Daedalus Don Lawrence Collection Saga Uitgaven  
 
De Commentator

Toegevoegd op 8 april:
Tiburce Oger over Buffalo Runner

Toegevoegd op 5 april:

Régis Penet over Roma 1

Toegevoegd op 4 maart:

Olivier Schwartz over Robbedoes door... 11

Toegevoegd op 1 maart:

Hermann over Duke 1
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Paul Cauuet
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Robbert Damen
Sébastien Damour
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
Éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Stéphane Louis
Love
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Colin Wilson
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Tiburce Oger over Buffalo Runner
08/04
TOP
Buffalo Runner
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 77 van januari/februari 2015.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 50
Buffalo Runner
Over inspiratie: "Ik heb me voor het tekenen van Edmund Fisher laten inspireren op de foto van een cowboy die bij zijn paard poseert. De avonturier op de foto was een ware man van het Wilde Westen. Hij zag er tegelijk vreedzaam als vermoeid uit. Zijn gezicht straalde veel sereniteit uit. Het simpele gegeven dat hij een pose moest aannemen, moet hem al op de zenuwen hebben gewerkt."

Over de markies: "Met zijn belangrijke voorkomen, zijn bruine krullen op z'n Spaans en zijn grote fijne snor op z'n Frans liet ik me voor markies de Morès inspireren op drie of vier foto's. Hij zet zijn brede hoed nooit af als hij over zijn gebied rijdt, statig als een ridder met zijn Rifle Winchester 1876 groot kaliber bij de hand, twee Colts aan zijn riem en een groot jachtmes. Die rijke jongen van een jaar of twintig speelt gewoon cowboy."

Over Medora: "Medora, de stad die de markies in North-Dakota stichtte, draagt de naam van zijn vrouw op wie hij smoorverliefd is. Zij houdt zich op de achtergrond op — wat niet ongebruikelijk is in die tijd —, maar ze herinnert haar man er toch aan dat hij veel te danken heeft aan de investeringen van haar vader. Ik heb geprobeerd om aan die elegante vrouw, die haar man graag vergezelt bij jachtpartijen, haar als paardrijdster wat zachtheid en kwetsbaarheid te geven."

Over het licht: "Voor de laatste prent ben ik vier keer herbegonnen om het juiste licht te bekomen... met de hulp van sponzen en bleekwater. Ik hou veel van deze plaat met drie verschillende prenten. De middenste prent is in twee kleuren met ambergeel en violet voor de schaduwen en laat de plaat ademen. Ik heb die getekend naar een foto van een koelwagon die ingevroren vlees naar Chicago vervoerde."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 51
Buffalo Runner
Over het kasteel: "Er zijn veel foto's beschikbaar op het internet van het 'kasteel' van de markies, dat tegenwoordig een museum is. De inrichting is heel kitscherig met lelijke interieurs in blauw, rood, met groen behangpapier... Toen ik het inkleurde, kreeg ik er zelf schrik van!"

Over documentatie: "Hoewel de meeste documentatie op het internet terug te vinden is, hou ik ervan de periode opnieuw op te roepen met de hulp van oude boeken. Een hedendaags boek over de geschiedenis van het Wilde Westen vertelt niet op eenzelfde manier als een boek uit de jaren 1950. Twee handleidingen over het laden van vuurwapens, die begin twintigste eeuw verschenen, hebben me de geest van de periode bijgebracht."

Over vliegtuigreizen: "Ik ben nog nooit naar de Verenigde Staten gereisd, want het idee om op een vliegtuig te stappen maakt me al ziek. Niet erg, ik heb het leven op een ranch in mijn kindertijd beleefd. Mijn vader was een paardrijdleraar."

