Daedalus Don Lawrence Collection Saga Uitgaven  
 
De Commentator

Toegevoegd op 15 juli:
Jérémy Petiqueux over De Ridders van Heliopolis 1

Toegevoegd op 10 juli:

Olivier Grenson over Niklos Koda 15

Toegevoegd op 1 juli:

Olivier TaDuc over XIII Mystery 11

Toegevoegd op 20 mei:

Morgann Tanco over De Triomf van m'n Vader en A. Dan over Kabeljauwtje
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Paul Cauuet
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Robbert Damen
Sébastien Damour
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
Éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Stéphane Louis
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Marcel Pagnol
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Colin Wilson
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Jérémy Petiqueux over De Ridders van Heliopolis 1
15/07
TOP
De Ridders van Heliopolis 1
Onderstaande bijdrage van Sonia Déchamps verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 103 van mei 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
De Ridders van Heliopolis 1
Over de gorilla: "Het album moest beginnen met plaat 7 met Lodewijk XVI die door de gang van het kasteel van Versailles gaat. Ik zei Jodo (Alejandro Jodorowsky, red.) dat de lezer zich misschien zou afvragen waar we hem of haar naartoe zouden leiden na dertig platen over het verleden van het personage. Ik heb een kleine scène voorgesteld waarin hij met drie ridders in Spanje traint. Jodo vond het idee goed, maar vroeg me de drie ridders te vervangen door een gorilla die zich gedraagt en praat als een mens."

Over Zeventien: "De Franse kroonprins die opgesloten zat in de Tour du Temple, maar die verwisseld werd, was een interessante legende om ons op te baseren. Zo konden we hem ook naar believen laten opgroeien. Toen Jodo me sprak over Zeventien, een hermafrodiet personage, maakte hij een verwijzing naar een van mijn personages in Barracuda die blond en nogal androgyne is. Maar twee keer hetzelfde personage tekenen, was uitgesloten! Er moest iets anders gevonden worden. Ik vond dat hij uiterlijk gezien meer op een man moest lijken dan op een vrouw, ook al is hij niet erg viriel. Er moest het midden gehouden worden tussen kracht en kwetsbaarheid. In deze aflevering heb ik geprobeerd zijn seksualiteit te doen vergeten, zonder de doorsneeclichés van hermafrodieten te gebruiken. De kracht van het personage moest primeren boven de vooroordelen."

Over verborgen symbolen: "De geheime tempel staat op een heilige berg die op de laatste pagina van het album te zien is. Het is een leuke knipoog naar de wereld van Jodo en zijn film The Holy Mountain. Het cijfer 11, beelden van duivels, leeuwen,... in deze vechtzaal komen veel elementen terug uit tarotkaarten. Ze roepen kracht op. In dit album zijn er overal symbolen verborgen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
De Ridders van Heliopolis 1
Over Philippe Delaby: "Waarom een gorilla? Jodo vertelde me dat hij als kind droomde er een als butler te hebben. Philippe Delaby kon heel goed een gorilla nadoen. Twee dagen voor zijn overlijden heeft hij nog een gorilla geïmiteerd op zijn verjaardag. Zeventien, de Nigredo, moet zich later laten begraven door de gorilla. Daar kan je een dubbele, symbolische betekenis in zien, gezien mijn verleden met Delaby."

Over de Ridders: "Voor het wereldje van de Ridders wilde ik grootse decors creëren, even waardig als Versailles. Dat is wel het minste voor ridders die al duizenden jaren bestaan! Het uitzicht van een kathedraal geeft er iets mystieks aan. Dat is logisch, want Fulcanelli, die in de laatste prent is te zien, is verbonden aan de bouw van kathedralen. We vinden overal sporen van de Ridders van Heliopolis in de geschiedenis terug. Ze zijn in dit album te zien, zonder ze te benoemen, behalve terloops Imhotep, Fulcanelli, Tadao — de dwerg — en Nostradamus. In deel 2 zullen we hun rol in het verhaal ontdekken."

