Het Verslag van Brodeck een geniale interpretatie van de roman van Philippe Claudel uit 2007 en levert een diepdonkere turf af die je naar adem doet snakken. Ook hier zijn de stiltes belangrijker dan de uitgepuurde dialogen die vaak rond de hete brij blijven draaien. In het subtiel vertelde La Casa blijven de gevoelens lang onuitgesproken, maar komt de finale loutering van de protagonisten binnen als een op volle toeren draaiende stoomketel waar eindelijk het ventiel van open mag.



Zidrou blijft hier de onbetwiste huisfavoriet. Met het derde deel van Mooie Zomers, Ridder Brayard en vooral De Adoptie weet de scenarist zich toch steeds weer te onderscheiden. Net als je denkt dat je wel mee bent met het verhaal, geeft hij een knoert van een twist aan de vertelling zodat het steeds niet minder dan boeiend wordt.

De nieuwe uitgeverij Microbe deed zich onder meer opmerken met Vasten, een sfeervol verhaal over vriendschap dat zo uit de Bouquet-reeks zou kunnen komen, maar o zo mooi verteld wordt.

Ook het jonge Vlaamse geweld kon me een paar keer verrassen. Maarten De Saeger wist te bevestigen met De Zwerver en Lukas Verstraete gaf een vuistdik visitekaartje af met zijn Een Boek Waarmee Men Vrienden Maakt. Het niet meer zo jonge geweld Simon Spruyt bezorgde me met zijn weird sprookje Papa Zoglu een enkeltje richting Absurdistan en Johan De Moor zet de puntjes weer op de i in de relatiekroniek Ik & Jij.


De tijd dat Angelsaksische strips zich vooral situeerden in de superheldenniche, ligt gelukkig al een tijdje achter ons. Bryan Talbot laat in zijn laatste Grandville alle losse eindjes netjes samenkomen en breit zo een mooi slot aan zijn pentalogie. Dat al die liefhebbers van antropomorfe stripbeestjes die hunkeren naar een volgend album van een Blacksad dit eens ter hand nemen. Ik weet wel wat te kiezen...

Postal is ook zo'n aanrader, een stripmix van The Bridge, Banshee en M. Night Shyamalans The Village. Beklijvend vanaf de eerste pagina! Ed Brubaker en Sean Philips overtreffen zichzelf na toppers als Fade Out en Fatale met Kill or be Killed, hun bloedrode kruising van Spider-Man en Faust.

De grootste verrassing dit jaar kwam misschien wel van een reboot (dan toch ;-) van een classic uit de sixties. Mark Russel en Steve Pugh katapulteren The Flintstones langs de grote poort de eenentwintigste eeuw (voor of na Christus) in. Hoewel ze de erfenis van Hanna-Barbera met het nodige respect behandelen, slagen ze erin de reeks de nodige diepgang te geven en krijgen we ook te zien welke drama's er allemaal achter de frivole "Jabbedabbedoe" blijken te schuilen…

Nu moeten we al dit moois nog in een definitief lijstje gieten...

En op het moment dat we onderstaande selectie doorsturen, zijn we alweer met onze gedachten bij die stapel ongelezen strips waar ook nog heel wat parels (kunnen) tussenzitten.

L'embarras du choix? L'embarras du choix...

TOP-10
1. The Flintstones 1 (Mark Russel + Steve Pugh)
2. Grandville 5 (Bryan Talbot)
3. La Casa (Paco Roca)
4. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
5. Kill or Be Killed 1-2 (Sean Philips + Ed Brubaker)
6. Papa Zoglu (Simon Spruyt)
7. Kinderen in het Verzet 1 (Benoît Ers + Vincent Dugomier)
8. Vasten 1-2-3 (Paolo Mottura + Christophe Bec)
9. De Adoptie 1-2 (Arno Monin + Zidrou)
10. Had Meneer Nog Iets Gewenst? (Virginie Augustin + Hubert) / Postal (Isaac Goodheart + Matt Hawkins / Bryan Hill) / Ik & Jij (Johan De Moor + Filles Dal)

