Uitgeverij L Saga Uitgaven Uitgeverij L  
 
De Commentator

Toegevoegd op 12 mei:
Steve Van Bael over Baba Yega 1

Toegevoegd op 5 mei:

Éric Warnauts en Guy Raives over Parijs, Mei 1968

Toegevoegd op 2 mei:
Thimothée Montaigne over Het Derde Testament - Julius 5

Toegevoegd op 21 april:

Willem Ritstier over Saul 1

Toegevoegd op 14 april:

Christian Rossi over Het Hart van de Amazones
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Christophe Alliel en Aurélien Ducoudray
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Frédéric Blier
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Marc Bourgne
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Theo Caneschi
Paul Cauuet
Lounis Chabane
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Steve Cuzor
Robbert Damen
Sébastien Damour
Frodo De Decker
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Nicolas Delestret en Stéphane Massard
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Bruno Duhamel
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Antoine Giner-Belmonte
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
José Homs
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Olivier Ledroit en Thomas Day
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Giovanni Lorusso en Olivier Peru
Stéphane Louis
Maël
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
Mikaël
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Marcel Pagnol
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Willem Ritstier
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Ronan Toulhoat
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Laurent Verron
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Éric Warnauts en Guy Raives
Colin Wilson
Philippe Xavier
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Steve Van Bael over Baba Yega 1
12/05
TOP
Baba Yega 1

COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Baba Yega 1
Over de oorsprong van het project: "Dat is al even geleden, twee jaar om precies te zijn. Tijdens hun deelname aan Belgium's Got Talent vond ik hun optreden zo geweldig, dat ik meteen een Baba Yega had getekend en gepost op hun Facebookpagina. Ik kreeg daar meteen reactie op vanuit het Baba-team om eens rond de tafel te gaan zitten. Een paar weken later hadden we een afspraak in Antwerpen en werd de vraag gesteld of het mogelijk was om een stripverhaal rond Baba Yega te maken. Ik was meteen gewonnen voor het idee. Door allerlei omstandigheden heeft het nog tweejaar geduurd voor ik groen licht kreeg met de strip van start te kunnen gaan."

Over het scenario: "Zoals je wellicht weet, is er onlangs een film uitgekomen van Baba Yega. De vraag naar mij toe was een strip te maken van de film. Ik zou dus verder werken op een scenario dat al klaar lag. Vanaf dan is alles heel snel gegaan. Want de strip moest twee weken na de release van de film uitkomen. Zonder te weten hoe de acteurs in de film eruit zouden zien of hoe de decors en het ruimteschip er zouden uitzien, was ik al meteen aan de slag gegaan om de deadline te halen. Maar tijdens het schrijfproces naar een afgeleide van het filmscript vroeg men mij om toch voor een origineel, zelf geschreven verhaal te gaan. Dit was niet mogelijk, want dan zou ik de deadline niet halen. Daardoor heb ik het begin van de film wat gevolgd, maar halverwege ben ik een andere kant opgegaan met een totaal ander einde. Ook heb ik de scènes door elkaar gehaald. Mijn begin van de strip is bijvoorbeeld een scène midden in de film. Het was ook niet evident om een filmscript van negentig minuten om te vormen tot een leestrip van veertig pagina's. Ik heb met andere woorden veel geschrapt tot uiteindelijk de grappigste momenten en avontuur van het verhaal overbleven. De rode draad van het verhaal, een doof meisje dat een getalenteerde muzikante was, heb ik wel behouden. De personages in het stripalbum zijn dus ook niet getekend naar de personages uit de film, maar ze zijn wel op hen gebaseerd. Zo is bijvoorbeeld hoofdpersonage Alima ook donker getint zoals in de film."

Over dialect: "De frituuruitbaatster spreekt inderdaad dialect. Ik heb verschillende dialecten behouden vanuit de film, maar niet alles. Het was ook even afwachten of de uitgever het wel oké zou vinden, want het verhaal is echt voor kids en de jeugd. De uitgever heeft er groen licht voor gegeven omdat het paste bij het personage."