Over kleren: "Er bestaat geen enkel overblijfsel van de Ridders van Heliopolis. Die moesten we dus uitvinden. De vier elementaire, chemische symbolen waren driehoeken, in de kostuums zijn daarom veel driehoeken te zien. De kleren van Zeventien zijn meer uitgewerkt en zijn geraffineerder zoals op de cover is te zien."

Over Jared Leto: "Voor het hoofdpersonage dacht ik aan Jared Leto zoals hij te zien was in de film Dallas Buyers Club. Daarin speelt hij een heel androgyne travestiet, maar met een krachtige blik. Hoe hij overkomt, was mijn basis, maar niet hoe hij eruitziet. Mijn Zeventien is een half mannelijk, half vrouwelijk personage."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
De Ridders van Heliopolis 1
Over documentatie: "Ik heb mijn personages niet getekend zoals ze in die tijd op schilderijen staan of zoals ze zijn geïdealiseerd volgens de canon van het tijdperk. Jodo had de neiging om me te zeggen dat ik naar Google moest surfen om documentatie te vinden. Dat klopt. We kunnen online Versailles bezoeken. Voor de Rue de Rivoli en de Tuileriën hetzelfde. Het verhaal speelt zich af in het gedeelte dat is afgebrand. Ik vertrouwde op schilderijen uit die tijd en op plattegronden die ik vond. Het kostte me heel wat documentatie om echt in de decors rond te kunnen wandelen en de standpunten te bekomen die ik wilde."

Over de geesten: "Lodewijk XVI stond onder veel druk om een zoon te krijgen dat het een obsessie werd, vooral na zoveel jaar. Er zit een dierlijke kant aan de geesten onderaan de pagina. Dit aspect van het verhaal vond ik heel leuk. Jodo schrijft vanuit zijn binnenste en onbewust komt dat tot uiting in mijn tekeningen. De geesten blijven aanwezig tot het einde van het album waar de geesten van zijn ouders bij Lodewijk XVII in de koets zitten."

Over handen: "Het echte probleem voor tekenaars die in een realistische filmstijl werken, is te weten waar de camera moet geplaatst worden om de juiste emoties bij de personages te vinden. In bijna alle prenten met close-ups spelen de personages met hun handen. Over alle houdingen is nagedacht alsof het een film is."

Over poses: "Wie vertrouwt op zijn verworvenheden tekent altijd dezelfde poses en dat is vervelend. Ik heb voor elke prent geposeerd. Mijn vrouw nam foto's en poseerde op haar beurt voor de vrouwelijke personages."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
De Ridders van Heliopolis 1
Over alchemie: "Als tiener droomde ik ervan te werken met Dufaux en Jodo. Dat is nu uitgekomen. Door het overlijden van Philippe Delaby had ik nood aan een nieuwe wereld. Jodo maakte zodanig veel indruk op me dat ik aarzelde om hem te contacteren. Ik heb hem enkele albums van Barracuda bezorgd en die bevielen hem. De kleuren deden hem denken aan die uit de alchemie: zwart, wit, geel en rood. Oorspronkelijk zou het een alchemisch verhaal in de middeleeuwen worden. Uiteindelijk lag de keuze om het onderwerp tijdens de Franse Revolutie te laten afspelen minder binnen de verwachtingen."

Over het verschil in schrijven: "De scenario's van Jean Dufaux waren zodanig gedetailleerd dat ik er niets aan toe te voegen had. Jodo maakt veel tijd vrij om aan de telefoon over het verhaal te spreken voor hij begint te schrijven. We wisselen veel ideeën uit en we kiezen samen de scènes uit. Hij schrijft pas als ik alles heb goedgekeurd."

Over dieren: "Dieren zijn van groot belang in deze strip. Als ze niet in het echt voorkomen, dan zijn ze wel als beeldhouwwerk te zien. Een gorilla, een pauw en een olifant... Ik stond eerst versteld dat ik een olifant moest tekenen, maar ik heb geleerd dat er effectief een dierentuin was in het kasteel van Versailles!"