DAVID STEENHUYSE: "Fuck DNA"
Door tijdsgebrek kwam ik het afgelopen jaar helaas minder aan het lezen van strips toe dan andere jaren. Door plaatsgebrek besliste ik zelfs om een stuk aan mijn huis bij te bouwen, wat het vorige probleem alleen maar meer in de hand hielp. Een zitje in de jury van de Willy Vandersteenprijs hielp me gelukkig om het werk van Vlaamse en Nederlandse auteurs extra te beoordelen. Als grafisch vormgever lette ik hierbij extra op het individuele tekentalent waarbij vooral Simon Spruyt met zijn kleurenfestival in Papa Zoglu opviel. Bries gaf het ook nog eens bijzonder knap uit op passend papier. Waar Spruyt uitblinkt in kleurengebruik, zo sterk is Mark Hendriks in zwart-wit. Ik staarde lang genoeg naar het resultaat van zijn inktverbruik in Octopus om dat bewonderend te kunnen roemen. Beide albums lijden helaas onder een zeer zwak fuck you-einde. Niet goed wetend hoe er een punt moest achter gezet worden, deden ze dat maar met een belachelijke vluchtigheid dat me niet alleen ontgoocheld, maar ook kwaad achterliet. Alsof de auteurs na een voortreffelijke gastronomische maaltijd nog een bedorven dessert voorschotelden. Maar het is wel met de herinnering aan zo'n dessert dat men naar huis gaat.



Kwaad was ik ook op hoe Standaard Uitgeverij omging met de heisa rond eerst en vooral de "eerste blote borsten" in het Suske en Wiske-verhaal Mama Wati. Slechte kennis van de eigen reeks, want dat was echt niet de eerste keer in Suske en Wiske. De algemene pers trapte erin en liet het na het te checken. Vervolgens kwakte dit fake news als een boemerang terug in het gezicht. De getuite lippen van de fluitende zwarte in dezelfde stroken als die blote borstjes hielden volgens opiniemakers een koloniaal clichébeeld in stand. Daags nadien bleek tijdens de voorpublicatie van het verhaal dat de auteurs niet vergeten waren dat strips sinds de jaren 1940-1950 zijn geëvolueerd, het ging gewoon om een slechte tekening. Alle begrip voor Luc Morjaeu en zijn team om in een jaar waarin hij vijf volwaardige strips tekende ook nog in een moordend tempo een nieuwe look gaf aan de figuren (met de becommentarieerde borstjes van Wiske) en de paginalay-out moderniseerde. Dat de uitgeverij stiekem blij leek met de gratis reclame rond de rel en de gestegen verkoop behoedt ons hopelijk voor andere aanleidingen om op een volstrekt foute manier in de pers te komen. Dat Fanny geslagen wordt door haar vent in de spin-off Fanny K. vonden we dan weer een interessant gegeven, hoewel het onvoldoende was uitgewerkt in het eerste deel en het de lezers in verwarring bracht of hun terecht liet opmerken dat dit niet dezelfde Fanny was als in De Kiekeboes. Een verklaring moet niet uitgesteld worden naar een volgend deel. Merho heeft ook maar één album nodig voor een begin, een midden en een einde.

Tot vervelens toe ging het in 2017 ook over het DNA van een stripreeks. Waar men in de States of in Frankrijk al vele jaren verstandig, experimenteel, gewaagd of een combinatie daarvan omspringt met iconen, gebeurde dat de laatste paar jaar met Vlaamse helden. Hier blijkt dan toch weer de kerktorenmentaliteit van het grotere publiek dat daar niet aan is gewend en voor wie dat allemaal niet hoeft. De eerlijkheid gebiedt ons ook te zeggen dat de naar voren geschoven, zogezegde vernieuwing in die (proef)projecten al wel vaker (en beter) is gedaan in strips, films of tv-reeksen. Fuck DNA, maak gewoon een goede strip, denk ik dan. Op Amoras en de afgeleide De Kronieken van Amoras en de nieuwe koers van De Rode Ridder na vind ik dat de 'nieuwe beweging' nog steeds geen over de hele lijn overtuigende strip heeft opgeleverd met werkelijk originele elementen. Red blijkt maar een figurant te zijn in de verdorven en magisch groteske wereld van Red Rider en ook van De Miekes had ik wat meer vuurwerk verwacht, bijvoorbeeld door eens een andere tekenstijl te gebruiken. Eigenlijk was dat gewoon meer van hetzelfde met een goede verkoop als verzekerde beloning. Maar laten we het kind niet met het badwater weggooien. Wat niet is, kan nog komen zolang er verder aan die kar wordt getrokken.



Over De Kronieken van Amoras gesproken. Deel 2 was in vele opzichten (tekening, tekst, kleur) superieur. Zelf had het duo Charel Cambré en Marc Legendre wellicht liever gezien dat hun Robbedoes Special met pluimen zou weglopen, maar als we dan toch moeten kiezen voor een Robbedoes, dan die van Hanco Kolk waarbij ik meermaals onbedaarlijk kon lachen. Eenzelfde verrukt gevoel hadden we bij Wilbert van der Steens Zon. Eigenlijk hadden we hem bij het jureren een voorwaardelijke Willy Vandersteenprijs moeten geven, want hij is ons een even goed vervolg verschuldigd. Als dat er niet komt, vragen we zijn aan hem toegekende centen gewoon terug.

Voor Gerben Valkema was het een boerenjaar. Hij blonk grafisch uit in hommagealbums van Guust en Agent 327 en op de koop toe mocht hij een volledig album van Suske en Wiske tekenen op scenario van iemand die hij al zo lang bewondert sinds De Onnoembaren. Dat kan volgend jaar alleen maar overtroffen worden door een — pretty pleaseRobbedoes-album van zijn hand. Nu er toch overal plaatselijke Robbedoezen opduiken (behalve de reguliere Franse is er nu ook een Vlaamse, en Nederlandse, binnenkort een Duitse en naar verluidt zelfs plannen voor een Spaanse), mag hij niet in dat rijtje ontbreken.

Er waren nieuwe albums van Asterix en Largo Winch. Gezien, gehoord? Mochten alle dagbladen en tijdschriften over het hele jaar even veel aandacht geven aan andere strips dan alleen aan die albums, dan hoefden ze zich niet te verschuilen achter een excuus dat ze alleen maar schrijven over wat hun lezers kennen. Aandacht voor strips in de Nederlandse media is zo zeldzaam dat het net extra opvalt als er wél aandacht voor is. Zo wijdde De Volkskrant in Nederland een lovende pagina aan Vittorio Giardino's Fatale Vakantie. Een dag later volgden er zoveel bestellingen dat het is uitverkocht. Hetzelfde artikel werd ook gepubliceerd op de website van de Vlaamse krant De Morgen. Het gevolg: nul bestellingen. We hebben het raden naar de oorzaak. Na een optreden van Peter van Dongen en Adriaan van Dis over Peters stripbewerking van Adriaans Familieziek in de Nederlandse talkshow De Wereld Draait Door raakte het album uitverkocht en inmiddels al twee keer herdrukt. In de pers komen, maakt dus wel degelijk een verschil. Maar in deze gevallen om de juiste redenen.

Ik blijf van integrales houden. Ze worden nagenoeg allemaal verzorgd uitgegeven en het biedt een nieuwe of eerste kennismaking met oude gloriën. Met het tekentalent van Eddy Ryssack (Brammetje Bram) bijvoorbeeld of de kolder in Chick Bill. Tegelijk jubelt de graficus in me bij nog mooier uitgegeven art- en overzichtsboeken. Jan van Haasteren: Van Striptekenaar tot Puzzelfenomen is nu al een schoolvoorbeeld. Ook het jubileumwerk over Jan Bosschaert ligt al een tijdje op mijn salontafel. En ondanks de kritiek die ik de laatste jaren had op het soms chaotische kladderwerk van Grzegorz Rosinski bewijst het Thorgal-artbook toch wat voor fenomeen de reeks en diens tekenaar wel zijn. In deze context van illustratief overdonderend werk vermelden we graag het geïllustreerde leesverhalenboek Bloedstollend Brugge van Bert Gevaert wiens eerste bespreking voor onze website er een van Apostata was. Dat leverde een vriendschap op met Ken Broeders en een eerste samenwerking. Broeders is zowaar even straf in zwart-wit met fotogravureachtige illustraties als in kleur.

Het aantal overleden stripmakers in 2017 was wellicht niet meer of minder dan anders, maar ze gaven ons toch de indruk dat het een zwart jaar was. Ook een zwaar afscheid was het laatste album van De Wezentrein. Op de laatste pagina kregen we nog eens alle protagonisten bij elkaar te zien en herinner je je weer wat hun de acht delen overkwam. Ik werd er wat melancholisch van. En elk op hun manier namen Willem Ritstier in Wills Kracht en Pieter Aspe, met medewerking van Marec, in Afscheid van een Muze afscheid van hun geliefde.

Eveneens gitzwart, maar dan door de uitvoering en de toon, zijn Torpedo 1936 en Spaghetti Bros. Torpedo is zo'n fetisjreeks van me dat ik Uitgeverij HUM! er in al mijn bescheidenheid van verdenk dit enkel voor mij te hebben uitgegeven. Spaghetti Bros is ouder werk dat voor het eerst in vertaling verscheen en me meteen in vervoering bracht. Allebei heel straf werk met geweldige tekeningen en fantastische dialogen.



Ik heb lang niet alle toppers van dit jaar kunnen lezen, dat deden mijn collega's in mijn plaats. Uiteindelijk lukte het me toch om een top-10 op te stellen waarin plaats is voor albums die me verrasten in periodes van algemene gewenning, die het vermogen hadden om bewondering op te wekken of me te laten ontspannen, die me een schaterlach bezorgden of die er om uiteenlopende redenen uitsprongen qua verhaal en/of tekeningen.

TOP-10
1. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
2. Torpedo 1936: integraal 1 (Alex Toth / Jordi Bernet + Enrique Sánchez Abulí)
3. Spaghetti Bros 1 (Domingo Mandrafina + Carlos Trillo)
4. Zon (Wilbert van der Steen)
5. De Kronieken van Amoras 2 (Charel Cambré + Marc Legendre)
6. Robbedoes door: Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk)
7. Broadway - Een Straat in Amerika 1-2 (Djief)
8. Kinderen van het Verzet 1 (Benoît Ers + Vincent Dugomier)
9. Het Eiland (Lorenzo Palloni)
10. Little England 1-2 (Thomas Du Caju + Jean-Claude Van Rijckeghem)

DIEDERIK VAN DE VELDE: "One-s(c)hot in de roos"
Zullen we het maar meteen schrijven zoals het is? Wat een kwalitatief topjaar was 2017!
Heb ik een verlegde focus, of is er gewoon niet omheen te gaan? Hoe dan ook, mij vielen dit jaar vooral de one-shots plus de twee- en drieluiken op. Daarom belicht ik er enkele die de aandacht meer dan waard zijn.

Voor liefhebbers van het biografische genre verscheen bij Le Lombard het verstripte levensverhaal van Claude Monet, een mooie ode aan het impressionisme en ook aan de veelzijdigheid van de negende kunst. In dat rijtje passen ook De Triomf van mn Vader en Het Kasteel van m'n Moeder, twee sfeervolle op zich staande albums die jeugdherinneringen tentoonspreiden van de Franse (toneel)schrijver en cineast Marcel Pagnol. Ook de niet-biografische, fictieve onderdelen van zijn œuvre werden en worden in knappe strips gegoten.


Maar we dwalen af, want ik begon met de intentie vooral one-shots te belichten. Welke dan? Het prachtig gelaagde De Terugkeer, Het coming of age-verhaal van Bastien Vivès, of de sprookjesachtige, allerlaatste worp van de betreurde Michel Plessix.

Jongere lezers werden dit jaar niet over het hoofd gezien met mooie alternatieven voor alom bekende reeksen. Je weg banen in bezet Frankrijk, leven met een gouden draak, of overleven in de prehistorie, in de hedendaagse jeugdstrip kan het allemaal. Je hoeft enkel Kinderen in het Verzet, FRNK of Yin en de D
raak te lezen. Inspiratie te over, als je maar weet waar te kijken.

Intussen gaan de gestelde lichamen onder de stripreeksen, al dan niet met nieuwe auteur(s) verder, volgens hun geijkte formules. Er zijn zijsprongetjes die zeer de moeite waard zijn, bijvoorbeeld Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard) of Tulpen uit Istanboel (Hanco Kolk). Er zijn zelfs enkele reprises die zó goed zijn dat ze zelfs oorspronkelijke auteurs terug mee aan boord krijgen. Voor die specifieke gevallen klinkt doorstart zelfs wat oneerbiedig. Geen deurwaarder of herstructurering nodig voor reprises als S.O.S. Geluk (volume 2) of De Nieuwe Avonturen van Clifton. Reeksnamen een nieuw of een tweede leven geven, is een kans voor velen, maar duurt slechts zolang het duurt. Het kan ook een val zijn tot het vergeten van volledig losstaande projecten en verse ideeën. Liever geen recept voor inspirationele bloedarmoede in de negende kunst. Frisse verhaalideeën en gedurfde stijlen, zolang die er zijn, houdt mijn stripliefde rotsvast stand.

Ik kijk daarom al (voor)uit naar nieuwe reeksen als Afrika Korps van Olivier Speltens (De Hel van het Oostfront).

Jaja, het was grand cru, dat voorbije 2017 en dan hebben we het nog niet eens over Het Verslag van Brodeck gehad.

TOP-10
1. De Terugkeer (Bruno Duhamel)
2. Het Verslag van Brodeck 1-2 (Manu Larcenet naar de roman van Philippe Claudel)
3. Een Zus (Bastien Vivès)
4. Monet (Ricard Efa + Salva Rubio)
5. De Triomf van m'n Vader (Morgann Tanco + Serge Scotto / Éric Stoffel naar Marcel Pagnol)
6. Jolly Jumper Antwoordt Niet Meer (Guillaume Bouzard)
7. S.O.S. Geluk: seizoen 2 deel 1 (Griffo + Stephen Desberg)
8. De Adoptie 1-2 (Arno Monin + Zidrou)
9. Stille Woorden 1 (Frédéric Blier + Laurent Galandon)
10. Papa Zoglu (Simon Spruyt)