Over actie: "Er komt weinig tot geen actie in de strip voor, ook niet in de film. Zowel de film als de strip moet het meer hebben van het avontuurlijke en van de grappige scènes. Er zat één bepaalde actiescène in, de achtervolging met de Baba-mobiel, die ik meer actie had gegeven in de strip. Maar uiteindelijk heb ik die scène geschrapt omdat het wat haaks stond op de rest van het gefilterde verhaal dat ik had geschreven voor de strip. Ik vond dat wel jammer, want het was een leuke actiescène, maar het klopte niet met hele verhaal. Dus heb ik de methode kill your darlings toegepast. Voor het tweede album van Baba Yega, dat ik volledig zelf zal schrijven, heb ik wel meer actie voorzien, omdat ik dat graag tekenen en ik meestal ook zo schrijf. Ik voorzie altijd wat actie in mijn verhalen..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Baba Yega 1
Over techniek: "Ik weet niet of ik een eigen techniek heb. Ik doe eigenlijk gewoon maar wat in mij opkomt. Ik heb ook nooit echt een stripopleiding genoten. Ik teken al vanaf mijn drie jaar en keek toen vooral naar de prentjes in de Jommeke-strips. Ik kijk en observeer altijd. Ook als ik weg ga of zo, kijk ik altijd aandachtig naar alles en neem dat in mij op. Toen ik in het vierde jaar reclame en publiciteit zat, zei de tekenjuf eens tegen mij: 'Jij hebt een fotografisch geheugen. Ik begreep dat toen niet zo goed. Toen hebben we eens een test gedaan. We zijn toen gaan wandelen in de stad en bij terugkomst moest ik een gebouw natekenen uit de stad. Blijkbaar had ik dat toen vlekkeloos nagetekend uit het hoofd. Grappig eigenlijk. Soms zeggen mensen mij ook: 'Steve, je bent weer aan het dromen...' Maar dat is niet zo, ik ben dan bepaalde dingen in de omgeving aan het waarnemen waarvan ik dan denk dat ik dat later kan gebruiken voor het tekenen in mijn strips. Voor het ruimteschip in de strip heb ik ook geen documentatie gebruikt. In het script stond dat het een soort piramide is. Daarmee ben ik aan de slag gegaan, met bepaalde dingen in mijn geheugen die ik ooit in een film of zo heb gezien. Bewust en onbewust, snap je? Uiteraard heb ik in de loop van de jaren ook een uitgebreid archief met documentatie aangelegd, maar ik gebruik daar minder en minder van."

Over het ambacht: "Ik ga de laatste jaren steeds meer terug naar de basis! Tekenen vanuit je fantasie! Tekenen wat je voelt en voor ogen ziet. Ook met het tekenen zelf is dat bij mij zo. Ik WEIGER te tekenen met de computer. Ik blijf tekenen op mijn papier met pennetjes, inkt, enzovoort. Zo werk en teken ik het beste. Er zijn veel collega's die nu tekenen met de pc, maar je voelt dat. Het leven is vaak uit de tekeningen, zonder afbreuk te willen doen aan iemand. Het probleem is vaak het volgende: je moet eigenlijk al een verdomd goede tekenaar zijn om met de computer te tekenen, inkten. Waarom? Omdat er velen bij zijn die denken dat de computer in hun plaats tekent. En dan voel je meteen die kille, te rechte, te cleane lijnen. Al het leven en ziel is dan uit de tekeningen. Als je een goede tekenaar bent, vallen die dingen niet op, zoals bijvoorbeeld bij William die Sisters tekent of dichter bij huis Charel Cambré die Amoras tekent, enzovoort. Bij hen voel je niet dat het met de computer geïnkt is. Die strips blijven leven... Zo inkt ik ook al een tijdje voor Charel de strips van Filip en Mathilde en Robbedoes Special. Wel, zijn potloodtekeningen worden voor mij geprint op het beste tekenpapier in een blauwdruk (tegenwoordig rood) en dan begin ik te inkten met mijn pennetjes en inkt... Heerlijk! Ik inkt dan ook heel graag!"

Over de inkleuring: "Die hebben we heel simpel gehouden. Ik wou een inkleuring zoals Jommeke, Bollie en Bilie, heel simpel zonder te veel tralala en schaduwen. Maar aangezien de eerste vijftien pagina's een nachtscène zijn, met de intro van het ruimteschip en zo, konden we niet anders dan toch een beetje effecten te gebruiken. Mijn inkleurster Kyànna heeft dat heel subtiel en goed gedaan. Zij weet precies wat ik wil. Zij heeft nogal verschillende strips voor mij ingekleurd, vandaar."

Over Iris en andere knipogen: "Haha! Op de beeldschermen in het ruimteschip zit inderdaad een cameo van Iris, mijn andere stripheldin. Ik vind dat wel leuk, zo hier en daar een paar knipoogjes en verborgen boodschappen plaatsen. Ik heb dat al in al mijn albums gedaan. Vaak heel subtiel. Maar er zitten echt wel redelijk wat knipoogjes in elk van mijn albums. Ook in de albums waaraan ik heb meegewerkt voor anderen."

Over herhaling: "Ik moest natuurlijk telkens vijf Baba Yega's tekenen. Tja, daar heb ik ook even aan zitten denken. Ik moest ervoor zorgen dat het niet te saai overkwam. In de strip moest ook duidelijk zijn dat de Baba's toch verschillend waren, want bijvoorbeeld in de scène in de winkel deden ze telkens iets anders. Daarom kwam ik op het idee om subtiel de kleuren van hun schoenen een andere kleurtje te geven, het onderste streepje zeg maar. Zo kon men verschil uitmaken wie welke Baba was. En ik heb de personages ook zoveel mogelijk laten bewegen. Op deze plaat heb ik ook een decor klakkeloos herhaald. Ik wou hier vooral eenvoudig aantonen hoe de capsules open ingen waarin de Baba's sliepen. Mocht ik daar een ander shot voor gebruikt hebben of een ander uitgangspunt in beeld gebracht hebben, zou het niet duidelijk genoeg overgekomen zijn. In hield in het oog dat het verhaal voor kinderen is en het niet te ingewikkeld in beeld moet overkomen. Het voordeel was hier ook dat ik een beetje tijd kon winnen, want ik heb dat niet helemaal opnieuw getekend, maar gewoon geknipt en geplakt en een beetje wolkjes bijgetekend. Info uit de interne keuken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
Baba Yega 1
Over inmenging: "Het management, de uitgeverij, de filmmakers hebben mij allemaal heel vrij gelaten. De eerste versie die ik heb geschreven, is ongewijzigd gebleven, op enkele tekstuele foutjes na. En daar ben ik blij om, want als er zich te veel mensen bemoeien, is dat vaak niet goed en komt de samenhang op d ehelling te staan. Dat voel je soms bij films. Het was ook heel prettig samenwerken met Tine De Betue van Ballon Media. Op zeer korte tijd voelden wij elkaar heel snel aan tijdens de samenwerking van de strip. Zij volgde alles op voor mij tijdens het tekenproces. Zo zouden er meer uitgevers moeten zijn. Ik had namelijk ook zéér weinig tijd gekregen om deze strip te maken. Geen enkele keer heeft zij mij onder druk gezet. Eigenlijk heeft dat bij mij zelfs een averechts effect. Wij hebben samen allemaal hard gewerkt aan dit album en zijn zeer blij met het eindresultaat."

Over de Baba Yega's: "'t Zijn vreemde wezens, he! De Baba's moeten vooral kindvriendelijk overkomen en blijven, met af en toe een schelmenstreek, dat mag. We hebben er ook nog niet alles van gezien, geloof mij maar!"

Over de maskers: "Hoe? Dragen ze een masker? In elk geval waren hun hoofden het moeilijkste om te tekenen. Ze hebben namelijk geen wenkbrauwen en laat dat nu een van de elementen zijn om expressie weer te geven in een gezicht. Ook hier moesten de hoofden simpel blijven en vooral kindvriendelijk, niet angstaanjagend. Ik heb er echt uren aan versleten om tot het eindresultaat te komen zoals ze in de strip gebruikt werden. Zelfs tijdens het proces van de strip heb ik op de eerste platen nog hoofden hertekend omdat ik ze niet goed vond. Hoe simpeler, hoe moeilijker. Neem nu de hoofdjes van Jommeke of Kuifje, die zijn aartsmoeilijk om te tekenen! De hoofden van Baba Yega liggen ook in die lijn. Eén verkeerde lijn en het is totaal iets anders. Voor het tweede album heb ik ze nog een klein beetje aangepast zodat het nog beter klopt."

Over dansen: "Het was onmogelijk om de Baba's te laten dansen in de strip. Als ze een dansmove/act zouden doen, zou ik daar al gauw twee à drie platen moeten aan besteden. En aangezien ik maar veertig pagina's had om een verhaal te maken, heb ik er doelbewust voor gekozen er geen dansscènes in te brengen. Maar je voelt wel dat het dansgegeven aanwezig is. Er wordt over gepraat en op de achtergrond voel je ook de danselementen. Er is maar één kleine dansmove en dat is de scène in de kelder wanneer de Baba contact maakt met de hoofdpersonages."

Over humor: "De meeste humor uit de film heb ik behouden voor de strip. Humor is nog altijd een van de belangrijkste elementen voor leuke (kinder)strips. Voor de strip heb ik nog extra grappige elementen toegevoegd, al is dat niet mijn sterkste kant. Maar we zijn erin geslaagd, zeker als ik de reacties hoor en lees van lezers."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
Baba Yega 1
Over het non-verbale: "Ik herinner me nog toen ik na het tekenen van het contract naar huis reed en aan de slag kon met de strip dat ik me de vraag stelde: 'Hoe moet ik die laten communiceren in de strip?' De oplossing voor wat eerst een moeilijke opgave bleek, was achteraf vrij simpel door er extra personages bij te introduceren die wel spreken, zoals in de film. In de strip had ik nog een extra troef doordat ik kan werken met onomatopeeën en getekende tekstballonnen. Ik zou het pas echt een uitdaging vinden (en zelfs leuk ook) mocht ik er een volledig tekstloos stripalbum van mogen maken. Maar dan denk ik dat de doelgroep beperkter zou zijn, niet iedereen zou dat pikken, denk ik. Al lijkt het mij wel leuk om te doen!"

Over de outfits: "Ze hebben er verschillende, hé, nog niet opgemerkt? Voor de film hadden ze ook een andere outfit, met onder andere een omgekeerde driehoek op hun borst. Persoonlijk had ik liever de blauwe outfits getekend van de tweede liveshow destijds in Belgium's Got Talent. Zo had ik ook mijn eerste schetsen en proefplaten voorgelegd aan de uitgever en het management. Maar men verkoos liever de outfits uit de film. De blauwe pakjes waren voor mij een groter voordeel omdat je dan meer plooien kan tekenen en houdingen beter kan laten uitkomen. Zeker als er vier of vijf Baba's in één prentje staan. Met de zwarte pakjes was dat moeilijker omdat er dan heel veel zwart aan te pas kwam en ik erop moest letten dat alles nog duidelijk zichtbaar was van houding, enzovoort. Maar ik volg de beslissing wel om de pakjes van de film te volgen omdat de strip er een afgeleide van was. Misschien hebben ze voor het tweede album wel andere pakjes aan?..."

Over de doelgroep: "Voor de kids en de jeugd! Zeer zeker! En als ouderen of volwassen zich er ook mee kunnen amuseren, zoveel te beter."

Over verwachtingen: "De verwachtingen zijn hoog. En dat moet je altijd hebben als je iets maakt. Dat is normaal. Anders moet je er niet aan beginnen. Voor anderhalve man en een paardenkop moet je het niet maken. Je wil uiteraard dat je werk door zoveel mogelijk mensen wordt gelezen en gesmaakt. Uiteraard zullen er zowel tegenstanders als voorstanders zijn. De voorbije dagen is er al hevig gediscussieerd over de strip op Facebook en zo, maar ik trek mij dat niet aan. Ik kon het weliswaar niet weerstaan om er even met mijn eigen eerlijke mening op te reageren en dan stopt dat bij mij nadat ik mijn hart eens heb gelucht. Ik vergeet zo'n dingen namelijk vlug. Er zijn ergere dingen in de wereld. En ik heb mijn handen vol met werk, dus waarom zou ik mijn energie blijven besteden aan negatieve commentaren of instellingen..."

Over volgende projecten: "Oei... Waar wil je dat ik begin? Op het programma staan Baba Yega 2, een kortverhaal van Iris en Inne, een geschiedkundige strip in twee delen waar ik nog niet veel over kan zeggen, een paar reclamecampagnes voor verschillende verkiezingspartijen, vaste inktopdrachten voor mijn goede vriend en collega Charel Cambré, enzovoort. Scenarist LeON en ik zijn samen ook een tweede verhaal van Iris aan het uitschrijven. We gaan er een nieuwe twist aan geven. Ook hier zoeken we nog een uitgever voor. Daarnaast zijn er ook twee andere scenaristen, bekend in de stripwereld, scenario's voor mij aan het schrijven voor nieuwe tekenprojecten die we zo snel mogelijk willen voorleggen aan uitgeverijen. Zelf ben ik ook aan twee nieuwe stripprojecten bezig die ik wil gaan voorleggen... En finally wil ik absoluut zo snel mogelijk deel 7 van Figaro klaar hebben. Ik zit nu aan pagina 29. De reden dat het album nog niet klaar is, komt doordat lopende opdrachten steeds voorrang krijgen. En in al die jaren heb ik niet meer stil gezeten... Maar binnenkort zitten we hiervoor samen om het eindresultaat zo spoedig mogelijk te bekomen... Dat komt wel in orde. Kortom, werk genoeg. Al zou ik het ook wel leuk vinden, mocht een uitgeverij eens aan mij denken om ook eens een spin-off uit te werken. Ik zal hen zeker niet teleurstellen, maar dan moet ik wel eerst die kans krijgen."


Éric Warnauts en Guy Raives over Parijs, Mei 1968
05/05
TOP
Parijs, Mei 1968
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 114 van mei 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
Parijs, Mei 1968
Warnauts over hun werkwijze: "We werken samen het scenario uit. Op basis van onze commentaren stuur ik Guy iets wat lijkt op een novelle met beknopte beschrijvingen over de algemene sfeer. Guy herbekijkt dat en maakt een eerste bladschikking. Daarna volgt het uitschrijven van de teksten, dat is meer mijn taak. De aquarelinkleuring en de digitale afwerking zijn voor Guy. De tekeningen zijn het resultaat van het heen en weer gaan van de platen. We tekenen in potlood over elkaars tekeningen op dezelfde plaat. Op het einde weten we niet meer wie wat heeft gedaan. Dat duurt nu al dertig jaar."

Raives over hun werkwijze: "... En al een veertigtal albums. We werken niet in hetzelfde atelier, we zien elkaar bij hem thuis of in een café in Luik. Ik krijg de plaat de daaropvolgende week terug. Soms heeft Éric al 90% in potlood getekend en hoef ik enkel het decor te plaatsen. Op sommige andere platen tekent hij integendeel slechts twee of drie personages en een blik omdat hij beter de volgende plaat aanvoelt. Onze beide handen werken op elke plaat aan de tekeningen."

Warnauts over de wijk: "het is moeilijk om niet geraakt te worden door die wijk. Het blijft het Parijs van onze dromen, dat van de intellectuelen, van Boris Vian, het existentialisme van Sartre..."

Raives over Sarahs jurk: "De bloemetjesjurk van Sarah is enkele maanden voor op het toenmalige Parijs. Maar ze heeft de middelen om het in Londen gekocht te hebben."

Warnauts over Sarah: "Sarah staat ook verder in het verzet en de provocaties in haar hoofd dan de anderen. De jonge mannen staan nog geen stap verder, ze dragen nog kleren en stropdassen zoals hun vaders."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
Parijs, Mei 1968
Raives over vertelwijzes: "Op deze en de vorige pagina zijn de drie gebruikte vertelwijzes in dit album verzameld: het leven van de personages, het proces-verbaal tijdens de overhoring van Jay, en de voiceover van de radio, RTL of Europe 1, die de gebeurtenissen beschrijft. Tijdens de betogingen luisteren de studenten naar de radio om te weten waar de flikken zaten. Er waren geen smartphones of sociale media."

Raives over de gebeurtenissen: "Jay, de Amerikaanse fotograaf, vertelt de gebeurtenissen aan de politieman, maar dat is helemaal niet wat er gebeurde. De lezer merkt gaandeweg het verschil tussen de realiteit en wat hij aan de politieman vertelt en wat die politieman noteert op zijn typmachine. Maar is dat niet in het algemeen het geval? De gebeurtenissen zijn wat ze zijn. Het verslag daarover is 'een ander verhaal'."

Warnauts over tekstplaatsingen: "Ik geef les aan het Saint-Luc, de hogere kunstschool, in Luik. Ik probeer de studenten uit te leggen dat de plaatsing van de teksten moet gebeuren op het moment waarop de kadrering plaatsvindt, niet erna. Dat lijkt evident, en nochtans is dat altijd een onderwerp van discussies met mijn collega's. Alles hangt af van de stijl van de strip natuurlijk. In prent 3 geven we niet aan waar de dialogen vandaan komen en nochtans is het duidelijk, nietwaar? Elke millimeter telt."

Raives over de TAK TAK TAK: "Het geluid van de typmachine kwam op natuurlijke wijze, als een evidentie, vanaf de potloodtekening. Als student werkte ik bij een verzekeraar in een kantoor waar een vijftigtal typistes terzelfdertijd typten. Het was een verschrikkelijk lawaai!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
Parijs, Mei 1968
Raives over de radiostem: "De radiostem gaat alleen verder op deze plaat. Het commentaar is authentiek, een beetje herschreven om het te doen passen. Het is een soort samenvatting van een toenmalig geluid."

Warnauts over de radiostem: "De journalisten praatten op die toon. Men nam hen kwalijk dat ze niet neutraler waren. De radio's speelden een belangrijke rol. Iedereen luisterde naar de info."

Warnauts over samengestelde zichten: "De tekeningen moeten de woorden voorafgaan. We werkten naar foto's, maar deze zichten bestonden niet. Het zijn samenstellingen van verschillende elementen, een nieuwe compositie met personages, details en andere beelden. Er stond ongetwijfeld geen rode pump op een foto zoals in prent 5."

Raives over belichting: "De meeste foto's waren in zwart-wit, ik heb de kleuren versterkt. En ik heb hardere tinten gebruikt dan in onze vorige albums. Dat leek me dichter te staan bij de periode. In andere scènes wordt het 's nachts psychedelischer, bijna pop art in een nachtclub. Ik benader de inkleuring eerst als licht. Ik beschouw me meer als het hoofd van de belichting zoals in de film dan een inkleurder. Het belangrijkste is een sfeer te creëren met licht en daarna de algemene sfeer van de pagina te versterken via de dialogen."

Raives over affiches: "De affiches in de laatste prent en op de volgende pagina zijn een digitale collage in Photoshop na de inkleuring. We hebben ze overal wat gereproduceerd. Zowel de affiches van de studenten in de straat als affiches voor shows. Zowel in België als in Frankrijk heb ik herinneringen aan cafés die volgeplakt waren met affiches, zelfs tot aan het plafond."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 29
Parijs, Mei 1968
Warnauts over wonden: "De personages leiden hun eigen leven te midden dit alles. Wonden aan het voorhoofd voor Jay, andere wonden sloegen dieper of intiemer bij Françoise. Ze heeft door dat Jays gedrag bij de aanval van de politie een façade was. Zijn zaak werd geseponeerd. Het leven sluipt binnen, de dialogen klinken echt. En dan komt haar verloofde binnen..."

Raives over de achtergrond: "Het was aangenaam om deze scène te maken. Het lezen ervan moest niet nodeloos ingewikkeld gemaakt worden, indien mogelijk mocht het luchtiger. Het is hier niet nodig om in elke prent de decors te tekenen. De omgeving is neergezet via enkele elementen die aanwezig blijven, ook al teken ik ze niet opnieuw. Een affiche op de achtergrond is niet altijd een bijdrage voor wat je wil. In de film zou de achtergrond hier vaag gehouden worden."

Warnauts over details: "De affiches, de lampen,... Guy controleert het kleinste detail. Dat hoort bij de sfeer. De flipperkast is daar een voorbeeld van, die waren in elk café terug te vinden. Er staan er nog in sommige cafés in Luik."

Warnauts over het volgende project: "Het volgende project? Dat maken we nog steeds samen! We zien ons niet anders werken, en we hebben nog veel dingen te verkennen. Het wordt een politiestrip in New York in de jaren 1950. Het is een waar plezier om die stad te tekenen en het uit te werken als een Amerikaanse misdaadroman."

Raives over samenwerken: "Mocht Éric stoppen, weet ik niet zeker of ik wel verder ga met strips. Ik zou er kunnen inkleuren, dat deed ik al voor Jean-Claude Servais, maar het werkplezier met ons tweetjes is belangrijk. Dertig jaar geleden begonnen we met Lou Cale, het verhaal van een fotograaf in New York in de jaren 1940."


Thimothée Montaigne over Het Derde Testament - Julius 5
02/05
TOP
Het Derde Testalent - Julius 5
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 111 van februari 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 34
Het Derde Testalent - Julius 5
Over personages laten gaan: "Ik heb 246 platen getekend van Julius en zou ermee door kunnen gaan! In dit vak volgen de strips elkaar op. Daar moet je gewoon aan raken, ook al hou je van de personages die je doorheen de jaren laat evolueren en waarbij je altijd emoties voelt als je hen moet laten gaan. Het was een mooi team met Alex Alice, Xavier Dorison en Philippe Hauri van Gl≥nat. Ik sta open voor alle onderwerpen, alle voorstellen, alle werelden, maar ik kijk steeds meer naar de mensen met wie ik het avontuur aanga."

Over tussenkomst: "Alex weet hoe hij de voor- en achtergronden van elkaar moet scheiden en de beelden leesbaarder te maken. Het was een goede ervaring om met hem te werken, want ik had de neiging om te veel dingen in mijn prenten te stoppen. Vandaar de ietwat grijze beelden die een gebrek vertonen aan radicaliteit en die een beetje inspanning vergen om ze te lezen. Alex gaf me enorm veel tips en mijn tekeningen evolueerden dankzij hem. Hij kwam vaak tussen waar ik het niet verwachtte."

Over uitdagingen: "Bij elke scène in de serie stond ik voor uitdagingen. De openingsprent van deze plaat met Julius in het klein die in het midden van de prent wandelt, is typisch het soort prenten waarbij ik me niet op mijn gemak voel. Spektakel met buitensporige decors... Mensen als Alex doen dat heel goed. Ik heb de neiging alles geloofwaardig te maken terwijl het grandioze aspect in een prent zoals deze moet uitgespeeld worden door de verhoudingen, de sfeer en de effecten te overdrijven. Dat vergt veel inspanningen. We hebben allen wat schrik voor het lege, daarom overladen we het plots."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 35
Het Derde Testalent - Julius 5
Over herinterpretatie: "Maquettes, reconstructies, ook in 3D, films... Er bestaat heel veel documentatie over het toenmalige Jeruzalem. Er is zelfs een Reizen van Alex aan gewijd. Ik heb het bij elkaar gepikt en het opnieuw geïnterpreteerd. Hier heb ik een beetje de samenstelling van het plein aangepast voor onze ondergrondse doorgang. We maken geen piekfijn uitgewerkte historische strip, maar iets episch."

Over baarden en snorren: "De twee gezichten op de eerste prent zijn een vondst van Alex in zijn storyboard. Nee, het is niet ingewikkelder om mannen met baarden te tekenen dan goed geschoren mensen. Als de snor goed geplaatst is, komt de rest vanzelf. Ik heb gekeken hoe collega's snorren tekenen, vooral Robin Recht die de eerste Julius tekende. Hij plaatst soms kordate schaduwen onder de neus, de hals... Dat geeft een goede indicatie voor volumes."

Over formaat: "Ik heb een miniaturistisch kantje en beperk mijn formaat om niet te veel in de prenten te stoppen. Ik teken op platen van 30 x 40,6 centimeter waardoor ik toch nog kan spelen met lijndiktes. Ik teken de gezichten en de expressies van de personages summier uit met potlood. De rest laat ik achterwege en improviseer ik bij het inkten, zelfs de zwarte vlakken. Mocht ik veel groter werken, zou ik moeten rechtstaan en afstand houden zoals een schilder op drie meter van zijn doek moet staan om het overzicht te zien!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 36
Het Derde Testalent - Julius 5
Over acteren: "Men zegt me vaak dat de gezichten van mijn personages hen tot leven wekt en geloofwaardig maakt. Ik spendeer er nochtans niet veel tijd aan, zonder voorstudies of schetsen voor de expressies. Ik laat hen acteren en niet overacteren, ik houd me wat in. Het is werkelijk een kwestie van feeling. Je moet gewoon wat zelfvertrouwen hebben, zonder te technisch te denken wat het acteerspel zou ondermijnen. Als je beter kijkt, kloppen veel dingen niet!"

Over handwerk: "François Lapierre heeft het kleurenpalet voor de vijf delen vastgelegd. Al tien jaar lang worstel ik in zwart-wit om iets te proberen maken dat overeind blijft. Ik denk dat ik nog eens zoveel tijd nodig heb voor de inkleuring. Daaraan werk ik langzaam aan. Als ik me daar op een dag aan waag, zou het rechtstreeks in kleur zijn. Ik ben nog een echte dinosaurus, ik werk enkel traditioneel, met pen en inkt. Computers interesseren me niet. Zelfs de lettering (in het Frans, red.) is volledig met de hand gedaan. Dat wordt bijna niet meer gedaan."

Over lettering: "Ik schrijf de teksten rechtstreeks met de hand op de plaat. Dat is zelfs mijn eerste werk terwijl veel tekenaars hun teksten toevoegen op digitale testballonnen na het inkten. De lettering van het tekstvlak vormt al een grijs vlak in de prent."

Over inspiratie: "De kamer in de laatste prent heeft nooit bestaan. Ik heb diverse lithografieën gebruikt van de Schotse schilder David Roberts die enorm veel tekeningen en aquarellen maakte tijdens zijn reizen naar het Midden-Oosten in de negentiende eeuw. Zijn The Holy Land kwam al van pas toen ik werkte aan Het Vijfde Evangelie met Jean-Luc Istin."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 37
Het Derde Testalent - Julius 5
Over aantal prenten: "Kijk, slechts negen prenten op deze plaat. Alex Alice heeft het vermogen om er twaalf, dertien en zelfs vijftien op een pagina te plaatsen die luchtig en leesbaar blijft. Om de tekeningen te laten ademen, moet je alles naar het belangrijkste herleiden. Dat is een les! Bovendien kan je op een plaat twee-drie keer van plaats wisselen, enorm veel laten rondkijken in de kleinste prenten... Het werkt en smeedt de identiteit van Het Derde Testament. Ik werk momenteel aan het storyboard van mijn volgende albums met gemiddeld zeven tot acht prenten per pagina. Minder risico."

Over platen van 10 miljoen dollar: "Er zijn nogal veel oorlogsscènes in Julius, maar als je goed kijkt, gaat het om een massaeffect, niet om individueel uitgewerkte strijders. Ik geef de indruk dat er veel volk is, maar het gaat meer om een soort grafische code. Ik heb niettemin gezweet op de eindscène, maar ssssjt, houd dat geheim! Toen ik het storyboard van het album zag aankomen, dacht ik: 'Alex, je kan wel zien dat jij dat allemaal niet moet tekenen!' Platen maken die tien miljoen dollar zouden kosten voor een film is opwindend, maar het is ook een beetje eng. Ik deed er een dik jaar over om de 72 pagina's te tekenen voor ik ze aan François Lapierre gaf voor de inkleuring."

Over Yves Swolfs: "Ik zou dolgraag opnieuw aan een project werken met Alex, we begrijpen elkaar heel goed. Momenteel werk ik met Yves Swolfs aan de herneming van De Prins van de Nacht dat eind dit jaar verschijnt. Yves is een echte professional. We maken samen twee albums. En daarna? Dat zien we wel."


Willem Ritstier over Saul 1
21/04
TOP
Saul 1
Saul 1
"Eind 2016 kwam ik in contact met de uitgever van StripGlossy, Seb van der Kaaden. Of ik interesse had om een strip te gaan schrijven voor Apriyadi Kusbiantoro, oftewel Apri? Daar had ik eigenlijk nog niet echt over nagedacht. Apri werkte al samen met Sytse Algera aan De Verloren Verhalen van Lemuria en ik vond het niet passen om nu ook met Apri samen te gaan werken zonder Sytse daarvan op de hoogte te stellen en te vragen of hij daarmee akkoord ging. Sytse was heel ruimhartig naar mij toe en vond het prima dat ik iets voor Apri zou gaan schrijven. Het was niet moeilijk om te bedenken wat voor verhaal Apri het beste zou liggen.

Saul

De naam 'Saul' had ik in eerste instantie verbonden aan een ander project, dat uiteindelijk nooit echt van de grond is gekomen en het verhaal van De Levende Mantel lag ook al op de plank als uitgewerkte synopsis. Voor Saul bedacht ik een heel eigen setting en koos voor een fantasy wereld met reuzen, dwergen en een witte heks.

Saul

Als tegenpool creëerde ik een (premie)jaagster, die er op uit is om de beloning van 80.000 Sem op te strijken die is uitgeloofd om Saul terug te brengen naar Hyremdahr, de hoofdstad van de planeet Boritas, om zijn straf uit te zitten.

Saul

Saul is ook geen typische held van onbesproken gedrag. Saul gaat alleen maar voor Saul en niemand anders, maar is ook een beetje naïef. Zijn relatie met de (premie)jaagster is ook verre van ideaal.

Saul

Na de goedkeuring van Sytse en de go van Seb van der Kaaden begon ik aan de uitwerking van de eerste van vier hoofdstukken van ieder elf pagina's.

Saul
De vorm was gekozen, omdat deze het beste paste bij het tempo waarin StripGlossy verschijnt. Het toeval wilde dat ik in diezelfde periode de Stripschapprijs 2017 won, zodat Seb mij ook gelijk vroeg om de gasthoofdredacteur te zijn voor StripGlossy 4 met een prachtige cover waar Saul prominent op werd geplaatst.

Saul
Na het publiceren van eerste hoofdstuk in StripGlossy 4 bleek dat Saul goed werd ontvangen. We waren dus op de goede weg. Saul is duidelijk een (anti)held in wording.

Saul


Christian Rossi over Het Hart van de Amazones
14/04
TOP
Het Hart van de Amazones
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 112 van maart 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
Het Hart van de AmazonesOver grafische keuzes: "Wat leidt tot het maken van grafische keuzes? Het begrip van het verhaal. Een regisseur kiest niet dezelfde cameraman als hij Jean-Luc Godard of David Lynch heet, als hij een tragedie of een komedie wil filmen, een intiem of breed verhaal, enzovoort. Voor Het Hart van de Amazones moest ik de epische toer opgaan. Mijn voorbeeld was Epoxy van Paul Cuvelier en Jean Van Hame. Mijn hoofdprobleem was het weergeven van vlees."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Het Hart van de AmazonesOver de tekenstijl: "Welke tekenstijl moest ik kiezen? Welke lijnvoering? Dat stond open. Arceringen? Dat is afgezaagd (en ik munt niet uit in arceringen). Zwart-wit met grijswaarden? Dat is triestig. Rechtstreekse inkleuring? Nee, bedankt, ik had net een vermoeiende tachtig platen voor Deadline achter de rug. Voor elke geslaagde prent, mislukten er drie. Ik had een alternatief nodig zodat ik snel genoeg 155 platen kon tekenen. En ook om goed de huid van meisjes, schaduw, licht, weerkaatsingen, enzovoort te kunnen weergeven."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Het Hart van de AmazonesOver notenkleur: "Ik herinner me nog hoe ik op mijn vijftiende of zestiende als autodidact alle soorten materiaal uitprobeerde, zo ook bister (natuurlijke kleurstof van notenbolster in poedervorm die aangelengd met water een bruine tekeninkt oplevert, red.). Ik hou van de bruine tinten ervan. Tijdens mijn eerste tekeningen naar levend model, kwam ik dicht bij huidskleuren, in elk geval dat van blanke westerlingen. Bovendien kosten zwarte toetsen niets, terwijl de beste aquarelkleuren... sorry."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
Het Hart van de AmazonesOver de tip: "Je smeert het poeder dus uit tot een soort pasta die met pen kan gebruikt worden, min of meer aangelengd met water. Hoe meer het bijna zwarte kleur wordt uitgesmeerd, hoe meer onwaarschijnlijk rijke, heldere, bijna roze tinten tot stand komen. Je kan een donkere partij herwerken, het hardere gedeelte laten staan en het andere gedeelte verder uitwerken en dat geeft een helderder kleur die je lichtjes kan uitsmeren. Ik heb eindelijk mijn huis-, tuin- en keukentip gevonden!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 92
Het Hart van de AmazonesOver de krijgers: "Deze scène met een zootje ongeregeld dat zich op een groepje naakte meisjes gooit, zou ondraaglijk zijn. De meisjes zijn bereid om het uit te vechten en zijn helemaal niet bang voor die klootzakken. Een robbertje vechten is hun favoriete sport. Achilles is niet gek en jaagt de mannen snel uit de tent. Hij moet een aanval tegen Troje leiden en hij heeft helemaal geen zin om zijn krijgers terug te vinden met gebroken ribben, een gebroken sleutelbeen, een oog minder, of erger."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 93
Het Hart van de AmazonesOver de achilleshiel: "De achilleshiel — pun intended — van de Amazones is Isia, de jongste onder hen, ze is tien-elf jaar. Hier komt vreemd genoeg een Griek ter hulp die het oor van haar beestachige belager afsnijdt. Ik snijd graag oren af. Vervolgens valt een Amazone hem aan omdat ze denkt dat hij het kind voor zichzelf wil. Aanvankelijk was dit effectief het idee van Géraldine Bindi. Ik bedacht een nobeler reden voor zijn gedrag. En ja, ik red graag een personage."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 94
Het Hart van de AmazonesOver combineren: "Achilles blaast de pauze af. Alles in deze scène is met notenbister gemaakt, dus zowel de bijna zwarte tuniek van Achilles als de lichtkleurige naakten in de eerste prent van de laatste strook. Om het wat luchtiger te maken, tekende ik vaak de achtergronden met een stift in notenkleur, zonder kleurvlak (zie voorlaatste prent), maar ook complete prenten zoals prent 6. Prent 7 is een combinatie van beide technieken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 95
Het Hart van de AmazonesOver een afspraak: "In de laatste prent verschijnt Chiron, de centaur-leermeester van Achilles. Dat was een heel goede tip van Géraldine om informatie over te brengen die we nergens anders terugvinden. De afspraak is dat alleen ziener Protoa die geest kan zien en met hem praten. Zo komen we niet terug op de beslissing om de goden niet te laten tussenkomen. Perfect! Géraldine kent werkelijk de kunst van de synthese. Daar ben ik heel gevoelig aan."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 96
Het Hart van de AmazonesOver ritme: "Ik werk strook na strook uit zoals Milton Caniff en veel anderen het deden voor Amerikaanse kranten. Een strook per dag. Een opvoering per strook. Elke keer moet er iets gebeuren. Dat is mijn devies. Mijn ritme: zeven, acht platen per maand, groot formaat van 40 x 60 cm. Ik durfde me eindelijk wagen aan pagina's zonder tekstballonnen. Die worden op een kalk toegevoegd, op maat gemaakt. En dat zonder computer. Ik beschik enkel over een tablet voor mijn mail."


TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel
TOPPERS
13 x XIII
14-18
De 25 bekendste konijnen
20 jaar Arcadia, 20 topstrips
25 jaar Vrije Vlucht
30 jaar Kiekeboe
49 Kanjers van Oranje
50 jaar De Rode Ridder
60 jaar Nero
70 jaar Kuifje-weekblad
Aantrekkelijkste Heldinnen Top 540
Asterix Top Six
Batmanspecial
BelgenTop 100
De Blauwbloezen Top 49
De Grenzeloze Top 500 (2010)
De Grenzeloze Top 500 (2012)
De Honderd Hoogtepunten van Willy Vandersteen
De Rest van de Wereld Top 50
FransenTop 100
Jaartoppers
Jommeke Top 10
Koppeltjestop 20
Napoleon in de strip
ReeksTop 50
Robbedoes
Schrijvers over Strips
Schurken- & Feeksentop
Star Wars
Suske en Wiske: 70 stroken in 70 dagen
Urbanus Top 15
De Wereld rond Franquin
Westernstrips