Over de inkleuring: "Ik deed zelf de inkleuring van Barracuda. Nu heb ik een beroep gedaan op een inkleurder. En zo kon ik op een groter formaat werken en nog verder gaan in mijn tekeningen en nog meer zaken weergeven. Uiteindelijk spendeerde ik even veel tijd aan een plaat met het aangeven van schaduwen in grijswaarden voor De Ridders van Heliopolis dan aan een ingekleurde plaat van Barracuda."


Olivier Grenson over Niklos Koda 15
10/07
TOP
Niklos Koda 15
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 104 van juni 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 31
Niklos Koda 15
Over roken: "Toen we met de reeks begonnen, ging ik ervan uit dat we twee of drie albums zouden maken. Voor de uitgever vormde het geen probleem dat Aïcha Ferouez veel rookte. Koda stopt evenwel na verloop van tijd met roken hoewel Jean Dufaux het niet vermeldde in zijn scenario. We hebben daar nooit over uitgeweid. In tegenstelling tot Aïcha waar haar rookgedrag en dat ze probeert te stoppen een weerkerend element is. De sigaret maakt deel uit van haar personage en haar houdingen."

Over het scenario: "De schuilplaats van Barrio Jesus is in de eerste Koda's terug te vinden. In het begin wist ik helemaal niet waar Dufaux me mee naartoe nam. Ik volgde hem met gesloten ogen. Voor dit deel was dat moeilijker. We hebben samen besproken over hoe Koda zou eindigen. We hebben mogelijke ideeën uitgewisseld, maar Jean bleef onduidelijk. Ik heb dus beetje bij beetje het verhaal ontdekt toen ik de uitgeschreven pagina's ontving. Ik werd ongelofelijk zenuwachtig toen ik de laatste pagina's niet zag aankomen. De personages zijn tegelijk die van Dufaux als van mezelf. Ik beleef hen bijna meer dan Jean, want de tekenaar brengt veel meer tijd door met de personages dan de scenarist. Voor enkele scènes heb ik ingegrepen. Dit slotalbum is vier pagina's langer dan was voorzien in het scenario."

Over textuur: "Ik werk met penseel op papier. Sinds deel 11 voeg ik er ook wat aangelengde inkt aan toe om er een andere textuur aan te geven voor de platen met de computer worden ingekleurd. Het is een andere benadering in zwart-wit die inkleurder Benoît Bekaert helpt om de richting van de lichtinval weer te geven."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 32
Niklos Koda 15
Over de portretten: "Dit is een heel interessante scène. Koda ziet voor zijn neus zijn hele leven passeren via deze portretten. Het is alsof hij aan het sterven is en zijn leven ziet voorbijflitsen. En dat kan je je in deze fase inderdaad afvragen. Goed gespeeld, Dufaux. Het leek me evident dat de grootte voor elk portret even groot was, zoals speelkaarten. Ik heb ze geschikt volgens de symmetrie van de onderste strook met Valentina, de cover van The VI en Seleni die een coherentie vormen in het verhaal en de familie. Het verplichtte me om de kaart van de Spiborg op de volgende pagina te plaatsen, in de hand van Koda. Ik heb bestaande tekeningen hernomen."

Over verouderen: "Ik heb de personages niet laten verouderen in de loop van de serie, behalve Seleni die van een kind verouderde naar een jongvolwassene. Ik wilde van bij het begin vastomlijnde personages, want er komen enorm veel rollen voor in het scenario van Jean Dufaux. Als ze er hetzelfde blijven uitzien, zijn ze meteen herkenbaar, zonder misverstand, en dan kunnen we hen in sommige verhalen of cyclussen ook in een andere context plaatsen."