Over paarden beklimmen: "Tegenwoordig klimmen meer en meer ruiters op een zachte cowboymanier op hun paard die voortkomt uit de indiaanse manier waarbij het paard respectvol wordt behandeld door de mond weinig aan te raken en waarbij de stand van het bovenlichaam en de benen voornamelijk gebruikt wordt om het dier te stoppen of te doen draaien. De oorspronkelijke cowboymanier komt voort uit de Mexicaanse methode die op zich al de erfenis is van de Spanjaarden. En die was heel hard met monsterlijke prikken van de sporen en uitzonderlijk harde manieren om het paard te dresseren, want men bond de ogen af voor men een paard tegen een muur liet galoperen om hem te leren te stoppen..."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 52
Buffalo Runner
Over het redden van indianen en Mustangs: "De goedhartige markies neemt het op voor de indianen die herleid zijn naar zwervers en bedelaars. Hij is geïrriteerd door het idee dat iemand verhongert op zijn gebied en hij laat karren vol mondvoorraad leveren. De man die gek was op paarden zette zich ook in voor het redden van het indiaanse Mustang-paardenras in die Amerikaanse streek."

Over snorren: "Behalve kinderen en tieners droegen alle mannen van het Wilde Westen een snor, ook al geven cowboyfilms niet die indruk. Gregory Peck en John Wayne hebben wel degelijk geprobeerd om een snor te dragen in een van hun films, maar hun groupies en de critici keerden zich tegen hen. Misschien komen snorren in de toekomst wel terug, want hoewel ze lang idioot leken, komen sikjes, baarden en snorren terug in de mode"

Over de grote prenten: "Om de verschillende grote delen van het leven van Edmund Fisher en de belangrijkste thema's van de geschiedenis van het Wilde Westen weer te geven, heb ik verschillende paginagrote prenten in het album gelast. Het gaat om een scène uit de Secessieoorlog, een gevecht met de indianen, een cowboyscène en nog een met de verlatenheid van de woestijn."

Over de manier van tekenen: "Ik maak een potloodtekening op aquarelpapier op het formaat 150 x 65 centimeter, daarna inkt ik met Chinese inkt. De inkleuring gebeurt met gouache en een beetje acrylverf. Mijn vrouw liet me twee maanden werk besparen door 'drawing gum' op mijn platen aan te brengen. Daarmee dek je de randen van de prenten, de personages en de voorgronden af zodat er niet buiten de lijntjes gekleurd wordt als ik de achtergronden en hemels inkleur."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 53
Buffalo Runner
Over het tekenen van paarden: "Ik kloeg voortdurend bij het tekenen van de paarden. Soms zagen ze er goed uit, met de juiste houding, soms zagen ze er vervormd uit, vooral hun voor- of achterkanten. Jammer, het belangrijkste is om emotie over te brengen en beweging te laten aanvoelen. Net zoals ik mijn eigen interpretatie heb van het menselijke lichaam, heb ik mijn eigen interpretatie van paarden. Ik vind het spijtig dat veel tekenaars zich tevreden stellen met het openen van een album van Blueberry om te zien hoe Jean Giraud zijn paarden tekende."

Over Theodore Roosevelt: "In de middenste strook zie je Theodore Roosevelt tijdens de jacht. Van 1901 tot 1909 zou hij nog een uitstekende president van de Verenigde Staten worden die ook vandaag nog wordt bewonderd. De man was niet hard, maar hij deelde eenzelfde standpunt als de meeste Amerikanen tegenover de indianen."

Over de covers: "Van het album verschenen twee edities, elk met een andere cover. De ene is wat koud met een dominant blauw, de ander contrasteert met warmere kleuren. Beide covers zijn een beetje opgemaakt als oude affiches van Wild West Shows met een art nouveau-invloed."

Over vrijheid: "Ik draag Buffalo Runner op aan de vrije mens. Staan we onder invloed van wat we op tv, door het nieuws en op het internet te slikken krijgen, en zijn we wel zo vrij wat we denken? Vrij in ons standpunt? Ik stel me de vraag. Edmund Fisher was vrij om te kiezen en te gaan als hij zijn situatie niet langer verdroeg. Waar kunnen we vandaag nog naar weggaan en onze kans wagen? Ik heb het gevoel dat wij nergens meer vrij zijn."


Régis Penet over Roma 1
05/04
TOP
Roma 1
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 77 van januari/februari 2015.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Roma 1
Over het project: "Ik ben in dit avontuur verzeild geraakt door de tussenkomst van Franck Marguin, de uitgever bij Glénat aan wie ik al diverse projecten voorlegde waaronder Lorenzaccio dat uiteindelijk bij 12bis belandde. Hij hield veel van mijn tekeningen, maar hij weigerde al mijn projecten. Hij stuurde me wel enkele voorstellen die ik zelf geweigerd heb, tot hij me het plan over Roma vertelde. Ik kende Gilles Chaillet zonder me verwant te voelen met zijn werk. Ik heb nog nooit met vier scenaristen tegelijk gewerkt, maar het thema interesseerde me en ik was er zeker van dat ik me niet zou vervelen. Ik tekende een proefpagina die in goede aarde viel."

Over de tekenstijl: "Er was geen specifieke vraag naar de tekenstijl. Gelukkig heb ik, helaas, geen zesendertig manieren om te tekenen. Mijn nogal sombere stijl sloot goed aan bij de eerder dramatische toon van het eerste deel. Het zwart is met penseel en pen getekend. Ik ben gevoeliger voor materie en licht dan voor kleuren. Ik heb de scenaristen geen tegenvoorstellen gegeven. Ik hoefde slechts één of twee keer een prent toe te voegen of weg te laten, niet uit luiheid, noch uit respect voor hun werk, maar omdat het al goed op zijn plaats viel."

Over het model: "We ontdekken twee hoofdpersonages: de tweeling die hand in hand nadert. Voor hun gezichten hernam ik een weerkerend personage in drie vierde van mijn strips. Het is een model dat ik wat aanpas voor elk nieuw album, maar dat mijn trouwe lezers zullen herkennen. Ze lijkt op iemand uit mijn entourage van wie ik veel foto's heb. Ik hou wel van dit type."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Roma 1
Over materialen: "Ik heb al samengewerkt met Nicolas Bastide aan de inkleuring van Koba, op scenario van Jean Dufaux. Hij leest heel goed mijn tekeningen en hij geeft er een indrukwekkende meerwaarde aan. Nicolas is heel goed in het weergeven van materialen die ik niet sterk uitwerk: versleten stenen, gras, metaal, roest,..."

Over Troje: "Er zijn geen betrouwbare bronnen voor Trojaanse uniformen, wapenuitrustingen en schilden. Voor de Achaeërs heb ik geplukt uit de Myceense periode, de Hittieten uit Anatolië, de Assyriërs,... In De Ilias dicht Homeros hun iets Grieks toe. Over de Grieken bestaat voldoende informatie. Ik heb er iets Aziatisch aan toegevoegd met wat langere tunieken. Films als Troy van Wolfgang Petersen toonden me hoe wapenuitrustingen bewegen, bijvoorbeeld wanneer men een hand opheft."

Over acteurs en tennisspelers: "De scenaristen vroegen me specifieke gezichten voor de hoofdpersonages: een messcherp gezicht voor Aquilon en Leonidas (die op deze plaat is te zien) moest lang, rood haar hebben en bij voorkeur een baard. Voor hem gebruikte ik de Ierse acteur Brendan Gleeson als inspiratie. Hij speelt mee in Braveheart, Gangs of New York en Troy. De baard verandert veel aan hem. Mijn basis voor Aquilon is de Canadese acteur Christopher Plummer. In de loop van de pagina's nemen ze hun vaste vormen aan. Dat ze op het internet terug te vinden zijn, gaf me meer zelfzekerheid mocht ik hen wat uit mijn vingers verliezen. Ik gebruik niet al te bekende acteurs en actrices, maar ook sommige tennisspelers."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Roma 1
Over Cassandra: "De eerste voorstelling van Cassandra, de dochter van de koning van Troje. Ze voorspelt de toekomst, maar door een vloek worden haar voorspellingen nooit geloofd. Ze is akelig wanneer ze lacht — hoewel ze geen heks is —, want die mooie vrouw verdraagt de vloek al vele jaren. Haar naam is nu het synoniem voor een onheilsprofeet, maar eigenlijk wilde ze het volk niet afschrikken door leugens te vertellen of paniek te zaaien, want Cassandra voorspelde echt wat er ging gebeuren."

Over tekstballonnen: "In het begin zijn er op mijn platen geen tekstballonnen terug te vinden. Die voeg ik er digitaal aan toe. Op deze plaat heb ik nogal gezwoegd door de vele teksten. Dat houdt in dat in scènes waarin dialogen primeren enkel personages correct moeten geplaatst worden en horizontale prenten voorbehouden worden voor meer visuele zaken. Deze drukke platen zijn uiteindelijk een goede zaak. Ze verplichten me standpunten, perspectieven en houdingen te zoeken waaraan ik niet eens zou gedacht hebben zonder die beperking. Daarom zie je Cassandra gehurkt in het horizontale beeld en rechtopstaand in het verticale beeld. Ik was blij dat ik hierop kwam."

Over eindprenten: "Ik eindig een scène graag met een prent die van de bladrand afloopt. Daar vind je er veel van terug in dit album. Als het een narratieve en esthetische meerwaarde geeft, is dat een extra voordeel. Hier isoleert de laatste prent het personage goed van de rest van de scène. Cassandra is er zonder er echt te zijn: ze wordt terug in afzondering gestuurd."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Roma 1
Over het standbeeld: "Een belangrijke plaat, we ontdekken voor de eerste keer het afgodsbeeld Palladium, het sleutelelement van alle te verschijnen albums. Mijn eerste schetsen waren gebaseerd op een voorstelling van de godin Pallas Athena met schild, helm en speer. Het beeld moest in de armen passen zodat het als een baby kan gedragen worden. Ik stelde een eenvoudiger artefact voor, ouder, geïnspireerd op de standbeelden van de Cycladen. Een standbeeld dat uit het verre verleden komt, maar die een niveau van stilering bereikte waar men drieduizend jaar over heeft gedaan."

Over een eenmalig decor: "Dit was mijn enige kans om de Trojaanse vlakte te tonen. Ik had ruimte nodig om het Palladium te laten verschijnen. Ik heb de laatste drie prenten volledig met pen getekend voor het donkere gedeelte, de stenen en het hout. Door een decor te tekenen dat hierna niet meer te zien is, kan ik het tekenen zoals ik wil zonder me af te vragen hoe het er vanuit andere hoeken hetzelfde blijft uitzien."

Over de cyclus: "Ik heb altijd conceptreeksen geweigerd, dikwijls uit principe of uit vrees een gebrek aan vrijheid te ervaren. Met Roma voelde ik me op mijn gemak, zowel met de vier scenaristen, de uitgever als de inkleurder. Ik werk nu aan het vijfde deel (dat inmiddels is verschenen in het Frans, red.) dat zich in het tijdperk van Constantijn de Grote afspeelt rond 320 na Christus. Het is het einde van de cyclus van de oudheid. Het bevat een sterk element: het Forum Romanum uit een exacte periode zonder anachronismen. Daarna blijf ik in de oudheid met een project om Antigone van Sophocles te verstrippen."


Olivier Schwartz over Robbedoes door... 11
04/03
TOP
Robbedoes door... 11
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 100 van februari 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 24
Robbedoes door... 11
Over Afrika: "Na Piccolo in Veldgroen moest ons tweede verhaal zich weer op Belgische bodem afspelen. Omdat ik dat weinig exotisch vond, stelde ik aan Yann voor om onze avonturiers naar Afrika te sturen. Omdat hij verveeld zat met het aantal pagina's, stelde hij me voor om van het verhaal een tweeluik te maken."

Over Robbedoes: "Mijn Robbedoes zit tussen de versies van Jij³, Franquin en Chaland in. Het personage ziet er heel simpel uit om te tekenen, maar ik heb erop gezwoegd. Na drie albums zit hij nog altijd niet in mijn vingers. En omdat Yann er een duivels plezier in schiep om hem op de meeste pagina's te laten verdwijnen, was het telkens weer wennen om hem te tekenen!"

Over de missionaris: "Ik herinner me niet zo goed meer hoe ik op de missionaris kwam. Ik had enerzijds wellicht Govert Suurbier in het achterhoofd, een andere creatie van Yann, en anderzijds de missionaris uit Kuifje in Afrika. Door zijn korte personagebeschrijvingen geeft Yann me alle vrijheid om mijn eigen casting samen te stellen."

Over details: "Het gebeurt weleens dat ik Yann vervloek als ik het aantal zaken tel dat ik in een prent moet tekenen. Dat is ook mijn schuld. Als een enthousiast kind begin ik met een voorgrond, dan volgt een tweede plan en ik ga door met het vullen van de prent zolang het zichtbaar blijft. Voor dit abum heb ik ervoor gekozen om te werken op een groot formaat, 33 x 44 cm, opdat ik dacht minder details te hoeven tekenen. Vergissing! Ik heb tijd verspild met het tekenen van onbeduidende details en het spijt me dat ik niet meer prenten heb getekend zoals de tweede, zonder decor."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
Robbedoes door... 11
Over de zwarten: "Een van mijn zorgen was het tekenen van zwarten. Ik wilde knipogen naar strips uit de jaren 1940 en 1950, zonder te vervallen in groteske karikaturen. Er was geen sprake van om er clich³zwarten van te maken. Het probleem was dat al mijn personages, Robbedoes en Kwabbernoot incluis, zelf karikaturen zijn met gekke hoofden. En zwarten realistisch tekenen, zou niet gewerkt hebben. Ik heb er het maximum uitgehaald door het gezicht van Aniota meer uit te werken. Om het niet te zwart-wit voor te stellen, hebben we erop gelet om goede en slechte zwarten te gebruiken, met Aniota en Yoema aan de ene kant en de twee dictators aan de andere kant."

Over Kuifje in Afrika: "In tegenstelling tot Yann heb ik geen hekel aan Kuifje in Afrika. Er zitten na¥eve en knappe dingen in en ik begrijp niet altijd die media-aandacht rond het album. Ons eigen album had een soort remake kunnen zijn. Yann brengt er veel moderniteit in, nota bene op deze pagina waar er sprake is van ecologie en plantenbestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor dieren. Aniota legt uit dat de Belgische regering besloten heeft de dragers van malaria uit te roeien. Dat was inderdaad het geval, hoewel hun methode extreem brutaal was..."

Over de lettering: "De lettering maakt deel uit van de tekening. Ik heb geen digitale versie van mijn eigen alfabet en ik teken al mijn letters zelf. Dat neemt enorm veel tijd in beslag als ze vetter staan." (voor de Nederlandse vertaling is een andere lettering gebruikt, maar die is ook met de hand gezet, red.)



COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
Robbedoes door... 11
Over documentatie: "De zoektocht naar documentatie voor elke plaat pakt de spontaniteit van mijn tekeningen af. Ik zit constant met mijn neus in boeken over voertuigen, dieren en andere om decors, personages, kledij en accessoires te tekenen die voortdurend veranderen. Dat gaat van een Beaulieu-camera over sproeivliegtuigen tot deze kerncentrale uit 1947. Het is praktisch onhaalbaar om daar documentatie over te vinden! Je kan je ook niet voorstellen hoe hard ik heb gezocht naar het juiste symbool voor radioactiviteit die verstopt zit achter de etiketten voor palmolie een beetje verder in het album. De ethiek dwingt me om het tot het uiterste te drijven als ik precies kan zijn. Als dat niet mogelijk is, speel ik vals."

Over de robotten: "De robotgorilla's moesten angstaanjagende, kleine, Afrikaanse fetisjbeeldjes zijn, zoals in de tekenfilm Kirikou en de Heks. Ik zocht het in die richting zonder iets te vinden dat volstond of angstaanjagend was. Ik kwam dus op het idee om er grote monsters van te maken. De lamp als oog was door Yann ongetwijfeld ge¥nspireerd op de ogen van de door Franquin getekende Radar de Robot. Op een bepaalde manier zijn die robotten er een herinterpretatie van."

Over fetisjbeelden: "Elders in het album heb ik me ge¥nspireerd op echte fetisjbeelden, behalve misschien voor de cover die ik een beetje met van alles wat heb samengesteld. Er bestaan verschillende voorbeelden, maar vele ervan lijken eenzelfde basis te kennen, alsof ze voortkomen uit een collectief beeldhouwgeheugen."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
Robbedoes door... 11
Over Congo: "Het is moeilijk om een precies beeld te hebben van Congo uit deze periode, ook al beschikken we over min of meer geschikte zwart-witfoto's. Ons Afrika is dus een ge¥dealiseerde voorstelling op basis van een bastaardversie vol clich³s die over het algemeen in stripverhalen voorkomen. Trouwens, ook al ken ik het werk van Yves Chaland heel goed, toch heb ik er niet naar gekeken om Urugondolo, het fictieve land dat Yann uitvond, te tekenen."

Over het scenario: "Tot Gringos Locos tekende Yann de scenario's voor me uit, hij plaatste de personages en bepaalde de bladschikking, met goed gevonden standpunten. Zijn aanvoelen voor de strip is fenomenaal! Sinds De Luipaardvrouw gaan we anders te werk. Nu krijg ik enkel een uitgeschreven scenario. Nu heb ik meer tijd nodig om mijn pagina's samen te stellen waarop alle voor- en achtergronden door mij zijn vastgelegd. Ik had wel aan Yann gevraagd om het weer op de oude manier te doen, maar daar had hij de kracht niet meer voor!"

Over het masker: "De Meester van de Zwarte Hosties zien we niet in deze sc²ne. Hij draagt heel speciale kleren. Nochtans bestaan er wel degelijk maskers die uit hoorns bestaan! Ik heb die verbeterd en heb er haren aan de achterkant aan toegevoegd."

Over een nieuwe reeks: "Yann en ik zijn aan een nieuwe serie begonnen die in het weekblad Robbedoes voorgepubliceerd zal worden. Het wordt een polar die wat minder jongensachtig is dan Robbedoes en Kwabbernoot. Het speelt zich min of meer af in dezelfde periode met een groep hoofdpersonages."


Hermann over Duke 1
01/03
TOP
Duke 1
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 99 van januari 2017. De commentaren bevatten spoilers!

COMMENTAAR BIJ PAGINA 3
Duke 1"Twee eerste pagina's zonder tekst. De tekeningen vertellen voldoende. Ik respecteer de bladschikking van mijn zoon Yves. Hij is niet van gisteren als het om strips gaat en hij kent het klappen van de zweep. Hij bezorgde me enkele foto's van mijnen uit die tijd. Ik toon een gewone arbeider die in armoede leeft. Hij raapt een goudklompje op terwijl hij nochtans weet dat hij vroeg of laat gefouilleerd wordt. Soms ondergingen de mijnwerkers een rectaal onderzoek. Maar het klompje is wat groot."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 4
Duke 1"Ik veroorloofde me hemels met speciale, bijna vreemde kleuren. Ze contrasteren met de kleuren van de mijn en het bescheiden interieur. Er staat toch nog een hout- of kolenkacheltje. De lezer verwacht dat het wat zwak is om de gestolen klompjes te verbergen in een goed zichtbare pot. Ik ook! Dat toont aan dat de man niet erg intelligent is. En weet je nog hoe onze voorouders hun spaargeld onder de matras stopten? Dat was nauwelijks beter."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 5
Duke 1"Ik heb nog gewoond in Canada. In de herfst zijn de bladeren bijna agressief geel en rood. Ik schilder ze met acrylverf die helderder is dan aquarel. Dat bevalt me, maar omdat het nieuw voor me is, pas ik het toe met kleine stapjes. Ik moest er weer gewoon aan worden om paarden te tekenen. Als ik een grote prent wil tekenen die goed overkomt, dan offer ik de hoofden in de prent eronder zonder spijt op. Giraud zei dat ik beter paarden teken dan hij. Hij had ongelijk, de zijne waren veel beter."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
Duke 1"Als de handlangers niet aan de leiband worden gehouden, breken ze alles om het plezier van het breken. Dat komt overal voor. Ik teken graag lelijke smoelen. Een vriend stuurde me pagina's met allemaal hoofdjes die getekend waren door de grote Mort Drucker (van het Amerikaanse stripblad Mad, red.). Het zijn geweldige smoelen waar ik me op ga baseren. Niet door ze te kopiëren, wel als inspiratie. Om mijn gewoontes te doorbreken. Ik maak cinema die niet beweegt. De gezichten compenseren de afwezigheid van gebaren. Te banale gezichten zwakken een verhaal af."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
Duke 1"Elf prenten, dat zijn er veel bij elkaar. Er mag dus geen ruimte verspild worden. Een stukje van een huis volstaat om de scène te situeren. Een hand op de borst of onder de jurk eveneens, daar hoef ik de hele personages niet voor te tekenen. Ik ben gefascineerd door kleerplooien op oude religieuze schilderijen. Je hebt de indruk dat elk soort textiel haar eigen structuur heeft. In tegenstelling tot collega's die zich nooit afvragen hoe plooien gevormd worden, is dat een onderwerp dat mij net wel aanspreekt."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Duke 1"De manier waarop het bloed eruit spuit, beviel me niet. Dat blijft een probleem, en niet alleen voor mij. Er zijn nog zoveel problemen bij het tekenen! Maar ik ben wel tevreden over Aurelio. Zijn hangende schouders tonen hoe hij verslagen is. Je moet de natuur observeren. Als er een personage valt, dan val ik samen met hem. Daar was meneer Jacobs (Edgar P. Jacobs, van Blake en Mortimer, red.) niet toe in staat. Als zijn kerngezonde helden op de grond vallen, doen ze dat als oudjes. Sorry, maar dat is niet serieus."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Duke 1"In prent 3 wilde Yves dat het personage niet meteen te zien is. Hij werkte een jaar in de filmwereld, hij weet wat een beeld is. Ik hoop dat je het geluid van de stappen op het hout hoort. Het was ook niet nodig om het personage dat de deur opent te tonen. Dat houdt het mysterie in stand. Ik hou van de grote compositie links onderaan. Een karrenwiel, een vrouw die net boodschappen heeft gedaan, een witte doek op haar mand, het decor van een landelijk leven staat er."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
Duke 1"Ik voel geen enkele affectie voor die drie domme boeren. Die idioten houden zelfs niet de wacht. Ik laat hen neerschieten zonder de minste wroeging. In werkelijkheid zou de nacht pikdonker zijn, maar dan valt er niets te tekenen. Nu geef ik het bos weer, de dode takken, de omgevallen stammen. Het heeft iets sensueels, daar schep ik veel plezier in."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 29
Duke 1"Een zeldzaam beeld: een landschap op bijna een halve pagina met acrylverf. Het is herfst met warme kleuren en een beetje sneeuw op de bergtoppen. Ik heb een motortje in het hoofd dat mijn pagina's opbouwt naargelang wat er zal volgen. Onbewust breng ik ze in evenwicht met elkaar. Ik heb in mijn hele leven maar één dubbelpagina gemaakt, een scène in de sneeuw in Station 16. Het nam te veel plaats in op mijn tekentafel. Dat was niet praktisch."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 30
Duke 1"Dat paard is goed gelukt. Het zijn mooie spieren. Ik heb maar één keer in mijn leven op een paard gezeten, in Solliès. Ik zat hoog. Dat paardritje maakte van mij nog geen ruiter, het paard stopte wanneer het wou. Gelukkig kan je hen tekenen zonder ervan te houden. Een beginnersfout in prent 6: die bladeren in felle kleuren zien er precies uit als een carnavalspruik op het hoofd van die ouwe. Ik had het wat moeten verplaatsen. De kleuren zijn toch nog mooi. Ik was wellicht wat afgeleid."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 31
Duke 1"Een wrede schurk. Hij doodt met evenveel emotie als hij schoenen aantrekt. Maar binennkort teken ik de angst op zijn gezicht. Binnenkort ontmoet hij iemand die sterker is dan hem. Dat soort kerels die in een oofwenk iemand doden, worden dan lafaards. De colts in die tijd waren niet zo efficiënt. En duels bestonden niet. Maar als je iemand toont die negen op de tien keer zijn doel mist, wat toen het geval was, breng je iedereen aan het lachen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 32
Duke 1Het is goed om op elke pagina een prent te tekenen zoals de eerste, anders wordt het wat doods. Ik profiteer ervan om er een boom bij te plaatsen. Ik teken dolgraag bomen. Mc Caulky wrijft zich in met het bloed van zijn slachtoffer. Ik stond versteld dat mijn zoon zover ging. Zelf zou ik dat nooit geschreven hebben. Dat zou enkel mogelijk geweest zijn in een mesgevecht. Ik gehoorzaam mijn scenarist. Dat gebaar toont de psychologische aard aan van die man, een sadist, een angstaanjagende psychopaat."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 33
Duke 1"Luister goed... Hoor je de muziek van Ennio Morricone? Duke komt in tegenlicht aan (wat gerechtvaardigd is door de donkere wolk boven hem), zoals in een film van Sergio Leone. Ik ontken die invloed niet. De sparren groeien kaarsrecht omhoog en worden heel hoog. Duke is emotieloos. Ik had hem rustig tegen een boom kunnen laten plassen. Jammer voor de drie mannen, ik had hen verder van elkaar moeten tekenen. Maar daar zou ik de volledige paginabreedte voor nodig gehad hebben."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 34
Duke 1"Onderaan de pagina beschik ik over meer plaats. Je voelt dat ze Duke willen omsingelen. Maar ik heb een fout gemaakt. De hand van Mc Caulky die op de volgende pagina schiet, mocht niet in het verlengde van zijn lichaam geweest zijn, het bemoeilijkt de leesbaarheid. Niemand doet dit werk zonder fouten te begaan. In Caatinga heb ik een linker- met een rechterhand verwisseld. Derib merkte dat op. Je moet toch een beetje kwaadaardig zijn om zo op het werk van je collega's te letten!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 35
Duke 1"Grappig, de leider van de schurken redt zich altijd uit een vuurgevecht, ook al wordt hij wat later ingehaald. De beeflijntjes in de prenten 6 en 7 komen bij mij niet vaak voor. En de cirkeltjes om aan te tonen dat Duke onwel wordt nog veel minder. Dat is het minste kwaad. De spiraaltjes van Hergé zouden het komisch gemaakt hebben. Alsof vluchtlijntjes symboliseren dat er iemand rent. Ze tonen vooral aan dat hun tekenaars niet sterk genoeg zijn om bewegingen te tonen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 36
Duke 1"Sterk staaltje blufpoker zoals je kan zien op de volgende pagina. Ik dacht een moment dat Yves ons personage zou doden... De landbouwers hebben Wyoming veel ontbost. Maar hier is dat niet het geval. Hoe je dat kan zien? Makkelijk, de houthakkers namen deemoeite niet om de stronken uit te trekken en hakten op minstens een halve meter van de grond. Hier is dat niet zo. Er liggen alleen wat keien en er staat wat schraal, geel gras dat hoogstens enkele schapen tevreden kan stellen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 37
Duke 1"Mildred trouwde met de broer van Duke, een klaploper. Vrouwen gingen niet naar de bar en ze deden al het huishouden en bewerkten het land. Door de veel te koude winters hadden ze kloven in hun handen. De zomers waren heet. Op foto's uit 1860 zagen de vrouwen er gerimpeld, ruw en lelijk uit. Mildred is al wat ouder en ziet er niet fris meer uit. Haar haren zijn verwilderd. Ik wilde geen western met een Claudia Cardinale met een prachtig kapsel.

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel