Onderstaande bijdrage van Frédéric Bosser verscheen eerder in de rubriek Mes plus belles images in het Franse stripmaandblad dBD nummer 58 van november 2011. In deze rubriek overloopt en becommentarieert een auteur zijn favoriete tekeningen en platen, in dit geval François Boucq. We pikken er zijn commentaar uit over pagina 45 uit XIII Mystery 4.



"Bij het maken van de laatste prent dacht ik aan het Jeremiah-album De Winter van een Clown van Hermann waar je meeuwen rond de clown ziet vliegen op een vlot. Alleen vlogen ze daar rond hem om zich tegen hem te keren. Hier drukken ze het leven uit terwijl Amos treurt om een verlies. De sfeer rond hem is grijsachtig en de meeuwen zijn veeleer vervelend dan opbeurend.
De laatste drie stroken lieten me toe om te spelen met het ritme van de horizon. Mocht ik het beeld afgesneden hebben en er een ander voor in de plaats gebruiken zou het het aspect doorbreken van een man die tegenover zijn lot en zijn eigen horizon staat. De drie stroken benadrukken dit idee."

Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 30 van oktober 2010.

COMMENTAAR BIJ PLAAT 12

Over de platenverkoper om de hoek: "Door het bedreigende personage in het groot te tekenen, meende ik er iemand in te herkennen... de platenverkoper in Marseille naast het atelier waar ik werk! Ik heb 'm opgezocht. Hij was helemaal weg van het idee te figureren in een strip. Hij stond toe om enkele gelaatsuitdrukkingenvoor me te tonen in zijn winkel, die ik dan fotografeerde. Het hielp me om beter de veranderingen in zijn fysionomie te begrijpen en om het personage geloofwaardiger te maken. Er zijn gedragingen die je nu eenmaal niet kan uitvinden. Dit gezegd zijnde, heb ik nooit foto's nagetekend, ik heb me er enkel door laten inspireren."

Over beweging in decor: "De spanning stijgt. Elroy Wittaker slaat iemand. Volgens Yann (de scenarist van dienst, red.) moest hij een rechtse verkopen, maar de beweging moest vanuit de linkerkant komen. Dat zou een onderbreking in het leesverloop betekenen. Dan maar gaan voor een stevige linkse! Daarmee kwam alles in evenwicht. Je ziet direct dat Elroy een vechter is die terugkomt van Vietnam. Hij redt zich in het begin aardig uit de slag tegen drie mannen.
In prent 5 benadrukt de uitgeschakelde Black Panther met de bloedende neus wat er zich op de achtergrond afspeelt: zijn maten zijn weerloos tegen Elroy. Ik heb hier iets ongezien uitgeprobeerd: een indruk van beweging geven door de bar te bewegen en niet de mannen. Ik denk wel dat het werkt. Ik experimenteer graag met zoiets."

Over het gebruik van zwart: "De Black Panthers dragen allemaal zwarte broeken, zwarte baretten en zwarte, lederen, militaire vesten. Ik, die anders niet de gewoonte heeft om veel zwart te gebruiken, had het begrepen: deze keer was het nodig om me in het zwart te gooien. Uiteindelijk viel het wel mee. Het zal me nog helpen in de toekomst.
In de laatste prent zit Elroy in de problemen wat een tussenkomst van Little Jones noodzakelijk maakt. Klein als ze is, uit de toon vallend in deze scène vol herrie."

COMMENTAAR BIJ PLAAT 13

Over vallen tussen twee stoelen: "De Black Panthers rennen naar links, dus weg uit het verhaal. Jones en Elroy blijven alleen achter. Voor de rest lees ik graag de uitspraken van Jones. Amper tien jaar jong en ze vertoont al trekken van een feministe. Tegenover haar staat Elroy, een macho en nochtans erg vertederend. Als militair in een racistische maatschappij valt hij tussen twee stoelen. Jones heeft het als kind temidden de volwassenen ook al niet makkelijk en moet haar mannetje staan in de straat."

Over plaat 13: "Het regent hier voor twee redenen. Ten eerste is het een hommage aan William Vance die verzot is op scènes in de regen. Jean Van Hamme bediende hem meermaals op zijn wenken in XIII. Ten tweede hoort regen wel bij deze sène. De relatie tussen Elroy en Jones wordt meer gespannen. Uiteindelijk vertrekt ze alleen in de straat die haar wereld is, een wereld waar het koud is.
Omdat het hier om plaat 13 gaat, heeft Yann me gevraagd om er een knipoogje naar de reeks XIII in te stoppen. Het mocht niet te opvallend zijn, vond ik, zodat het het leesritme niet zou verstoren. Er zijn in het album meerdere verwijzingen naar William Vance en Jean Van Hamme. Ze zijn bedoeld voor iedereen die een beetje op de hoogte is van hun leven."

Over dubbele bodems: "Ik heb voor deze authentieke affiche in de laatste prent gekozen omdat ik ze goed vond passen in deze wereld waarin niets eenvoudig is, niet voor de personages en niet voor hun leven. Je ziet op de affiche een pig (een scheldnaam die aan de politie wordt gegeven) die een meisje redt door mond-op-mondbeademing. Dat is het eerste niveau. Maar dit beeld krijgt een andere betekenis in ons heden waarin pedofiliezaken vaak in de media komen. Ook al wordt het niet expliciet vermeld, moet je toch in je achterhoofd houden dat Jones, het kind, verliefd is op Elroy, de volwassene."

COMMENTAAR BIJ PLAAT 42

Over vallen tussen twee stoelen: "Hier is dan de beruchte cineast (Norman Boltanski is Yanns versie van de bekende regisseur Roman Polanski, red.). Ik heb hetzelfde kapsel gebruikt zonder voor de rest naar al te veel gelijkennissen te zoeken. Dat is van geen belang voor het verhaal. Yann is iemand die graag risico's neemt, ik geneer me er alleen maar voor.
Ik heb nog enkele sporen van de slogans op de muur en de vloer behouden om de niet al te sympathieke en opportunistische kant van ons personage te accentueren. Het bloed van zijn vrouw is nauwelijks opgedroogd of hij biedt de rol die ze zou spelen al aan een ander aan.
Omdat De Mangoest op het einde van de plaat in een spiegel moest kijken, bedacht ik me dat ik al een gong had getekend in deze kamer. Ik heb beslist om daar gebruik van te maken."

Over de mond snoeren: "Prent 3: De Mangoest staat in de schaduw want we mogen hem nog niet herkennen. Ik gaf aan zijn gebaren een delicate kant; hij schroeft zijn geluidsdemper vast zoals hij een kopje koffie zou drinken, erg zelfverzekerd.
We gebruiken hier ook twee keer eenzelfde foefje. We weten wel dat Norman zal zeggen dat ze kon doodvallen, maar de PLOP van de geluidsdemper snoert hem de mond. Hetzelfde geval voor de persoon aan de andere kant van de lijn wanneer "hallo?" wordt onderbroken door de CLICK van de telefoon. Het was hier niet nodig om de moord te tonen, enkele bloedstralen volstonden."

Over hetzelfde, maar dan omgekeerd: "De laatste strook herneemt dezeflde scène als de strook ervoor, maar dan omgekeerd. Deze keer belt De Mangoest en komt een slechts voor de helft belichte man (net zoals De Mangoest net tevoren) dichterbij. De Mangoest ontdekt zijn aanwezigheid dankzij de gong. De man heeft geen gezicht. Wie is hij?"

COMMENTAAR BIJ PLAAT 43

Over een ander soort herrie: "Een scène met veel herrie, maar heel verschillend van plaat 12. Ik teken dit niet vaak, dus ik voelde me niet erg op mijn gemak. Alles zit in de beweging. De Mangoest gooit de telefoon, Elroy ontwijkt die. Hij heeft goeie refelexen, maar De Mangoest heeft die ook door uit het raam te springen."

Over de afwezigheid van decor: "Op plaat 12 heb ik het decor achter de herrie getekend. Het heeft me zelfs geholpen om beweging te simuleren. Hier ben ik het decor niet vergeten uit luiheid, maar veeleer omdat het de aandacht van de lezer dreigde af te leiden. De decoupage volstaat om een gevoel van snelheid weer te geven.
Elroy begint moe te worden. Hij mist vier keer De Mangoest en zijn geweer ketst. Het was trouwens niet mijn bedoeling om De Mangoest van Vance exact na te tekenen. Hier is hij jonger, gespierder en kwieker."

Over de code van beelden: "Prent 6 is interessant. De twee handen en de twee gedeeltes van het geweer zijn van elkaar gescheiden door het zwarte gedeelte van het raam. Deze scheiding, die de onmacht van het personage symboliseert, wordt nog eens versterkt door een bleker gekleurd raam achteraan. Elroy is als het ware gevangen tussen de stukken hout. Zelfs al is hij er zich niet van bewust, moet de lezer toch een gevoel van onmacht opvangen. De prent kan op eenzelfde manier als de affiche met de mond-op-mondbeademing de lezer helpen om de code, de achterliggende boodschap van beelden beter te begrijpen. Eens hij dat mechanisme snapt, kijkt hij met een heel ander oog naar alle beelden, alle reclameboodschappen die er op het eerste zicht makkelijk, eenvoudig en oppervlakkig uitzien, maar die in feite geladen zijn met onderliggende boodschappen. Probeer het maar eens, je zal het wel zien!"

Over het moment van begrijpen: "In de laatste prent heb ik het gezicht van Elroy getekend dat verwrongen is door woede. Hij weet nu wat hij moest weten, hij begrijpt dat hij is gemanipuleerd. Zijn gezichtsuitdrukking beeldt al zijn woede uit. Het is hier ook niet nodig om achter hem een decor te tekenen."

Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 20 van november 2009. Daarin werden de eerste halve pagina en de eerste volledige pagina over het personage Irina uit XIII 13: Het Onderzoek van William Vance naast de versie van Berthet gelegd. Het gaat namelijk om dezelfde scène, maar dan anders...

COMMENTAAR BIJ PLAAT 49

Over het verschil in ritme: "Door twee prenten extra in te lassen vóór die van Vance verander ik het ritme van de laatste strook waarin gedood wordt. Ik heb de prent met Irina op het bed eruitgelicht en groter gemaakt om meer kracht te zetten bij de moord die in drie prenten is opgedeeld. Ook de kadrage van de laatste prent is aangepast, ik toon het meer van nabij. Ik deed dit allemaal voor het evenwicht van mijn pagina. Zo tekende ik het lichaam van Irina in de schaduw zodat het gezicht van het slachtoffer helemaal belicht is."

COMMENTAAR BIJ PAGINA 50 UIT XIII 13: HET ONDERZOEK

Over de tip van Vance: "Sinds Pin-Up — en zelfs daarvóór! — heb ik er geen moeite mee om een mooi meisje te tekenen. Het probleem was ook niet om mijn Irina gelijkend te maken aan die van Vance. Ons contract stipuleert duidelijk dat elke tekenaar zijn eigen stijl moet behouden. Ik kon haar zelfs meer achtergrond geven. In het begin van het verhaal is ze slechts vijftien jaar en tweederde van het album gebeurt nog vóór ze een moordenares in dienst van de KGB wordt. Het heikele punt — en dat beviel me nu net aan dit verhaal — is dat van zodra je weet waar ze vandaan komt, je meer begrip voor haar opbrengt, wat haar menselijker maakt. Ik hoop alleszins dat ik haar niet te sympathiek heb voorgesteld.
De tip van Vance bestond erin om herkenbare kapsels voor elk vrouwelijk personage uit te werken. Wanneer ze te veel op elkaar beginnen te lijken, maakt het toch niets uit want je kan ze nog steeds van elkaar onderscheiden door hun kapsel. De blonde lok van de bruinharige Jessica Martin is het perfecte voorbeeld voor deze manier van werken."

Over veranderingen: "Toch enkele veranderingen op deze plaat. Ten eerste introduceert Eric Corbeyran een element dat niet voorkomt in de XIII-plaat van Vance. De rode ster is van groot belang in ons verhaal. Vervolgens liet hij me Irina van een trap komen. Om die reden heb ik de kadrage van de derde prent kleiner gemaakt. Daardoor wordt ook de actie gecentreerd en valt haar ongerustheid beter op. Het gedoe met de pruik lieten we achterwege want het bracht niets bij. Ik heb de neiging om meer in te zoomen in mijn prenten. In de volgende pagina van Vance zie je de twee mannen die Irina vasthielden, elk met één kogel in hun lijf gedood worden door De Mangoest. Op onze pagina worden ze door het hoofd geschoten en de kadrage is veel nauwer dan die van Vance. Dat is nu eenmaal mijn stijl! Maar ik verander niet voor het plezier. Veel prenten zijn nagenoeg hetzelfde van opzet als het origineel."

COMMENTAAR BIJ PAGINA 50 UITXIII MYSTERY 2: IRINA

Over commentaren: "Uiteraard is de tekst van Jean Van Hamme gerespecteerd op onze eigen pagina's. Op dit ogenblik heb ik nog geen commentaar gekregen van Vance, ook al heb ik begrepen dat Dargaud 'm regelmatig mijn platen doorstuurt. Jean Van Hamme op zijn beurt heeft me gebeld om me te feliciteren voor mijn cover. Wellicht zal ik meer reacties van hen ontvangen na de verschijning van het album." (dit interview dateert al van een jaar geleden, red.)

Over typische personages: "Ik ondervond niet echt moeilijkheden om De Mangoest of Amos te tekenen, die nochtans erg typisch zijn. Ook de agent die Irina achtervolgt, gaf me geen problemen. Hij is een mooi modelpersonage. En ook hier zijn de verschillende kapsels handig. Maar voor kolonel Svetlanof, die je amper ziet in Het Onderzoek, had ik meer tijd nodig."

Over fans: "Men heeft me dikwijls gevraagd of ik niet bang was voor de reacties van de fans van XIII. En God weet dat ze talrijk zijn! Ik heb er echt geen moment aan gedacht, rekening houdend met het feit dat ik het scenario van iemand anders teken, ook al gebruikt het personages uit XIII. Om heel eerlijk te zijn, heb ik vooral vermeden om er rekening mee te houden om paniek te vermijden, om me niet te laten blokkeren en om een maximum aan zelfstandigheid en flexibiliteit te behouden!"

Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 6 van juli 2008.

COMMENTAAR BIJ PLAAT 5

Over De Mangoest: "Ik heb twee weken lang niets anders getekend dan De Mangoest, Steve Rowland en Kim Carrington alvorens ik aan het album begon. Oorspronkelijk had Xavier Dorison een dikke, vieze kapitein bedacht. Door erover te discussiëren kwamen we uit bij een kapitein met wat meer klasse om hem een grotere geloofwaardigheid te geven. Kijk goed naar hem... en hop, hij is dood! Xavier heeft me om de juiste redenen gevraagd om niet de moord te tonen, maar wel hoe Kim reageert. Door er slechts naar te verwijzen, is de impact vaak groter dan het zomaar in beeld te brengen. Het was alleszins de juiste keuze voor deze scène. We hebben extreem met het contrast gespeeld: een vrouw groot in beeld, doodsbenauwd, vervolgens gaat de camera omhoog en komt een demonisch personage in beeld. Het is De Mangoest. Enfin, toch in de versie van Jean Van Hamme en William Vance want in de volgende pagina's komt een afgezwakte versie aan bod. Hij is minder gespierd, minder strijdlustig, minder sinister."

Over de kleuren: "Voor de kleuren, die ik samen met mijn vrouw realiseerde, heb ik geen rekening gehouden met die van XIII (die door Petra zijn gemaakt, de vrouw van Vance, red.). Het eerste en het laatste gedeelte van De Mangoest, die overeen komen met het begin van de reeks XIII, zijn rechtstreeks in kleur geschilderd. De rest van het album, over het leven van De Mangoest, is traditioneler ingekleurd met een inkting in zwart."

COMMENTAAR BIJ PLAAT 6

Over het rustpunt: "Dorison vond de blik van Kim hier erg belangrijk: groot afgebeeld, starend naar De Mangoest. Maar na dit dramatische moment was het nodig om de spanning te doorbreken. Vandaar het prentje met de boot, nauwelijks verlicht in de nacht. Dit kalme moment zorgt ervoor dat de lezer eventjes een pauze neemt en staat aan het verhaal toe om van ritme te veranderen.
Prent 4 was een problemgeval. De Mangoest heeft de elektrische verlichting van de Lady Bee doorgeknipt. Hier moest ik duidelijk maken dat een lamp de ruimte verlicht. Dit beeld in vogelperspectief brengt alle personages in beeld en toont de lichtbron. De sfeer is nu vrediger, er kan zelfs een kleine lach bij De Mangoest vanaf. Nu kan er gebabbeld worden!"

Over tekst en beeld: "De laatste prent is heel symbolisch. Om de superioriteit van De Mabgoest aan te tonen, is het tekenen van zijn gezicht niet nodig. Zijn handen met het bloed van alle mannen die hij net vermoordde en zijn wapen achter de riem van zijn broek volstaan om zijn machtspositie tegenover Kim te benadrukken. Kim is met de handen geboeid en lijkt tam.
De dialogen bereiken een hoogtepunt. Soms is een beeld efficiënter dan voorzien omdat het de tekst gedeeltelijk overbodig maakt. En soms zijn beelden integendeel ondergeschikt aan wat er wordt verteld. Xavier had het recht om tot het eind te schaven aan de tekstballonnen. Hij vermeed zoveel mogelijk om het werk van de tekenaar opzij te zetten."

COMMENTAAR BIJ PLAAT 7

Over leesbaarheid: "Het album kent een gemiddelde van negen prenten per pagina. Dat zijn er al genoeg. Hier zijn het er elf en dat is zwaar! De teksten van Xavier zijn soms overweldigend, maar nooit gratuit. Het is aan mij om ze zo verteerbaar mogelijk te verwerken voor een vlotte lezing. Ik speel met de kadrages, met bewegingen, ik zorg ervoor dat de expressies van de personages het meest logisch zijn en het meest overeenkomen met wat ze zeggen of wat ze horen.
We bevinden ons op een boot, in principe dus op een locatie met beperkte mogelijkheden. Maar het jacht is ruimtelijk genoeg om te kunnen spelen met perspectieven waarbij de grafische kant hier van minder belang is. Het belangrijkste is dat de paginaschikking zo leesbaar mogelijk is. Voor een grotere variatie wissel ik grotere overzichten af met medium shots in verschillende pesrpecteven. Let hier ook op de verandering van ritme. De toon wordt dreigender, De Mangoest grimast en slaat Kim. De prent met de geboeide hand dient als intermezzo. Zo komt het overeen met de laatste twee prenten. De confrontatie is voorbij, de kalmte is teruggekeerd. Zelfs het gezicht van De Mangoest ontspant zich."

Over de toekomst: "Ik hield erg van dit werk. Als Dorison erin slaagt om uitgeverij Dargaud te overtuigen ons groen licht te geven voor een tweede album (wat alle auteurs tot nu toe wensten, red.) dan ben ik zeker van de partij. In afwachting werk ik aan een one-shot op scenario van Frank Giroud en Denis Lapière. Het is een hedendaags verhaal van een honderdtal pagina's in kleur voor uitgeverij Futuropolis. Het is minder realistisch getekend. Voor de verandering!" (Het album Page Noire verscheen in augustus 2010, red.)