Daedalus Saga Uitgaven Uitgeverij L  
 
De Commentator

Toegevoegd op 1 juli:
Willem Ritstier over Jenny Pine 1

Toegevoegd op 27 juni:

Hub over De Slang en de Speer 1
Patrick Cornelis en Tim De Decker over Waldin

Toegevoegd op 20 juni:

Paul Gastine over Tot de Laatste

Toegevoegd op 6 juni:

Christophe Alliel over Maidan Love 1

Toegevoegd op 23 mei:

Hugues Labiano over De Leeuw van Juda 1
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Christophe Alliel
Christophe Alliel en Aurélien Ducoudray
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Ger Apeldoorn
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
Christophe Blain
De Blauwbloezen
Frédéric Blier
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
Mario Boon
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Marc Bourgne
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Theo Caneschi
Paul Cauuet
Lounis Chabane
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Patrick Cornelis
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Steve Cuzor
Robbert Damen
Sébastien Damour
Frodo De Decker
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Félix Delep
Nicolas Delestret en Stéphane Massard
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
Steven de Rie
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Franky Drappier
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Bruno Duhamel
Steven Dupré en Conz
Ersel
David Étien
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Rino Feys
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Vittorio Giardino
Jean-Pierre Gibrat
Christian Gine
Antoine Giner-Belmonte
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
José Homs
Hub
Éric Hübsch
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Janry
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Jacques Lamontagne
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Olivier Ledroit en Thomas Day
Hec Leemans
Frank Le Gall
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Giovanni Lorusso en Olivier Peru
Stéphane Louis
Maël
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Jean-Claude Mézières
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
Mikaël
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Marcel Pagnol
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Willem Ritstier
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Michel Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Fred Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Didier Tarquin
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Ronan Toulhoat
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Peter Van den Ende
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Peter van Dongen en Teun Berserik
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Alberto Varanda
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Laurent Verron
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Éric Warnauts en Guy Raives
Colin Wilson
Philippe Xavier
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Willem Ritstier over Jenny Pine 1
01/07
TOP
Jenny Pine 1
Onderstaand artikel is geschreven door Willem Ritstier, scenarist van het door Fred de Heij getekende Jenny Pine 1: Gelijke Munt, in juni verschenen bij Blloan.

"Het is altijd een feest om met Fred samen te werken. Toen ik in StripGlossy las dat Fred weer graag een western wilde maken, was het contact weer snel gelegd. Fred wilde graag een western 'oude stijl' maken. Veel plaatjes op een pagina en een ongecompliceerd verhaal. Een beetje zoals de westernfilms uit de jaren 1950en 1960. Voor mij was het geen straf om weer eens een paar van die films te bekijken voor de sfeer. Vrijwel meteen geïnspireerd bedacht ik Jenny Pine en haar trouwe viervoeter Leo (niet te verwarren met de egel Leo uit Soeperman!).

Schetsen en personagestudies.
Jenny Pine 1
Jenny Pine 1
Jenny Pine 1
Jenny Pine 1
Jenny Pine 1

Dat het bedenken van een simpel verhaal nog niet zo simpel was, daar kwam ik al snel achter, maar uiteindelijk lukte het toch. Na enkele weken had ik de synopsis rond en stuurde dit naar Fred. Hij was meteen enthousiast en begon gelijk aan het voorschetsen van de karakters en de uitwerking van de eerste drie pagina's. De eerste pagina begon met een prent op een halve pagina, maar nadat Fred deze plaat had uitgewerkt was hij er toch niet zo tevreden over en maakte, in overleg, een nieuwe opzet. Dat bleek prima te werken.

Schets van pagina 1 (pagina 3 in het album).
Jenny Pine 1
Uitgewerkte versie van pagina 1.
Jenny Pine 1
Herwerkte schets van pagina 1. In het uiteindelijke album staat deze versie in uitgewerkte vorm.
Jenny Pine 1
 
Zodra Fred klaar was met de drie proefpagina’s begon ik met het benaderen van mogelijke uitgevers en kwam terecht bij Ballon Media. Dit waren bereid om Jenny Pine een kans te geven. Zodra ik een aantal pagina's had uitgeschreven gingen deze richting Ballon Media in de persoon van Kim Sanders, die er kritisch naar keek en waardevolle opmerkingen plaatste bij de tekst. Dit was, voor zover ik mij kan herinneren, de eerste keer dat ik op deze manier werkte en dat is mij enorm bevallen. Voor Fred was het even wennen, maar uiteindelijk mag het resultaat er zijn.

Zodra de pagina's en de cover klaar waren kregen we bericht dat het verhaal voorgepubliceerd zou worden in Eppo. Op Facebook vroeg de Eppo-redactie wat de lezer van de strip vond en de reacties waren heel positief: 'Zeker een geslaagde strip. Mag meer van komen', 'Smaakt naar meer zeg ik', 'Ik vond 'm zeer geslaagd'. Na de voorpublicatie werd een interview voor BM Mag afgenomen dat onlangs is verschenen.

Wat de toekomst brengt voor Jenny Pine hangt van de verkoop af, maar wat Fred en mij betreft gaat Jenny nog wel een paar verhalen beleven. Voorzichtig ben ik al begonnen aan een nieuw plotje met de werktitel Drie Vrouwen. In dit verhaal zal je ook meer te weten komen over de achtergrond van Jenny en hoe ze is terechtgekomen bij de bende van de gebroeders Culvert."

Niet verder gebruikte studie van Jenny en de hond Leo.
Jenny Pine 1
 
Illustratie die bij de pitch werd gevoegd om het project aan uitgevers voor te stellen.
Jenny Pine 1
Schets van pagina 8 (pagina 10 in het album).
Jenny Pine 1
 
Schets van pagina 37 (pagina 39 in het album).
Jenny Pine 1
 
Niet verder uitgewerkt covervoorstel.
Jenny Pine 1
 
Cover van het luxealbum.
Jenny Pine 1


Hub over De Slang en de Speer 1
27/06
TOP
De Slang en de Speer 1
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 130 van november 2019. De Slang en de Speer 1: Berg-Schaduw, door Hub, verscheen bij Silvester.

De Slang en de Speer 1
Over grote prenten: "Speer-Oog en zijn konvooi naderen Tenochtitlan, de hoofdstad van het Azteekse rijk. Een buitengewone stad, voor drie vierde artificieel omdat het gebouwd is op een eiland in het midden van het Texcocomeer. Tegenwoordig is het vervangen door Mexico City. Door er systematisch via de bergen heen te gaan, ontdek je dit soort zichten. In tegenstelling tot Okko, waarin elke pagina gemiddeld negen of tien prenten heeft, laat het hoge aantal pagina's van De Slang en de Speer me toe om dit soort grotere prenten te gebruiken om belangrijke momenten te illustreren. Maar het is uitgesloten om in automatisme te vervallen. Ik gebruik ze heel bewust."

Over Speer-Oog: "Met zijn dozijn dragers is Speer-Oog een rijke handelaar. Zoals hij zijn er velen, want Tenochtitlan, het hart van een unieke wereld, wemelt van de handelswaar. Op de ongelofelijke markten van de stad vind je meer zeldzame voedingsproducten dan om het even waar op het continent. Speer-Oog is geslaagd in het leven, maar hij leidt niet bepaald een goed leven. Hij is een complexe persoon, gekweld door sommige dingen. Uit deze pagina leiden we af dat hij niet van die stad houdt."

Over regeltjes: "De handelaars moesten zich gedeisd houden, geen uiterlijke rijkdom uitdragen of te vermogend overkomen. Ze hadden geen enkel recht om met hun handelswaar in de stad te komen vóór zonsondergang. Alle Azteken hadden gelijkaardige regels. Ik heb me daarvan bediend om mijn verhaal op te bouwen."


De Slang en de Speer 1
Over Lang-Been: "Lang-Been is vrij stil. Hij doet wat denken aan Noburo, een metgezel van Okko, maar hij is veel minder raadselachtig en veel omvangrijker! Zijn tatoeages hebben geen specifieke betekenis. Ik baseerde me op een foto van lichaamsbeschilderingen, tegelijk sterk als exotisch, om er zijn huid mee te bedekken."

Over experimenten:
"De oude Tchitchica is een Mixteek en hij drukt zich uit in hiërogliefen. Ik dacht dat het te ingewikkeld zou zijn en vreesde dat het niet zou werken. Uiteindelijk schept het iets interessants. Voor andere personages hield ik me in. Het stripverhaal laat dit soort experimenten toe."

Over techniek: "Mijn techniek is niet veranderd sinds Okko. Op een klassieke manier werk ik op papier en gebruik veel viltstiften en enkele penseelstiften op de lichtbak. Ik werk de storyboards vrij ver uit voor ik ze uitvergroot om een dynamiek te behouden en een harmonische aanpak voor de prenten. Ik herteken het op vrij groot formaat, daarna scan ik het in voor de inkleuring op de computer, die ik uitvoer samen met mijn vrouw Li."

Over verontrustende pagina's: "Ik kan het niet laten om alle pagina's tegelijk aan te pakken. Een begin van 180 pagina's, maar geen enkel die afgewerkt was, was behoorlijk verontrustend. Nadenken over personages, over hun houdingen, uiterlijk en een grafische grammatica liet me nogal wat prenten opnieuw tekenen om problemen qua eenheid en grafische coherentie te voorkomen."


De Slang en de Speer 1
Over kwellende geschiedenis: "De geschiedenis willen respecteren, blokkeerde me. Het kostte me tijd om dat complex achter me te laten en me niet langer af te vragen of ik voor dit of dat correct bezig was. Dat heeft me veel gekweld voordat het me lukte de pagina om te slaan, tegen mezelf te zeggen dat het een stripverhaal is, dat het om een uitnodiging om te reizen gaat, dat het belangrijkste erin bestond om interesse en nieuwsgierigheid voor die Azteekse, soms onbekende beschaving op te wekken."

Over onduidelijkheid: "Er werden zodanig veel dingen vernietigd dat het me heel wat vrijheid gaf om gebouwen en hun interieur weer te geven. Tenochtitlan was een nogal vlakke stad, op enkele tempels na. Ik heb voor de goede zaak vals gespeeld door nogal wat gebouwen hoger te maken. Daardoor kon ik interessantere zichten aanbieden. Een tijdje geleden ontdekte ik dat specialisten het vandaag nog steeds oneens zijn over de interpretatie van een beeld van de god Tlaloc. Er heerst onduidelijkheid over veel dingen die te maken hebben met die beschaving. Ik liet mezelf dus toe om mijn verbeelding aan het werk te zetten en waakte erover geloofwaardig te zijn."

Over streven: "Ingaan op alles van die beschaving is onmogelijk. Ik plaats de schijnwerpers op sommige dingen. In plaats van hun vele goden voor te stellen, concentreerde ik me liever op Tlaloc. Voorbij die diversiteit gaan, was mijn belangrijkste obstakel om te streven naar een verhaal dat is ingebed in de geschiedenis en niet omgekeerd."


De Slang en de Speer 1
Over menselijkheid: "Slang bespreekt het onderzoek met haar schoonbroer. Het is de enige keer in dit album dat er een greintje menselijkheid is te zien bij deze ambtenaar dat ijverig is in alles wat hij onderneemt, vooral in het laten verdwijnen van iedereen die zou kunnen getuigen over de verschijning van vreemde mummies. De rest van de tijd is hij niet echt in het voordeel."

Over dingen planten: "In deze op het eerste gezicht luchtige scène zit een belangrijk element voor het onderzoek verscholen zonder dat je er op dit moment erg in hebt. Ik plant graag dingen in mijn scènes die later van pas komen. Het is niet omdat het een Azteekse detective of thriller is dat het de hele tijd ernstig moet zijn. Ik wou aantonen dat het leven verder gaat."

Over de cover: "De tekening boven de zwarte massa van de cover heb ik getekend om mijn project te presenteren op het festival van Angoulême. Ik heb het een klein beetje herwerkt. Daarna heeft Li — niet alleen inkleurster, maar ook grafisch vormgeefster — het bovenaan geplaatst terwijl ze een groot, zwart vlak liet voor het logo. Het was zo sterk dat ik mijn project voor een klassieke, veel minder krachtige cover liet vallen."

Over gulden middenweg: "Wanneer ik een verhaal creëer, probeer ik het los te koppelen van elke technische overweging. Daarna merk ik pas wat me te wachten staat om het verhaal van 180 pagina's op te zetten. Dat is het equivalent van vier klassieke albums, maar je zal geen vier jaar moeten wachten om het vervolg te kunnen lezen. Ik schiet veel sneller op, wat niet wil zeggen dat het volgende album volgend jaar verschijnt. Ik zal de gulden middenweg vinden."


Patrick Cornelis en Tim De Decker over Waldin (2)
27/06
TOP
"Op 17 mei werd het nieuwe fantasyproject Waldin van stripauteur Patrick Cornelis, met scenarist Tim De Decker en inkleurder Shirow Di Rosso succesvol gefinancierd via crowdfunding op Kickstarter. Het was opnieuw een groot succes waarbij ruim over het beoogde bedrag werd gesteund.

Patrick werkt nu volop verder aan het eerste deel van de avontuurlijke stripreeks. "Ik heb er heel veel zin in", vertelt hij. "Draken, Vikingen, magie,... daar kan ik me in uitleven. We zijn enorm dankbaar dat we dit kunnen doen dankzij de hulp van de fans. Enkele pagina's waren al afgewerkt om een duidelijk beeld te kunnen schetsen op Kickstarter. De komende maanden volgt nu de rest. We mikken op een releasedatum in juli of augustus. In totaal zullen het zes delen worden met voor elk deel een nieuwe crowdfunding. Het is nu afwachten wat het publiek zal vinden van het eerste deel, maar we zijn zeer enthousiast!"

Het verhaal, geschreven door nieuwkomer Tim De Decker, heeft een zekere weg afgelegd om het naar een strip te kunnen vertalen. "Het begon als een trilogie", vertelt De Decker, "waaraan ik ongeveer vijftien jaar heb geschreven. Tot op het moment dat ik besefte dat ik mijn verhaal eigenlijk meer als een scenario zag voor een strip. Ik stuurde een uitgebreide samenvatting door naar Patrick en hij zag het project zitten. Hij was immers op zoek naar een nieuwe fantasysetting waarin hij zijn creativiteit de vrije loop kon laten gaan. Voor mij was het een droom die uitkwam. We beseften dat er wel wat aanpassingen dienden te gebeuren. Het verhaal omvatte veel personages en was zeer uitgebreid. Om er een succesvolle stripreeks van te kunnen maken, moesten we snoeien. We kwamen uit bij zes delen, wat haalbaar is om uit te brengen."

Het verhaal gaat over twee magische edelstenen, de Seleniet en de Obsidiaan, die leven en dood controleren. "Ik wou de inzet vrij hoog leggen", zegt Tim. "Ik hou wel van die epische omvang in fantasyverhalen. Alles wat ik goed vind aan het genre, probeerde ik in het verhaal te verwerken. Draken, elfen, ridders,... maken allemaal hun intrede. De kwaadaardige Vikingen, genaamd de Hyrux, zijn de bad guys van dienst. Zij gebruiken de krachten van de Seleniet om een bloeddorstige draak te controleren en het mythische koninkrijk Thesnia aan te vallen. En daar begint deel 1...

Gillian Waldin is de naam van het hoofdpersonage. Deze jonge held belandt in de Thesniaanse oorlog en moet zijn geliefde Ariana zien te redden uit de klauwen van de Hyrux. "Voor mij is het allemaal nieuw", vertelt De Decker. "Ik ben razend benieuwd naar de reacties van het publiek als het eerste deel klaar is."


Werkwijze
Voor Patrick was het weer eens iets nieuws om een verhaal uit te werken dan niet van zijn hand komt, al hebben beide partijen elk hun sterke bijdragen geleverd aan het verhaal om zo hun eigen accenten te leggen.

Zo had Tim het verhaal volledig uitgeschetst (zie hieronder) waarmee Patrick aan de slag kon. Voor Patrick was dit een mooie leidraad, maar bij het uitwerken van de pagina's blijkt soms dat veranderingen nodig zijn om bijvoorbeeld een bepaalde scène meer uit te werken en krachtiger te maken. Dit soort ingrepen gaat dan ten koste van een andere scène, die dan moet worden ingekort. Uiteindelijk zijn we gegaan voor een knallende beginscène waar we nog twee extra pagina's hebben aan toegevoegd.

Hieronder zie je een breakdown van het beginstadium van de eerste drie pagina's van Waldin tot de uitgewerkte versie ervan. Enjoy!
1. Tim schetst de pagina's ruw met beschijvende teksten erbij zodat ik goed genoeg weet waarover het gaat. Daarna laat ik mijn fantasie de vrije loop en begin ik de pagina te lay-outen, zoals ik dat noem. De afgewerkte pagina stuur ik dan door naar Tim.
2. Als we op dezelfde golflengte zitten, gaat die pagina naar Shirow die daar zijn ding mee doet.
Daarna krijg ik de knap ingekleurde pagina terug.
3. De laatste fase... de sfeer doe ik zelf. Omdat dit de meeste persoonlijke invulling is die je bijna niet kan overbrengen. Deze werkwijze brengt ons tot het beste resultaat op de snelst mogelijke manier.

(klik op de afbeeldingen voor grotere versies)

Waldin
Waldin
Waldin
Waldin
 
Volgende maand hebben we het over het verwerken van bestaande mensen en het jachtpaviljoen van Bornem om een maximale betrokkenheid te creëren met het publiek


Paul Gastine over Tot de Laatste
20/06
TOP
Tot de Laatste
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 130 van november 2019. Tot de Laatste, door Paul Gastine en Jérôme Félix, verscheen bij Saga Uitgaven.

Tot de Laatste
Over paarden: "Ik leerde westerns kennen via films en sommige games. Ik heb ook alle Blueberry's gelezen, maar ik heb ze niet te veel opengeslagen om niet te veel beïnvloed te worden. Ik wou dat mijn stijl in het verlengde ligt van wat ik heb gedaan voor De Erfenis van de Duivel, toegepast in een nieuw genre. Ik heb nog nooit een western getekend, noch paarden. Ik heb ze in beeld moeten leren brengen en heb ze doorheen het album bijgewerkt zonder nog steeds zeker te zijn dat ik ze beheers. Ze lijken tenminste niet op giraffen!"

Over gezichten: "Ik ontwierp de cowboys Russell en Kirby als elkaars tegenbeeld. De ene is oud, gedesillusioneerd, de andere is jong, dynamisch. Met de jongen Bennett in het midden — ik zag hem zoals hij in het album voorkomt, een evidentie — vormen ze een nogal supertrio. Ik baseerde me op gezichten van acteurs en van mensen die ik ken om hun gezichten te ontwerpen. Nadat hij jarenlang koeien hoedde is Russell leeg, verweerd met halflange haren. Je voelt dat zijn uiterlijk hem niks doet."

Over kinderen: "Kinderen opvoeren is ingewikkeld. Als je een onbeweeglijke volwassene kan tekenen, moet een kind altijd expressief zijn, in beweging, vol kleine, subtiele gezichtsuitdrukkingen. Met hun veel gladdere gezicht dan de volwassenen, zijn ze ook veel moeilijker om hen te treffen, want ze lijken snel op poppen of ze krijgen een beetje een tekenfilmachtig aspect."


Tot de Laatste
Over boerengat: "Behalve twee-drie websites over spookdorpen, waar je enkele oude foto's vindt, is het redelijk moeilijk om je voor te stellen hoe boerengaten er in de jaren 1880 uitzagen. Hoe moet je de ellende doseren? We moesten aantonen dat dit stadje in verval is, met een verouderende bevolking, maar nog mooie overblijfselen heeft. Vandaar deze onderhouden hoofdstraat om een goede indruk te geven. Zodra je verder gaat, wordt het een smeerboel."

Over informatica: "Het hele album werd op de computer gemaakt, op Cintiq. Heel praktisch, Photoshop bevrijdt je van de beperkingen van papier, van gummen die sporen nalaten, balpennen die uitlopen, papier dat kreukt. Je kan makkelijker een tekening corrigeren. Ondanks deze praktische aspecten heb ik echter een heilige schrik voor informatica. Mijn tablet heb ik al meer dan eens bijna tegen de muur geknald! Ik miste zodanig het papier dat ik er terug mee werk voor onze volgende western. Ik blijf het tablet nog steeds gebruiken om aan mijn composities te werken, misschien zelfs om in potlood te tekenen, maar voor het inkten werk ik terug op papier."

Over licht: "Toen ik de inkleuring uitvoerde voor het laatste deel van De Erfenis van de Duivel, zag ik me genoodzaakt om een eenheid te bewaren met wat ik in de vorige albums had gedaan, zodat de reeks homogeen blijft. Met Tot de Laatste wou ik dolgraag uit mijn dak gaan met het licht, om een beetje te doen alsof de inkleuring reliëf geeft aan de lijntekeningen. Deze stap vertegenwoordigt 50 tot 60% van het werk voor elke pagina."


Tot de Laatste
Over vertrouwen: "Jérôme en ik hebben nooit ruzie gemaakt over een pagina of over wat dan ook voor onze albums. Of daarbuiten trouwens. We kennen elkaar door en door, we schieten goed met elkaar op en we voelen instinctmatig aan wat de ander wil in de projecten en de pagina's. Er werd een symbiose gecreëerd, we hebben een groot vertrouwen in elkaar. In de tijd dat hij me nog een beetje opleidde, tekende Jérôme de storyboards. Tegenwoordig geeft hij me een scenario met voor elke prent een beschrijving van de locatie, wie aan het woord is, wat hij zegt. Ik zorg voor de rest."

Over de parasol: "In de drugstore tuurt Bennett naar een parasol. Dat maakt deel uit van zijn karakter. Hij houdt van dingen die blinken en hij maakt zich geen zorgen over de blikken of het oordeel van anderen. Daar is hij niet toe in staat. Het tekenen van een felroze parasol met veel kantwerk was tegelijk grappig als visueel leuk."

Over aanpassingen: "Jérôme en de uitgever hebben moeten aandringen om me enkele grote prenten te laten tekenen, want daar hou ik helemaal niet van. Toen ze me vertelden dat ik een prent moest uitsmeren over een halve pagina, zette dat ongelofelijk veel druk op me en verkrampte ik. De grote prenten die je in dit album ziet, zijn in feite normale prenten die ik heb uitvergroot en herwerkt. Daar tegenover staat de laatste prent op deze pagina die oorspronkelijk een beetje groter was. Door een aanpassing aan het scenario, terwijl ik al aan het tekenen was, moest ik prenten toevoegen en enkele bestaande prenten bijsnijden. Intussen paste ik het gezicht van Kirby aan zonder dat ik me herinner waarom. In de eerste versie keek hij naar de lucifer."


Tot de Laatste
Over Miss Collins: "Ik heb lerares Miss Collins ontworpen zoals ik haar graag had gezien, op basis van gezichten van actrices waarvan ik houd. Zij is de vuurtoren in de nacht, omringd door louche, slechte, woedende of gewelddadige personages. Hetzij door haar kleren, hetzij door haar kapsel heb ik er alles aan gedaan om haar zachte en gecultiveerde kant uit te spelen. Je kan raden dat ze oorspronkelijk niet uit deze streek komt en dat ze waarschijnlijk is opgegroeid in een welgestelde familie in een grote kuststad. Om anderen te helpen, uit overtuiging, kwam ze hier wonen. Ze is bijna een heilige!"

Over een kans: "Opnieuw een gore situatie, in een gezin waar een vader zijn dochters prostitueert. Jérôme wou een opvallend pagina. Ik lette erop om een van de zussen voldoende op Tom te laten lijken, het kind dat drie pagina's eerder te zien was, om je te laten afvragen of hij niet de zoon van zijn zus zou zijn... Ik heb me geamuseerd door effecten door te drukken met een Miss Collins in het licht en de antipathieke en bedreigende Mr. Elliott in de schaduw. Ik ben niet iemand die tot het naadje gaat voor de enscenering, maar deze pagina was de kans om verder te gaan met de cursor."

Over geweld: "Het in beeld brengen van soms wreedaardig geweld drijft je tot sadisme. Ik wist van bij het begin wat er zou gebeuren, maar het laatste deel van het album verdroeg ik niet goed, met de gewelddadige, onterende, zinloze moorden, vooral nadat je al een vijftigtal pagina's sommige personages volgde!"


Christophe Alliel over Maidan Love 1
06/06
TOP
Maidan Love 1
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 124 van april 2019.

Maidan Love 1
Over op eieren lopen: "Ik ken niet veel over de Oekraïense revolutie van 2014 voordat ik aan dit project begon. Maar ik herinnerde me wel sterke beelden van het Maidanplein waar de betogers tegen de politie vochten. Het album was nog niet verschenen of we kregen al feedback van Oekraïners die de revolutie hadden meegemaakt. Ze begonnen sommige dingen op te merken. We liepen op eieren!"

Over Bogdan: "Bogdan gaat onder de wapens op het moment dat de revolutie losbreekt. Het personage is geen sul, maar hij zit een beetje in zijn bubbel. Hij weet niet al te goed wat er gebeurt en probeert zich te redden. Hij is een doorsnee jongen, zonder echt politiek bewustzijn en die zich doorheen het verhaal ontbolstert. Daardoor trekt hij geen partij voor wat er rond hem gebeurt. Om hem grafisch weer te geven, heb ik foto's bekeken van ceremonies van (integratie)diploma-uitreikingen. Ik heb hem eerst wat ouder en gehavender getekend. Aurélien Ducoudray zei me hem meteen in het verhaal te tekenen als ik hem niet meteen kon treffen. Daardoor lijkt Bogdan wat op mij."

Over Bogdans kleuren: "Om hem goed te herkennen tijdens het verhaal gaven we hem een gele jas en een blauwe broek. Dat zijn ook de kleuren van de Oekraïense vlag, maar die kleuren kozen we niet om die reden. Tenzij onbewust!"

Over tekenstijl: "Ik werk op de traditionele manier: storyboard, potloodtekeningen, inkt. Omdat het verhaal een komisch-dramatisch kantje heeft, wou ik niet even realistisch tekenen zoals voor De Honden van Pripyat. Vandaar de wat rakere tekenstijl zodat heftige pagina's met krachtige momenten, zoals de inleidende en de laatste pagina's, beter gebalanceerd zijn."


Maidan Love 1
Over Lenins standbeeld: "Dit standbeeld van Lenin staat normaal gezien op het Maidanplein. We kozen ervoor om het te verplaatsen naar een park in Kiev om het Bogdan niet te gemakkelijk te maken en ook om wat adempauze in te lassen voor de pagina's met de betoging en de menigte. Voor het aan het standbeeld vastgebonden personage dacht ik aan een kleine dikke met een bril. Een professortype geschiedenis-aardrijkskunde die tegelijk ontroerend als vervelend is. Kortom, een gezicht om op te slaan!"

Over symbolen: "Deze scène was al geschreven vóór de beweging van de Gilets Jaunes. Het is een enorme weerklank van wat er overal in Frankrijk gebeurde. De vent is ook symbolisch gebonden aan zijn standbeeld. Dat deed me denken aan de vernielingen van de Arc de Triomphe of de bustes van Marianne. Dergelijke symbolen zijn echter niet het belangrijkst. Ze houden geen mensen in leven noch onderhouden ze hen. Ook het standbeeld van Lenin is maar een standbeeld."

Over de vrouw: "De vrouw moest aandoenlijk zijn. Met haar kapsel lijkt ze een beetje op mijn moeder. Ik zocht het dus niet ver! Met haar mouwloze overjas is ze actief, assertief en ze haalt de gewonden op van het plein om hen naar de ziekenhuizen te vervoeren."

Over de inkleuring: "Het was leuk om met inkleurster Albertine Ralenti samen te werken aan de twee laatste, panoramische prenten. het is de eerste keer dat we samenwerken en we begrepen elkaar heel snel. Ik tekende de prent waarin de nazi's het plein verwoesten door aan het werk van Mike Mignola voor Hellboy te denken. Vandaar een prent met sterke contrasten. Albertine voelde meteen de referentie aan en stelde een rode achtergrond voor."


Maidan Love 1
Over spieren: "Vind je Bogdan gespierd? Hij is een eerder normale jongen, ook al zijn z'n buikspieren te zien op deze pagina. Op andere pagina's is hij meer vel over been dan iets anders."

Over Olena en Ivanna: "Op deze pagina's zijn ze niet te zien, maar het ontwerpen van de personages Olena en Ivanna was een uitdaging. Die twee vrouwen leiden het verhaal en Bogdan zal in beide delen van het tweeluik tussen beide vrouwen verscheurd worden. Op de eerste pagina's ontdekken we de heel pedante brunette Ivanna voordat ze transformeert in een goed meisje. De blonde Olena is heel politiek geëngageerd en trekt partij voor de politieke oppositie onder leiding van Joelia Tymosjenko. Ik heb haar hetzelfde kapsel gegeven, als een teken van steun."

Over onomatopeeën: "Ik ben heel erg beïnvloed door manga's, vooral het werk van Katsuhiro Otomo voor Akira en al zijn andere verhalen. De onomatopeeën zijn een constante. In elke prent helpt een element het verhaal of de tekenstijl. Ik heb dergelijke codes geïntegreerd door die artiesten en tekenaars te kopiëren. Als ik nog meer onomatopeeën kon toevoegen, tot het geluid van neerdwarrelende sneeuw, zou ik het doen!"

Over sneeuw: "In deze scène is de sneeuw een beetje de kers op de taart. Een trieste taart, want de sneeuwvlokken stralen geen vrolijkheid uit en stellen personages in de kou voor. Het is een voorteken van wat er enkele pagina's later zal gebeuren. De Oekraïense evolutie speelde zich af tijdens een harde, niet prettige winter."


Maidan Love 1
Over het gebouw: "In het begin van het album kwam dit gebouw uit een rijkere wijk al voor. Hier zien we het smeriger terug. Het is gevandaliseerd en de bewoners zijn weggelopen. De betogers hebben het ingenomen en er een noodziekenhuis van gemaakt."

Over geen gruwel: "Ik ben redelijk soft gebleven in het weergeven van de gewonden die in de laatste prent te zien zijn. Het gaat om normale mensen die gewoon een beetje een rechtvaardiger functionerend systeem willen. Ze zijn daar voor het land, maar ik wou geen gruwelijke dingen laten zien. Het tweede deel zal veel harder zijn in bepaalde scènes. Hier gaat het om het begin van de revolutie. Op het einde van het album wordt het al harder."

Over de cover: "Ik heb me ingezet voor het geel op de cover. Mijn tekeningen in zwart-wit hebben iets comicachtigs. Ik wou dat men in hetzelfde register bleef met die gele achtergrond als referentie naar de Oekraïense vlag die in het album te zien is. Ik zie er ook de kleur van de revolutie in. Sommigen zien er een verwijzing naar de Gilets Jaunes in, maar dat was niet de bedoeling."

Over buiten tekenen: "Bij het tekenen van deel 2 was het moeilijk om tijd te vinden om aan iets anders te werken. Tegelijk zorgde ik ook voor mijn kinderen van drie en vier jaar! Eén keer per maand ga ik samen met een groep vrienden buiten tekenen. Het is de kans om mijn aquarelverf boven te halen en iets anders te tekenen dan stripverhalen."


Hugues Labiano over De Leeuw van Juda 1
23/05
TOP
De Leeuw van Juda 1
Onderstaande bijdrage van Marius Jouanny verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 131 van december 2019.

De Leeuw van Juda 1
Over avontuur met grote A: "Stephen Desberg en ik werken al bijna vijftien jaar samen. Het gevaar bestaat dat we in een zekere routine vervallen. Na onze Ster van de Woestijn stelde ik het werk voor van Franse schrijvers van begin twintigste eeuw, zoals Joseph Kessel en Blaise Cendrars. De romans van kunstenaar-avonturier Cendrars, in het bijzonder L'Homme Foudroyé, gaven mij zin om een avonturenverhaal met een grote A te tekenen, met adempauzes, epische aspecten en mooie personages zoals er tegenwoordig maar weinig te vinden zijn in stripverhalen. Desberg dacht aan een verhaal op het Afrikaanse continent dat hij heel goed kent. Zelf heb ik slechts een paar dagen in Algerije doorgebracht voor een stripfestival. Ik was aanvankelijk niet zo enthousiast. Afrika wordt systematisch te veel geassocieerd met avonturenverhalen. Maar zijn idee van een mystieke relatie tussen twee personages, stond me aan. Ik keke ernaar uit om Ethiopië te tekenen, een veel mysterieuzer land dan Kenya dat in het begin van het album aan bod komt en waarvan we heel goed het savannelandschap kennen."

Over archetype:
"Als autodidact teken ik niet graag naar model en teken ik instinctmatig. Het risico is dat ik altijd hetzelfde teken. Ik baseer me vaak op mijn eigen uiterlijk om het hoofdpersonage vorm te geven. Voor de verandering heb ik van Wallace het archetype van een blonde Brit gemaakt."

Over werkelijkheid: "Om hier de Riftvallei te tekenen, combineerde ik enkele foto's en deed ik mijn ding. Documentatie is noodzakelijk om een zeker niveau van realisme te behalen en om de lezer in het landschap onder te dompelen. Ik streef niet naar de werkelijkheid, alleen het gevoel van de werkelijkheid."


De Leeuw van Juda 1
Over gieren: "Ik suggereer de moordscène door erop te letten de lijken niet te laten zien. Ik ben nooit aangetrokken geweest door het morbide en ik zal nooit zover gaan dat ik iets zou tekenen dat me afstoot, behalve wanneer het verhaal erom vraagt. Ik heb gekozen voor gieren, die boekdelen spreken over de aard van de scène, en voor de close-up van het gezicht van de soldaat die er verschrikt uitziet en die de hele pagina structureert."

Over de sfeer: "De sfeer van De Leeuw van Juda is helemaal niet hetzelfde als mijn De Vier Hoeken van de Wereld (Dargaud, 2013) dat zich afspeelt in de Sahara. Voor ik een scène aanpak, documenteer ik me door boeken te lezen over het onderwerp en foto's te doorbladeren in fotoboeken die me inspireren."

Over papier: "Mijn tekenstijl evolueert meer dan de technieken die ik gebruik. Sinds geruime tijd voeg ik op een andere manier zwart toe op mijn pagina terwijl ik al twintig jaar een — onvergelijkbare! — Sakura Pigma Micron-pen gebruik door daar zwart in te stoppen. Voor dit album heb ik veel meer gebruikgemaakt van een penseel dat meer souplesse oplevert. Ik verander daarentegen vaak van papier naargelang waar ik zin in heb. Ik kan aquarelpapier gebruiken wanneer ik bepaalde materie wil bekomen. Voor dit album voor een groot publiek wou ik de effecten beperken. Ik werkte daarom op een heel fijnkorrelig papier, makkelijk om mee te werken, hoewel het karakter mist. Ik denk dat ik voor het volgende deel terugkeer naar een korreliger papier waarop je vaak moet worstelen, maar waarvan de weergave heel interessant is."


De Leeuw van Juda 1
Over architectuur: "Dit gebouw is niet het station van Addis-Abeba in die tijd. Ik vond enkel documentatie over het huidige station, gebouwd in 1931, dus enkele jaren na de gebeurtenissen in het album. Het kwam in geen geval overeen met wat het scenario vereiste: een statig gebouw, met veel volk, om de tekst van Desberg tegemoet te komen. Ik moest er ook gevarieerde figuren in kunnen tekenen, zoals de Amharas, de grootste etnische, orthodox-christelijke etniciteit van het land. Ik heb dus zelf een station verzonnen door me te baseren op traditionele Ethiopische huizen in aarde en hout die je nog steeds makkelijk kan aantreffen in de streek van Harar, vooral omdat het Ethiopische keizerrijk, uniek in zijn soort, nooit werd gekoloniseerd door westerlingen waardoor de architectuur dus weinig externe invloeden onderging."

Over denken in zwart-wit: "Wallace moest onopvallend opgaan in de menigte waar westerlingen schaars zijn. Ik gaf hem neutrale kleren en een hoed die zijn gezicht in prent 2 grotendeels verbergt. Het toevoegen van zwart mocht niet te nadrukkelijk zijn, maar ik kon me niet inhouden. Ik ben een last voor inkleurders. Ik denk in zwart-wit na over de compositie van mijn pagina's, zonder in het achterhoofd te houden dat ze daarna nog door een ander worden ingekleurd! Maar we vonden een goed evenwicht met inkleurder Jérôme Maffre, die dicht bij me woont in Toulouse."

Over inkten: "Het inkten is verreweg mijn favoriete stap. Ik kan gemiddeld één pagina om de drie dagen afwerken, met zes tot acht uur werk per dag. In tegenstelling tot velen, ben ik productief en efficiënt!"


De Leeuw van Juda 1
Over detectivefilms: "De sfeer op deze pagina roept die van detectivefilms op. Als jongeling, toen ik in Parijs belandde, voerde ik slecht betaalde jobs uit. Ik kom uit een heel bescheiden milieu. Cultuur was niet het centrum van ons leven. Tussen mijn achttiende en dertigste wou ik me dus cultiveren. Mijn enige ontspanning in Parijs bestond in het bezoeken van de bibliotheek en drie sessies per week in kunstzalen en bioscopen. Ik ontdekte talloze detectivefilms, zoals Double Indemnity van Billy Wilder, de komedies van Frank Capra en alle grote films van de toenmalige registers."

Over The Big Sleep: "Ik zag drie keer The Big Sleep van Howard Hawks in dezelfde week om de zin van een intrige te proberen begrijpen die er niet is. Het duo Lauren Bacall en Humphrey Bogart werkte wonderwel. De esthetiek van de vilthoed, de man die rookt en het mooie meisje dat hem bekijkt, betekende veel voor me. Ik hou er enorm van om weg te kijken van het glamourkantje dat zo'n films hadden. "

Over onzekerheid: "Ik had prent 3 nog schuiner kunnen plaatsen om het gewenste effect te accentueren. Het geeft een opschorting van de tijd aan, zoals een waarschuwing dat er iets belangrijks zal gebeuren, een stilstand vóór een versnelling. Deze prent geeft de overgang weer tussen een lange tijdelijkheid waarin hij het station binnenstapt, en de meer verbrokkelde, daaropvolgende scène, waarin Wallace zijn mes trekt om een kluis te openen in het bagagedepot van het station. Ik deel de actie op in vijf prenten om de slag weer te geven, en de lezer onzeker te maken omdat hij of zij niet echt weet wat Wallace met zijn mes zal doen."

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel
TOPPERS
13 x XIII
14-18
De 25 bekendste konijnen
20 jaar Arcadia, 20 topstrips
25 jaar Vrije Vlucht
30 jaar Kiekeboe
49 Kanjers van Oranje
50 jaar De Rode Ridder
60 jaar De Rode Ridder
60 jaar Nero
70 jaar Kuifje-weekblad
80 jaar Robbedoes
Aantrekkelijkste Heldinnen Top 540
Asterix Top Six
Batmanspecial
BelgenTop 100
De Blauwbloezen Top 49
De Grenzeloze Top 500 (2010)
De Grenzeloze Top 500 (2012)
De Honderd Hoogtepunten van Willy Vandersteen
De Rest van de Wereld Top 50
FransenTop 100
Jaartoppers
Jommeke Top 10
De Kiekeboes top-15 (M/V)
Koppeltjestop 20
Napoleon in de strip
ReeksTop 50
Robbedoes
Schrijvers over Strips
Schurken- & Feeksentop
Star Wars
Suske en Wiske: 70 stroken in 70 dagen
Urbanus Top 15
De Wereld rond Franquin
Westernstrips