Over blikken: "Het uiterlijk, en vooral de blik, weerspiegelt de pychologie van een personage. Dat kan je op deze pagina aanvoelen, vooral bij de vrouwelijke personages. Verleiding speelt een rol in de reeks, bij veel vrouwen. Ik wilde niet dat hun gezichten er hetzelfde uitzagen, en dat ze enkel aan de hand van hun kapsel van elkaar te onderscheiden zijn. Men zegt dat de blik de spiegel is van de ziel, maar het gaat om meer dan dat. Er moet iets in je wakker geschud worden en het moet de lezer aanspreken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 33
Niklos Koda 15
Over doorgaan: "De stripwereld evolueert. Je kan niet meer vijftien jaar lang met eenzelfde personage werken. Je krijgt voorstellen, je hebt zin in iets anders... Na deel 10 van Koda, in 2008, hebben we onszelf in vraag gesteld. Ik had twee projecten voor een tweeluik (Voor het Ongeluk Geboren en het in vertaling gebundelde tweeluik Geen Weg Terug, red.) en ik vroeg aan Jean om de cyclus te sluiten. We beseften dat er nog veel te vertellen viel en we beslisten nog eens drie albums te maken. Toen we weer met een nieuwe kijk begonnen met de delen 11 en 12 in 2012, zagen we in dat we tot deel 15 moesten doorgaan."

Over de cirkel: "Via stripverhalen probeer ik mezelf, anderen en de wereld waarin we leven te leren kennen. De wereld verandert heel snel, andere belangen duiken op. Jezelf in een reeks opsluiten, betekent dat je jezelf opsluit in iets dat te stereotiep kan worden. Met Jean hebben we de lengte in de gaten gehouden. Ik wilde tot het uiterste gaan en een coherent verhaal afsluiten met een begin en een echt einde, een cirkel die zich sluit en die de lezer de indruk geeft dat we van bij het eerste album wisten hoe het allemaal zou aflopen."

Over identificatie: "Ik heb me tijdens het maken van deze serie goed geamuseerd. Jean liet me mezelf in alle vrijheid uitdrukken. Zijn scenario's hebben me doen ontstijgen om speciale sferen te creëren. Het wereldje van Jean is vaak heel vreemd en onverwachts. De ernstige kant laat de lezer toe zich te indentificeren met de personages en het geeft geloofwaardigheid aan het verhaal."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 34
Niklos Koda 15
Over Aïcha: "Tekenen is ook een beetje spelen met rollen, zoals een acteur zou doen. Ik vind de vrouwelijke rollen boeiend. Deze van alle magie en fantasy ontdane ontmoeting is belangrijk. Valentina en Aïcha Ferouz houden allebei van Koda. Aïcha zit in bijna dezelfde situatie als toen ze voor het eerst in haar kantoor opdook in het eerste deel."

Over een eventuele herneming: "We hebben deel 15 gemaakt en deze is het laatste. Ik ben met nieuwe projecten in de weer die me minstens de volgende vijf jaar in beslag zullen nemen. Maar door één element, door één enkele prent, zouden we Koda weer kunnen hernemen. Dat is altijd het geval bij Dufaux. Mocht dat gebeuren, zie ik me niet met iemand anders dan Jean opnieuw aan de reeks werken. Maar die vraag is nu niet aan de orde."

Over XIII Mystery: "Ik werk momenteel aan XIII Mystery met Jean Van Hamme. Het wordt het dertiende en laatste album van de reeks. De verschijning is eind 2018 voorzien. Het is verrijkend om te werken met zo'n verschillende en ook creatieve scenaristen als Jean Van Hamme en Jean Dufaux. Ik ben twee scenario's aan het schrijven, waarover ik nog niet meer vertel, en ik neem notities, verzamel documentatie en ik schaaf bij in mijn schriften. Een ervan speelt zich af tijdens de Blitzkrieg in 1940 in Londen. Het andere project zou naar een serie kunnen leiden. Ik heb nog niets getoond aan iemand. Ik heb ook een project voor een one-shot op scenario van Jean Dufaux. De vraag is met wat ik ga beginnen na mijn album van XIII Mystery. Ik neem graag de tijd om het te laten rijpen."
 


Olivier TaDuc over XIII Mystery 11
01/07
TOP
XIII Mystery 11
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 104 van juni 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
XIII Mystery 11
Over natuur: "Toen Luc Brunschwig me voorstelde om dit album te tekenen, werkte ik aan het laatste album van Witte Klauw. Hij heeft gewacht tot ik er klaar mee was. Daar dank ik hem voor. Ik heb de eerste tien of twaalf XIII-albums gelezen. En ik herinnerde me specifiek het tweeluik dat zich in het bergachtige Greenfalls afspeelt. Ik teken liever de natuur dan grote steden. Bovendien heb ik begin jaren 1990 de grote natuurparken in de Verenigde Staten bezocht."

Over het huis: "Ik hou net als Vance van oude huizen. Dit huis beviel me uitermate. Hier toon ik weliswaar de voorgevel die minder verwoest is dan de achterkant die je in De Nacht van 3 Augustus kon zien."

Over Jonathan: "De tekenaars van XIII Mystery worden niet gevraagd om in de stijl van Vance te tekenen, maar de look van de personages moet gerespecteerd worden. Mijn Jonathan lijkt dus op die van Vance. XIII heeft als volwassen man het hoofd van een klassieke held. Ik heb daarom van hem een klassiek, Amerikaans kind gemaakt. Ik teken graag iets door me te baseren op de tekeningen van een ander, daar heb ik geen enkel probleem mee."

Over de close-up: "In 1972 zagen telefoons en radio's er helemaal anders uit. Ik herinner me nog een draaischijf op een telefoon die je met je vinger moest draaien. Voor het design, de vorm en de rondingen moest ik opnieuw in mijn verleden duiken. Met internet gaat dat makkelijker. Ik heb Luc voorgesteld om deze pagina te openen met een close-up van Jason. Anders zou hij op deze pagina alleen in de verte of vanop de rug te zien zijn, en dat zou het evenwicht en de emotie in de pagina verstoren."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
XIII Mystery 11
Over de koffiemok: "Het bureau van een journalist van voor het computertijdperk. Overal papieren, karton, stapels kranten. Er staat een asbak, want men rookte overal in deze periode. Ik heb echt geprobeerd om de sfeer van de jaren 1970 op te roepen. Een detail: Vance toont hoe Jonathan van een kopje koffie drinkt met een schoteltje. Nadat ik mijn moeder koffie zag drinken uit een mok heb ik hier hetzelfde voorzien."

Over forellen: "Jonathan gedraagt zich heel onbeleefd tegen Jason. Zijn 'Als je dat wilt' moet verschrikkelijk geweest zijn voor zijn zoon. Hier toon ik hem vanop de rug, in tegenlicht. Het is een manier om hem op de voorgrond te plaatsen zonder op hem te focussen. De forellen moeten duidelijker te zien zijn dan hem. Forellen uit dat land kunnen enorm zijn. De forellen die mijn vrouw en ik op Corsica eten zijn heel wat kleiner."

Over de jager: "In de volgende prent moest je een jager met neergeschoten dieren kunnen zien. Ik heb voor een beer gekozen en ik heb Jonathan zo gekaderd dat het onderbewustzijn van de lezer enkel let op het personage in die prent. Wat later zal hij begrijpen wie de jager is. Als de foto's de lezer ontsnapt zijn, begrijpt hij het bij de tweede of derde lezing van het album."

Over de typemachine: "Het bureau van een hoofdredacteur uit die tijd. Met een typemachine, een voorloper van de pc. Met een typemachine was nauwkeurigheid vereist, de vervoegingen en spelling moest hij goed gecontroleerd hebben voor hij zijn zinnen typte. Elke correctie was een last. Kopieertoestellen bestonden niet, men typte vaak rechtstreeks meerdere exemplaren met carbonpapier ertussen. Men moest soms hard typen!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
XIII Mystery 11
Over vissen schoonmaken: "Ik stelde me voor dat het huisje van de Flys in de jaren 1940 of 1950 is gebouwd. Ik heb het neergezet zoals het er in die tijd zou uitgezien hebben. Een antiek keukentje, tafelkleed met ruiten, koffiemolen. Ik heb me laten inlichten over hoe vissen schoongemaakt worden. De forellen die ik zelf kocht, waren al schoongemaakt. De plaatsing van de handen en de houding van Jason moesten zo natuurlijk mogelijk zijn. De lezer moet vergeten dat hij naar tekeningen kijkt en dat hij in de plaats naar echte personages kijkt. Je moet de concentratie van Jason begrijpen, daarna hoe blij hij is met het vooruitzicht met zijn tweetjes te eten. Ondertussen heeft iemand me verteld dat vissen boven een krant worden schoongemaakt, want een door ingewanden vuilgemaakte gootsteen weer schoonmaken, is geen pretje."

Over de secretaresse: "In twee prenten zien we de secretaresse van de hoofdredacteur terug. Dat is niet alleen om de scène met een vrouwelijk silhouet op te vrolijken. Ze heeft nog een beangrijke rol. Ik heb het Luc voorgesteld. Haar aanwezigheid hier maakt het duidelijker."

Over narratieve kleuren: "Let goed op het verschil in kleurtoon tussen de Flys en de krant. Bérengère Marquebreucq is de Rolls Royce van de inkleurders. Zij beheerst het subtiele van wat ik narratieve kleuren noem waardoor sommige elementen opvallen. Het doel is de platen leesbaarder te maken. Ze is hier vrijer dan de platen van Vance die over hetzelfde vertellen, want die waren in zwart-wit!"

Over ruimte: "Ik heb de eerste vijftien prenten volledig getekend. Ook het krukje links naast de kast is compleet. Ik wilde er zeker van zijn dat mijn personages de ruimte krijgen tussen de tekstballonnen die achteraf met de computer zijn geplaatst."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
XIII Mystery 11
Over de lage kadrering: "In prent 2 moet de lage kadrering enerzijds duidelijk maken dat Jason klaar is. De forellen zijn gebakken en hij heeft zijn keukenschort afgedaan. Anderzijds geeft het een beeld van de structuur van het huis, van de keuken tot de werkkamer."

Over contrast: "Wanneer hij begrijpt dat zijn vader hem geen blik waardig gunt, maakt Jason rechtsomkeer. Hij is voor een deel door de prent afgesneden, bewust, hij loopt met zijn licht gebogen hoofd uit het beeld. Het contrast tussen de ontgoochelde jongen en zijn vader die ruzie maakt met zijn werkgever is groot. Die twee praten met hun handen terwijl Jason terneergeslagen afdruipt."

Over de goede leerling: "Daarna zijn geen woorden meer nodig. Alles is gezegd. Ik heb getwijfeld of ik Jason zou tonen in de vorm van een zwart silhouet als hij de vissen weggooit. Ik had liever dat zijn gezicht te zien was, met gefronst voorhoofd. Let erop dat hij niet weggaat met dichtslaande deur, maar zich op zijn huiswerk stort. Hij is een goede leerling die in zijn hoekje pruilt, maar daar zijn tijd niet verliest. Ik doe al mijn voorstudies en potloodtekeningen digitaal. Daarna druk ik die af in blauw en inkt ik met penseel of pen."

Over Chinaman: "Ik werk momenteel aan een dik album van honderdtwintig platen, geschreven door mijn kompaan Serge Le Tendre. Ik had al lang zin om het lot van Chinaman te vertellen, vijfentwintig jaar na de avonturen in de negen delen die we over hem maakten. Ik heb al twintig platen getekend. Het zal me nog twee jaar werk kosten voor het in de collectie Vrije Vlucht van Dupuis wordt gepubliceerd. Tussendoor zal een integrale verschijnen van mijn reeks Mon Pépé Est une Fantôme, aangevuld met kortverhalen die in Spirou zijn verschenen."
 


Morgann Tanco over De Triomf van m'n Vader en A. Dan over Kabeljauwtje
20/05
TOP
Bij Saga Uitgaven verschijnen diverse verstrippingen van het werk van de Franse schrijver en filmmaker Marcel Pagnol. De Triomf van m'n Vader, getekend door Morgann Tanco, is al een tijdje uit. Het door A. Dan getekende Kabeljauwtje is zopas verschenen. Beide one-shots zijn geschreven door Serge Scotto en Éric Stoffel.
Onderstaande bijdrage van Sophie Bogrow verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 86 van november 2015.

De Triomf van m'n Vader

COMMENTAAR BIJ PAGINA 41
De Triomf van m'n Vader
Over de Provence: "Rond mijn zeven of acht jaar ontdekte ik de Provence. Ik was (toen al) een fan van Sergio Leone en Blueberry en ik waande me in een western zoals de jongens in dit verhaal met hun fascinatie voor De Laatste der Mohikanen. Met de zegen van Serge en Éric heb ik de landschappen getekend ö la Jean Giraud. Tot mijn grote trots werd mijn openingsplaat, een groot overzicht van de Garlaban, de hele zomer lang tentoongesteld op groot formaat in Aubagne, recht voor de originele berg!"

Over de tekst: "Het is soms frustrerend om op een prent een voice-off toe te voegen. Maar de scenaristen waren onvermurwbaar. Terecht ook, want het riedeltje van de verteller die er alle charme aan geeft. Ze contacteerden me onder andere omdat ik een overvloed aan teksten en informatie de baas kan."

Over problemen: "Het scenario was heel gedetailleerd over de mise-en-scène, van prent tot prent, maar het resultaat is niet altijd wat ze zich voorstelden. Dat doe ik om oplossingen te bedenken voor problemen met het evenwicht (hier keerde ik het decor in prent 6 om om te vermijden dat de kar buiten de pagina zou vallen) of de leesbaarheid (tussen de overzichtsprent en de klap moest ik een prent toevoegen zodat het duidelijk wordt dat Joseph door een tak geraakt wordt)."

Over de landbouwer: "Het geweldige idee van de laatste prent in de breedte komt van de scenaristen. De houding van de landbouwer, die bukt alsof hij onder de motorkap kijkt, kostte me drie uur! De houding van de armen, de benen, hoe zijn vest valt,... niets lukte. Uiteindelijk liet ik een vriend poseren..."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 42
De Triomf van m'n Vader
Over de film: "Éric en Serge hebben me afgeraden om de verfilming van Yves Robert te bekijken. Nadat ik het boek herlezen had en naar de opnames van Pagnol heb geluisterd — geniaal om de juiste toon te vatten —, ben ik natuurlijk ongehoorzaam geweest. Vreemd dat de regisseur van Le Grand Blond avec une Chaussure Noire elk komisch spoor heeft weggelaten. Zoals de sc²ne met de ladderzatte verhuizer die ik met plezier heb getekend."

Over de familie Pagnol: "Nee, mijn portret van Joseph is niet hetzelfde als Philippe Caub²re in de film, maar hij was wel perfect in de rol! Hij ontbrak enkel nog twee kuiltjes in de wangen zoals ik ze heb getekend. Om de familie van Pagnol naar foto's uit die periode te tekenen, moest ik mijn realistische tekenstijl omvormen naar een meer karikaturale en wat valsspelen om meer het onderscheid te maken tussen Marcel en zijn broer. Op bepaalde leeftijden leken ze wel tweelingbroers."

Over de vijgenboom: "Serge en Éric gaven me een heel uitgebreide fotobibliotheek die ik heb uitgebreid met een verblijf in de streek van Avignon om er de sfeer op te snuiven. Je moet soms wat valsspelen. De vijgenboom voor de woning, die heel majestueus is in het boek, is dat minder in realiteit. Ik heb de boom vervangen door een die aan een bar in Marseille stond en die indrukwekkender was."

Over schaduwen: "Door mijn tekeningen voor Het Rechte Pad vreesden de scenaristen dat ik te veel zwart zou gebruiken. Ik heb me beperkt tot het zonlicht en de slagschaduwen, die ik vergeten was in mijn vorige album. Dat was een last voor de inkleurder! Het werk van Sandrine Corduri³ overtrof mijn verwachtingen na enkele pogingen voor de droge aarde en de hemels. Ik ben nog nooit zo tevreden geweest, zelfs niet over mijn eigen werk."



Kabeljauwtje

COMMENTAAR BIJ PAGINA 35
Kabeljauwtje
Over buiten en binnen: "Kabeljauwtje is een huis clos in het niet zo vrolijke lyceum van Thiers. Maar paradoxaal genoeg is Marseille alom aanwezig, bijna als personage op zich. We hebben de inkleuring van de kleurrijke en warme buitenwereld tegenover de doffe, grijze kleuren van de school geplaatst."

Over de spil: "Ik heb het lyceum niet bezocht, maar de scenaristen hebben me een grote voorraad oude en recente (Serge heeft er nog les gegeven) foto's gegeven. Ik beschikte zelfs over een plattegrond waarop de voorgevel, tuin en gangen staan... Ik ben eerder een liefhebber van buitendecors, maar ik heb mijn kans gegrepen bij het tekenen van de bomen op het speelplein die wat luguber en schimmig zijn. Het afdak met de bogen en de zuilen is natuurlijk de spil van deze sc²ne."

Over de zuilen: "Voor het spel van voor- en achtergronden, waar ik veel van hou, zijn die bogen ideaal: witte zuil voor een licht afdak, donkere zuil voor het duistere, op het plein waar de gevreesde hoofdrolspeler waakt. De zuilen dienen overal voor: het verstoppen van de oudere jongens die roken, maar die verraden worden door de rook, of op de volgende pagina om een strook in twee te delen om de arme Villepontoux nog wat meer te isoleren terwijl hij als straf in de hoek staat."

Over de rode jas: "Onder de leerlingen die tijdens Kerstmis in het internaat moeten blijven, is Villepontoux de ster. Hij is er vast van overtuigd dat zijn moeder hem nog komt halen voor de feesten. Hij vertegenwoordigt de hoop. En hij gelooft zo sterk in de magie van Kerstmis dat ze wel moet komen... Daarom is hij de enige in de hele school die in een heviger kleur is gekleed. Een rode jas voor Kerstmis!"



COMMENTAAR BIJ PAGINA 36
Kabeljauwtje
Over de film: "Net zoals Morgann Tanco bij De Triomf van m'n Vader kreeg ik ook het bevel om de film niet te bekijken. Uiteraard heb ik die wel gezien. Daarom vind je in de strip de blonde jongen met krullen uit de film terug. Er is ook een overeenkomst tussen mijn Kabeljauwtje en die uit de film, maar dat heeft ook te maken met de beschrijving in het scenario: de kraag, de baard, de snor met gekrulde eindpunten, het litteken, de bril,... Op het scherm heeft hij geen versleten bontjas en vormloos hoedje."

Over Marseille: "Ik heb mijn Marseille uit 1913 bij elkaar geknutseld op basis van oude postkaarten en recentere luchtfoto's. De kunst bestond erin het moderne weg te halen en wat verdwenen is er terug in te brengen. De tram bijvoorbeeld. Het moeilijkste was de hand leggen op details van de veerboot en de brug in de verte."

Over de ingreep: "De bovenste prent mengt het bruisende van Vieux-Port en het gevoel van de jongens dat ze achtergelaten zijn. Het zou raar geweest zijn om van het ene naar het andere over te gaan zonder overgang, vandaar de twee personages buiten de kaders. Het is een ingreep die ik weinig toepas, maar die goed werkt. En het geeft wat dynamiek aan een sc²ne met meer tekst dan actie."

Over cameravoering: "Met die leerlingen op een rij op de bank start een lange sc²ne zonder beweging die gevolgd wordt door twee pagina's met dialogen op de bank. Daar wat actie in brengen is een uitdaging. De camera laten ronddraaien zou kunstmatig en zinloos geweest zijn. Je kan niet blijven spelen met voor- en achtergronden. Ik heb gedurft wat zelden gedaan wordt: de camera zetten in de plaats van de muur waartegen ze zitten. Strip is soepeler dan film!"
 

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel