Daedalus Don Lawrence Collection Saga Uitgaven  
 
De Commentator

Toegevoegd op 18 november:
Frédéric Blier over Stille Woorden 1

Toegevoegd op 16 november:

Enrico Marini over Batman - The Dark Prince Charming 1

Toegevoegd op 11 november:

Romain Hugault over Angel Wings 4

Toegevoegd op 25 oktober:

Jean-Louis Mourier over Trollen van Troy 22

Toegevoegd op 21 oktober:

Griffo over Dickens & Dickens
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Christophe Alliel en Aurélien Ducoudray
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Marc Bourgne
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Paul Cauuet
Lounis Chabane
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Robbert Damen
Sébastien Damour
Frodo De Decker
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Bruno Duhamel
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
José Homs
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Olivier Ledroit en Thomas Day
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Stéphane Louis
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Marcel Pagnol
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Willem Ritstier
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Colin Wilson
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Frédéric Blier over Stille Woorden 1
18/11
TOP
Batman - The Dark Prince Charming 1
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 91 van april 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over de samenwerking: "Ik was gevleid toen Laurent Galandon me vroeg om samen te werken. Hij had me al La Vénus du Dahomey voorgesteld, dat te dicht bij Moederland lag dat ik had gemaakt met Christian Lax. Twee keer eenzelfde verhaal sprak me niet aan. Stille Woorden, over de filmwereld van 1927, verleidde me onmiddellijk Ik hou veel van het interbellum."

Over de striptease: "Mijn werk voor deze plaat bestond erin een striptease voor te stellen zonder enig kwaad: een meisje met sierlijke bewegingen, een soort elegantie die tegenwoordig niet veel meer voorkomt. Constance draagt een Oosterse outfit die heel erg in zwang was in de jaren 1920. De scène draait niet rond complete naaktheid, want het echte mysterie van Constance is haar gezicht. Wanneer ze eindelijk haar sluier afdoet, zien we haar gezicht maar gedeeltelijk. Op de Émile Cohl-school van Lyon volgen we studies naaktmodeltekenen. Maar ik werk veel meer vanuit de verbeelding dan met modellen. Ik was altijd in staat om het instinct, en wat ik voor ogen zag, om te kunnen zetten. Mocht ik hier naar model hebben gewerkt, zou het resultaat misschien minder goed zijn geweest."

Over filmscènes: "Oorspronkelijk heb ik alle filmscènes met gewassen inkt getekend. Met het oog op de digitale inkleuring is inkleurder Sébastien Bouet er daarna overgegaan om meer eenheid in de tekeningen te brengen."

Over onbegonnen werk: "Ik was geneigd om de filmscènes in brede prenten te tekenen, maar dat werkte niet. Ofwel zouden de prenten te klein zijn, ofwel zouden er meer pagina's nodig zijn. Onbegonnen werk. Dus lang leve de wafelijzerstructuur op een zwarte achtergrond. De kleine foutjes in de pellicule geven aan dat de film al veel geprojecteerd is."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 15
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over het paradijs: "Het publiek van 1927 was minder vertrouwd met erotiek en pornografie dan wij op bijna dagelijkse basis. We wilden dat het publiek verbijsterd zou zijn, nadenkend over een puur wonder, een zeldzame, unieke schoonheid, die hen compleet charmeert. Die mannen geven hun ogen goed de kost. Ze vingen een glimp op van een verborgen paradijs waartoe ze geen toegang hadden, vooral in hun tijd."

Over het publiek: "We wilden een gevarieerd publiek. Dit is geen pornozaaltje! Dus zijn er jongeren, ouderen, arbeiders, burgers. Iedereen heeft er zijn identiteit, leeftijd of kledij. Ze zijn allen perplex."

Over knipoogjes: "Ik werk graag met licht en schaduw. Met een cinemazaal word ik verwend. Ik was vrij om de gezichten uit te vinden en de emoties die erop zijn te lezen. In de laatste prent is de koper van het complete lot foto's acteur Michel Simon, een 32-jarige, grote liefhebber van pornografie. Ik heb met plezier her en der wat grote figuren uit de cinema toegevoegd. In het begin van het album vind je de grootse Georges Méliès terug. Hij was compleet geruïneerd na de oorlog en hield een speelgoed- en snoepwinkel open in het station van Montparnasse. Jacques Tati en nog wat anderen komen er ook in voor."

Over de sfeer: "Ik voeg details toe die de sfeer uit die tijd weergeven en nu verdwenen zijn. Een hond wandelt rustig in de straten van Parijs, de waslijnen met linnen tussen twee vensters of gebouwen. We vonden enkele foto's van cinema's uit die tijd. Ze waren toen al mooi en vrij groot met misschien minder comfortabele zetels dan nu."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 24
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over het filmdecor: "Hoe kan je op het eerste gezicht laten begrijpen dat de personages zich in een filmdecor bevinden? Her en der laat ik een camera, een lichtprojector en kabels opduiken. De film Dokter Jekyll en Miss Hyde is een uitvinding van Laurent (niets te maken met de film uit 1955 van David Price met Timothy Daly en Sean Young). Zoek goed tussen de rommel, dan vind je een Playmobilfiguurtje."

Over een reus in de prenten: "Een reus als Célestin is niet evident om mee te werken. Als ik hem in dezelfde prent plaats als zijn kleine vriend Marcel wordt het delicaat. Zijn hoofd wordt dus vaak afgesneden of komt gewoon buiten de kader zoals in prent 3. Dat grote, vrolijke lichaam moet soepel blijven. Ik heb me gebaseerd op tv-presentator en regisseur Pierre Tchernia. De manier om voorover te buigen, het kalende voorhoofd, dat is 'm."

Over de twee schoonheden: "Net als in Moederland zijn er twee sterke vrouwelijke personages. De excentrieke Veronika heeft alles van een uitbundige schoonheid. En de meer gesloten Contsance heeft volgens mij een meer pure, verleidelijkere schoonheid."

Over documentatie: "Ik werk nooit op basis van een document of foto voor mijn ogen. Ik documenteer me uiteraard, maar een keer ik alle info heb verzameld en bestudeerd, sla ik die op in mijn hoofd. Wat de documentatie betrof, kreeg ik met een hindernis te maken. Ik vond nergens een Franse filmaffiche van The Thief of Bagdad die in de Alcazar van Anatole Fortevoix wordt geprojecteerd. Daarom zie je op pagina 6 de Engelse affiche. Sorry."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over special effects en make-up: "Uiteindelijk zijn er tussen het opnemen van een scène in die tijd en nu niet zoveel verschillen, de perfectionering van het materiaal (onderaan de pagina zie je dat de camera nog handmatig wordt bediend) buiten beschouwing gelaten. Er zijn nog altijd kleermaaksters en visagistes, camera- en belichtingsmensen nodig. Voor de special effects was het een en al knutselen tot digitale effecten mogelijk waren, de eerste Star Wars inbegrepen. Ik ontsnapte aan tegenwoordige filmopnames tegenover een groen scherm! Ik vond het leuk om Veronika te transformeren in een monster. In die tijd blonk men al uit in mak-up. Kijk naar Nosferatu van Murnau, dat is indrukwekkend."

Over traditionaliteit: "Uiteindelijk bleef ik heel traditioneel en ben ik nauwelijks geëvolueerd sinds tekenaars uit de jaren 1930. Ik werk nog altijd met papier, Chinese inkt en pen of penseel. Mijn uitgever is verheugd elke keer hij mijn platen ziet. Dan ziet hij eens geen computerfiles. Omdat ik traditioneel werk, teken ik ook chronologisch het verhaal, beginnend met de eerste plaat en langzaam aan tot de laatste. Een uitstekende manier om blunders te voorkomen."

Over evolutie: "Ik stuur mijn platen regematig naar Christian Lax, die mijn leraar was in Lyon en voor mij het scenario van Moederland schreef. Hij heeft me altijd in mijn eentje laten evolueren. Dat kwam goed uit, ik zoek graag mijn eigen weg. Een tekenaar evolueert in grote mate door zijn persoonlijke werk, zonder invloeden. Gezien mijn ritme werd de release van deel 1 uitgesteld om dichter bij deel 2 te laten verschijnen."


Enrico Marini over Batman - The Dark Prince Charming 1
16/11
TOP
Batman - The Dark Prince Charming 1
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 108 van november 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over veranderen van stijl: "Ik had zin om wat te experimenteren en me sommige bladschikkingen te permitteren die ik mezelf verbood voor De Schorpioen of De Adelaars van Rome. Ik dacht er eerst aan om mijn tekenstijl en techniek te veranderen met platen in zwart-wit en heel veel zwartvlakken voor ik dat idee liet varen. De Amerikanen hadden mijn series met rechtstreeks ingekleurde platen gezien en waardeerden die ook. Ik ben dan bij die stijl gebleven. Ze hebben me ook gevraagd om vooral niet te imiteren wat zij al doen. Dat kwam goed uit, ze hadden mij niet nodig om een comic te maken die geïnkt en met de computer ingekleurd moest worden. Ik had trouwens geen zin om zoiets gelijkaardigs te maken!"

Over het formaat: "DC Comics was heel ontvankelijk en had er geen bezwaar tegen dat ik hetzelfde formaat gebruikte als mijn platen voor De Adelaars of De Schorpioen. Ik veranderde liever de verhoudingen met originelen die smaller zijn dan gewoonlijk om het Amerikaanse comicformaat te respecteren. Het zou jammer geweest zijn, mocht het een strip geworden zijn die problemen zou geven voor hun boekenwinkels. Daar verschijnt het onder de vorm van een Deluxe-editie — een gekartonneerde uitvoering die een beetje groter is dan hun gewoonlijke comicbundelingen die oorspronkelijk gebruikt werd voor het werk van Frank Miller en Jim Lee. Daar ben ik trots op!"

Over de manier: "Ik ben opgegroeid met Batman en ik heb 'm in mijn jeugd vier of vijf keer getekend, gewoon om het plezier. Hem hier in een situatie plaatsen, was geen probleem. Ik heb alle personages op mijn manier getekend zoals ik ze zou tekenen in mijn andere strips. Dat was niet moeilijk."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over respect: "Ik ken het universum van Batman nogal goed en ze hebben me geen huisstijl opgedrongen. Ik heb mijn scenario aan DC Comics bezorgd, al heel vroeg omdat ik het druk had met het tekenen van deel 5 van De Adelaars van Rome, om hun alle tijd te geven het te analyseren. De uitgever waakte vooral over het respecteren van hun universum en dat er niet gespot wordt met hun personages."

Over retrofuturisme: "Mijn versie van Gotham City is gebaseerd op sommige comics, films — waaronder Metropolis — en enkele tekeningen van Anton Furts. Ik heb geprobeerd een futuristische stad weer te geven, maar niet té, vandaar het lichte Blade Runner-kantje. En zo komen er soms designerwagens voor en ook vintagewagens in een retrofuturistische mix die een beetje somber is. Ik geef toe dat ik niet al te veel tijd heb uitgetrokken om dat allemaal uit te werken, want ik moest opschieten. Ik wilde minder Gotham heruitvinden dan een decor te maken om te kunnen spelen met de personages."

Over de Batmobile: "De kostuums, de stad, de Batcave, de Batmobile,... Ik heb over al die zaken moeten nadenken om er zelf iets van te maken. Ik ben vrij tevreden over het geheel, vooral van mijn Batmobile die ik performant, praktisch, robuust wilde maken. Hij benadert de versie uit de meer recente films die zonder problemen op muren kan rijden. Maar hij is net zo goed een tank in plaats van een elegante Batmobile uit de jaren 1960. De geek in mij zou er heel graag een schaalmodel van hebben, en ook een verzamelobject van mijn Catwoman op haar motor. Dit is de fan die spreekt!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over de kleuren van The Joker: "Groene haren, een kostuum met het kleur tussen violet en purper... Ik wilde niet raken aan de traditionele kleuren van The Joker. Ik heb alleen zijn vest wat klassieker gemaakt. Hij behoudt zijn kleuren als ik hem in een smoking of in het uniform van een brandweerman teken. Hetzelfde geldt voor Catwoman met grijze en zwarte kleuren."

Over Harley Quinn: "Harley Quinn, die niet in deze scène is te zien, is haar door Bruce Timm en Paul Dini ontworpen rood-zwarte kostuum kwijt ten voordele van een purperen en diepblauwe outfit. Ik gebruik die kleuren ook voor haar make-up. Voor haar tegelijk clowneske als originele kapsel heb ik me gebaseerd op een Japans model dat ik in een tijdchrift zag. De combinatie van die elementen geeft Harley een interessant silhouet. Batman, The Joker, Harley en Catwoman moeten altijd herkenbaar zijn aan hun silhouet."

Over blijven leven: "Grafisch vormgever Philippe Ravon en ik hebben veel gewerkt aan de lay-out van dit eerste deel. Een stripverhaal is niet alleen tekeningen en een verhaal, maar ook een voorwerp met een cover, een backcover, een rug en schutbladen. Over alles moet goed nagedacht worden. Tegenwoordig kunnen lezers alles downloaden op het internet. Als we van dit vak willen blijven leven, moeten we hun mooi gefabriceerde boeken aanbieden tegen de prijs die wij ervoor vragen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 21
Batman - The Dark Prince Charming 1
Over de cover: "Twee jaar geleden al heb ik de coverillustratie getekend toen ik aan het schrijven van het verhaal begon. Het kwam spontaan in me op en het kostte me niet meer dan twee uur. Het idee om die illustratie daadwerkelijk voor de cover te gebruiken, kwam pas later. Ik heb de illustratie herwerkt door de kleuren donkerder te maken om ze nog meer 'dark' te maken. Moest ik er een decor aan toevoegen? Ik besliste dat niet te doen nadat ik er met Philippe Ravon en mijn Amerikaanse uitgever over heb gediscussieerd. Keep it simple! Dat is trouwens wat me bevalt aan de covers van David Mazzucchelli — of ook die van Frank Miller — met het silhouet van Batman tegenover een lichtbron. De efficiëntie en de eenvoud spreken me aan. Ik heb al een idee voor de cover van deel 2. Het wordt heel waarschijnlijk een spiegelbeeld van deel 1 met The Joker."

Over het Batmanlogo: "De eenvoud en efficiëntie hebben ook het logo van Batman bepaald. Het was moeilijk origineel te zijn als alles al werd gedaan, met logo's die heel grafisch waren, andere heel strak, heel rond, heel puntig. Er bestaan bijna honderd versies! Ik heb het logo getekend naar het silhouet van een echte vleermuis. Philippe Ravon en ik hebben vervolgens gewerkt aan het Batmanlogo. Dit soort details is belangrijk voor me. Hetzelfde voor De Schorpioen (met het brandmerk) of De Adelaars van Rome (met de adelaar). Ik spendeer veel tijd aan het nadenken over symboliek en het gebruik ervan in verschillende vormen."


Romain Hugault over Angel Wings 4
11/11
TOP
Angel Wings 4
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 105 van juli-augustus 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 3
Angel Wings 4Over vakantiesfeer: "Het kaartje is gegarandeerd volledig met de hand getekend, zelfs de namen en de getallen. De naam van het eiland is een knipoog naar Yann. Ik wilde dat we meteen in een vakantiesfeer terechtkomen met een hederblauwe oceaan en een schutter met een fleurig Hawaïhemd aan, een model uit die tijd. Maar goed, ik ben niet zeker of bemanningsleden in een dergelijke outfit mochten vliegen. Ik heb foto's van vrachtvliegtuigen van de US Air Force die kerstcadeaus voor de GI's op het eiland dropten."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 4
Angel Wings 4Over de tatoeage: "Door het kamp van Manzanar in Californië te bezoeken, kon ik ook een bezoekje brengen aan een expo die gewijd was aan Maori-tatoeages. Mijn tatoeage is dus een echte en ik ben intussen een expert ter zake geworden. Voor het machinegeweer inspireerde ik me op een All Blacks-kapitein. De aanvallers hebben drijvers. Een ongeruste Angela vloekt als een ketter, dit is het echte leven! Haar bril, de talisman van mannen uit die tijd, zijn waarheidsgetrouw."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 5
Angel Wings 4Over gewicht: "De drijvers verminderen het draagvermogen van het watervliegtuig. Het voordeel is dat er wordt bespaard op het gewicht van het landingsgestel dat zwaarder is dan de drijver. Het gaat weliswaar om tweederangsvliegtuigen. In de onderste prent speel ik een beetje vals met de Corsair zodat het in your face is. De beweging van het machinegeweer in perspectief is moeilijk weer te geven. Ik heb me gebaseerd op een foto. Het heeft niet dezelfde bouw, maar ik begrijp nu beter hoe het is samengesteld."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
Angel Wings 4Over aanpassen: "De eerste prent heb ik opnieuw getekend. Het stond te vol, er viel niet te begrijpen dat het watervliegtuig boven de Corsair vliegt. Geen onnodige woorden, uitleg, sterretjes met 'authentiek', noch een beschrijving van de aanval van de vliegtuigen in de laatste prent zoals Jean-Michel Charlier deed. Dat was leerzaam, een beetje het internet avant la lettre. Sommigen proberen die traditie te handhaven. Ik geloof niet in dat recept. Je moet je aanpassen en moderne strips maken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
Angel Wings 4Over Betty: "Hier is Betty Hutton te zien, verslaafd aan haar amfetaminepillen. Als ik de geruchten mag geloven, was ze niet al te fijnzinnig. Ze liet zich langs alle kanten misbruiken. Misschien veranderen we uiteindelijk nog haar naam... (wat effectief gebeurde, ze kreeg in de gedrukte strip de familienaam Lutton, red). In de eerste prent kan je afleiden dat je ook in het paradijs kan sterven of kan flirten met de dood. In het midden wilde ik de indruk wekken dat we te midden van de mythische tv-serie Baa Baa Black Sheep zitten. De Corsair is nu van dichtbij te zien."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Angel Wings 4Over het kamp: "Dankzij het museum dat is gewijd aan de Japanse interneringskampen is alles naar waarheid getekend, tot de boom in het midden van het plein toe. Sommige gevangenen droegen een kimono, anderen, met echte Amerikaanse koppen, droegen jeans. Duizenden Amerikanen van Japanse oorsprong werden ingedeeld in deze kampen. Het toestel om Japans te coderen was makkelijker te ontcijferen door de Amerikaanse inlichtingendiensten dan de fameuze, Duitse Enigmacode. Het toestel zag eruit zoals ik het hier heb getekend."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Angel Wings 4Over lucht: "In de eerste prent ligt een baseballhandschoen die ik in Berlijn kocht op mijn tiende. De Muur stond nog in Berlijn. De vrouw, die als een gele aap wordt behandeld, begrijpt heel snel dat ze in een val is gelopen. De vrijstaande figuur verluchtigt het geheel en doet je concentreren op de tekst. Ik ben niet overtuigd van strips waarin vliegtuigen voortdurend buiten de kaders vliegen. Het is vaak moeilijk leesbaar en het verliest snel zijn impact."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Angel Wings 4Over het eiland: "Het eiland Ulithi, een rustbasis. Een trekpleister waar vliegdekschepen of torpedoschepen samenkomen. Ik heb een plattegrond van het geheel met elk schip op zijn plaats volgens de diepgang. Vreemd genoeg is de landingsbaan niet langs de langste zijde aangelegd, misschien door de wind. Blauwe vliegtuigen op blauw water is een ware uitdaging! Ik heb gekozen voor de Corsair uit de beginperiode van de oorlog met een toen helderder camouflage. Ik speel met de belichting, licht op donker en donker op licht."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Angel Wings 4Over vliegtuigen en boten: "Twee prenten als uit de film Porco Rosso van Miyazaki. Een camera op de vleugel filmt het moment waarop de drijver het water raakt. De helderheid van het blauwe water van de lagune contrasteert met het sterk bewapende watervliegtuig. Een groot toestel en romantiek. Onderaan vaart een landingsschip waarvan de voorkant kan geopend worden met een enorm luik. Het is een LST, de Corsica Ferries van die tijd. Er bestaan nog kleinere, de LCA's. En kijk, Betty begint te panikeren in haar niet zo waterdichte zitplaats."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Angel Wings 4Over verdiende rust: "Sun, sand... de matrozen zwommen vaak naakt, ze speelden baseball, ze hadden een sauna en een bar. Nu kan men er niet meer van beschuldigen dat ik enkel pin-ups teken! Na verschrikkelijke gevechten op de eilanden, zoals Guadalcanal, hebben ze een beetje rust verdiend. De laatste prent heb ik nog wat herwerkt. Het watervliegtuig zag er een beetje te statisch uit. Ik wilde dat de drijver het strand volledig zou doorboren. In de eerste versie waren nog waterstralen uit de openingen van de drijver te zien."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
Angel Wings 4Over contrast: "Ik hou van het contrast tussen de oude barak tussen de palmbomen en het bamboe en de oorlogsmachines. Het watervliegtuig had het voordeel dat er drie zitplaatsen waren waarvan één onderaan en waar Betty de hele vlucht niet kon zien wat er gebeurde. Ze dacht dus echt dat ze zou sterven. Het contrast onderaan bestaat in de triomfantelijke verwelkoming van Betty naast een zwaarbeladen Angela die in haar eentje verder wandelt. Rechts wijzen de richtingaanwijzers maar één richting uit: het oosten..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
Angel Wings 4Over zweet: "Met de geprefabriceerde daken bouwden de Amerikanen hun barakken als Lego overal in een oogwenk. Maar zonder airco, en zelfs onder de palmbomen is de hitte verpletterend. Vandaar de zweetkringen onder de armen van de kolonel terwijl het hemd van Angela aan haar rug kleeft van het zweet. Ik heb haar een pony gegeven als van Bettie Page, een mythisch kapsel uit de jaren 1950. Ik heb boeken waaruit ik elk kapsel van die tijd kan natekenen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 15
Angel Wings 4Over lastige borsten: "De borsten van Angela vormden een lastig probleem om haar een holster te laten dragen langs de borst. eens te meer heb ik een oplossing gevonden in een boek van vriend Mathieu Blangui. De kolonel is gebaseerd op een echte. Ik houd mijn vader achter de hand voor een meer uitgebreide rol. Een zippo heeft geen normale vlam, maar is blauwachtig. Ik rook zelf niet, maar ik kijk hoe anderen roken. Ik observeer de rookslierten uit een pijp en daar laat ik me door inspireren."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 16
Angel Wings 4Over zwoegen: "Dit is de Coronado, een enorm transportwatervliegtuig. Bij mijn weten heeft niemand het al getekend in een stripverhaal. De mythe van het watervliegtuig leeft nog steeds. Eens te meer is er een sterk contrast tussen Betty, de menigte en twee idioten die een potje armworstelen voor een kus, en de eenzaamheid van Angela die haar biertje drinkt en terugdenkt aan haar vlucht. Ik heb trouwens even veel gezwoegd op de tatoeage op de arm van de schutter als het vliegmonster in de eerste prent."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
Angel Wings 4Over pin-ups: "Het lijkt hier wel Disneyland. Het is nochtans de ingang van een Amerikaanse basis. De hangars zien er wat art deco uit. De pin-up op het pistool is Rita Hayworth. Een van mijn specialisten leerde me dat er een manie was om een knap meisje of een familielid op een geweer te plaatsen. Deze hier zal nog van belang zijn voor de intrige. De plaat straalde aanvankelijk niet genoeg een vakantiesfeer uit. Ik heb er een gele filter op toegepast om te breken met de voorgaande plaat."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Angel Wings 4Over verandering van decor: "Deze scène zou zich eerst in Singapore afspelen. Maar ik heb opzoekingen gedaan en de stad bleek toen van de kaart geveegd te zijn. Geen droomlocatie voor een vakantiesfeer. Yann stemde ermee in om voor Hawaï te kiezen. Eindelijk een Japanner die geen gemene smoel heeft zoals in Buck Danny! Ik wilde weg van het cliché van de kamikazepiloot. Hun piloten waren piloten als de anderen. Goishi is hier omdat hij zijn zus wil redden. Hij is naar de toenmalige normen een knappe Japanse man, het equivalent van Clark Gable."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Angel Wings 4Over de residentie: "Hier zijn we bij de Catts, een stel bourgeoismensen die hun grote woonst openden voor piloten en officiers tijdens hun verlof. Ik heb foto's van hun residentie. Kerels met bloemetjeshelden, tuinfeestjes, barbecues, surfers... 's Avonds keken die heren languit liggend op zetels in het salon naar films. Daar vergaten ze eventjes dat ze Japanners versloegen en afslachtten."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
Angel Wings 4Over de Tiki Bar: "De Tiki Bar verbeeldt Hawaï compleet, ik ben er gek op. De Amerikanen ook: gelijkaardige bars waren in heel Californië te vinden. In de eerste prent stond het wat te los bij elkaar, ik tekende de palmbladeren rechts wat groter. De jurk met het koraalmotief is ontworpen door een Oostenrijkse vriendin die modeontwerpster is. Voor het hemd heb ik op de computer gewerkt, of anders zou ik het nog steeds aan het tekenen zijn. Het houten vlechtwerk heb ik met de hand getekend. De glazen beelden kleinere Polynesische goden uit. De Mai Tai, rum met orgeadesiroop, is heerlijk."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 21
Angel Wings 4Over een gecensureerd etepel: "Ik wilde een romantische liefdesscène, met de zee, de hemel en een prachtige Pontiac. Door de oorlog is de beha gemaakt van parachutedoek. Misschien wat minder uitpuilend! In de Franse editie op groot formaat is in de laatste prent een tepel te zien (in de vertaalde editie van Silvester krijg je de ongecensureerde versie te zien, red). We amuseren ons waar we kunnen. Kijk naar de nagels van Angela, die worden half-moon genoemd: pin-ups lakten hun nagels door een klein gedeelte af te dekken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 23
Angel Wings 4Over de blik van Angela: "Gedaan met lachen. Dit is de Goose, een minivrachtschip met een geweldig vooraanzicht met twee motors. De gele punten aan de uiteindes van de propellers vormen een gekleurde veiligheidscirkel als ze draaien. Nee, Angela kijkt niet zo omdat ze moe is na een liefdevolle nacht, maar omdat die jongen stommiteiten zegt. Ik zie graag de camouflageuniformen van de Pacific, ze kunnen omgekeerd gebruikt worden, met een meer bruine kleur aan de ene kant en meer groen aan de andere."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 24
Angel Wings 4Over nachtscènes: "De Hellcat is herkenbaar aan de radarkoepel, de eerste radars. Ik had twee nachtjagers nodig om het gevecht dat eraan komt te animeren. Ik ben gek op nachtscènes, maar het jongleren met zwart en blauw is delicaat. Het is een strijd om met tinten te spelen, met koude kleuren voor de buitenkant en warme kleuren voor de binnenkant. Hier is nog niets ergs aan de hand, er kan met elkaar gepraat worden, maar daar komt snel verandering in."


Jean-Louis Mourier over Trollen van Troy 22
25/10
TOP
trollen van Troy 22
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 98 van december 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 34
trollen van Troy 22
Over een plaat per dag: "Oef, afgewerkt. Twee Trollen in een jaar maken (in 2016), is gegarandeerd een jaar zonder vakantie. We zijn die uitdaging al eens in 2014 aangegaan, maar ik hoop dat het eerstvolgend niet meer zal plaatsvinden. Ik had een beetje vertraging op mijn planning en heb dubbel moeten werken tijdens mijn zomervakantie in de tweede helft van augustus.Ik heb dan ongeveer een pagina per dag getekend. Eind oktober was mijn werk aan het album af. Het is opnieuw een terugkeer naar het verleden van de trollen. Dat is geen nieuw gegeven, want we hebben al een album (deel 14) gewijd aan de jeugd van Waha. Dat was een album dat voornamelijk bestond uit kortverhalen die in Lanfeust Mag verschenen. We veranderen per album van personages wat heel aangenaam is."

Over de grote prent: "Een zeldzaam geval in de Trollen-serie, een klassieke reeks met klassieke tekeningen: een grote aflopende prent met prenten erop gemonteerd. Die was nodig om er beweging in te brengen en de diepte van Waha's traject door de lucht weer te geven. Let op de papegaai met de vier vleugels, dit is fantasy en daar profiteren we van. Dat is mijn persoonlijke bijdrage aan deze plaat."

Over nauwkeurigheid: "Christophe stond erop dat ik de precieze kreet van Johnny Weissmuller als Tarzan zou schrijven. Zelfs in fantasy is een zekere nauwkeurigheid nodig. In een vorig album parodieerden we Mission: Impossible met de exacte noten van de generiek erbij."

Over gezond verstand: "Zijn mijn libellen niet mooi? Ik heb ze groter getekend dan Arleston ze had beschreven zodat ze kunnen vliegen, ondanks het gewicht en het formaat van de reclameboodschappen. Fantasy verbiedt geen gezond verstand."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 36
trollen van Troy 22
Over woordspelingen: "De heks Hälwyna heeft een schattige naam. De verbeelding van Christophe is onuitputtelijk. Door ervaring begrijp ik ondertussen snel zijn woordspelingen. Behalve één keer. Ik herinner me nog dat ik hoofdpijn kreeg door de naam van burgemeester Soychantruit (in het Frans) te ontcijferen. Een verwijzing naar Mei '68 (soixante huit). Moeilijk, moeilijk."

Over misbruik van prenten: "Het shirt van de heks is echt heel kort. In de loop van het album is de onderkant van haar borsten te zien, zonder meer. Het is wachten tot de voorlaatste pagina om ze wat meer te zien bewegen, wat bij de lezertjes iets kan teweegbrengen. Een tip voor Christophe: als hij op een dag eindelijk een superhelden-Trollen voor me schrijft, beloof ik hem een album zonder lollige prentjes. Dergelijke prenten, die voor sommige comics misbruikt worden, schaden meer dan gelijk wat anders het lezen. Ik leg liever de nadruk op de expressies en de houdingen van de personages."

Over de lijdensweg: "Op deze pagina staat het moeilijkste dat ik ooit heb moeten tekenen en dat mijn leven echt heeft vergald: de netten waarin de jonge trollen zijn opgesloten. Ik heb erop gezwoegd. We hebben eerst een net van touw gebruikt. Te lang, te ingewikkeld om te tekenen. Daarna zijn we overgegaan op een net van metaal, dus bestaande uit stevige stangen aan ringen die makkelijker zouden moeten zijn om te tekenen. Had je gedacht! Die zijn honderd keer moeilijker om samen te stellen. Doffe ellende. En mocht het nu maar één of twee keer nodig geweest zijn, maar op elke pagina kwam ik weer een nieuwe tegen. En mijn lijdensweg herbegon."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 37
trollen van Troy 22
Over hertekenen: "En hop, drie netten met trollen erbij! Ik heb in mijn hoofd wellicht vijfhonderd modellen gebouwd. Het zou een droom geweest zijn, mochten we een smid hebben gevonden die er een voor ons had kunnen maken. Bij het bekijken van deze pagina merkte Christophe op dat het verhaal vereiste dat de trollen aan het plafond zouden hangen en niet aan de muur zoals ik eerst had getekend. Dat viel makkelijk te verbeteren. Ik heb een haak, touwen en het vrijstaand getekend en de kooien verplaatst."

Over wiens schuld: "Ik weet dat Christophe mij, altijd vriendelijk, er de schuld van geeft dat ik prent na prent werk zonder zorgvuldig het vervolg te lezen. Mooi excuus. Maar laten we niet vergeten dat hij me al jarenlang zijn scenario per twee of drie platen levert. Pas sinds kort heeft hij me een verhaal in twee of drie stukken geleverd. Dat maakt mijn werk gemakkelijker. Nu ja, als ik op schema zit. Want inderdaad, ik werk met mijn neus op de prent en ik heb daarbij de neiging om niet verder te kijken en mezelf in de knel te tekenen. Niet erg, dan begin ik wel opnieuw."

Over de tanden trekken: "Spannend, de prenten met het uittrekken van de tand in close-up wisselen af met de komst van de cavalerie, pardon, van Waha. Let erop dat de kleine trol niet tandenloos blijft, hij verliest slechts n melktand in dit avontuur."

Over ideeën voor volgende albums: "We hebben vaak gezegd dat we telkens over een dozijn ideeën beschikken voor volgende albums. In feite is het nog erger, want tijdens onze schranspartijen komen we op nog meer verhalen die worden ingegeven door de actualiteit. Het criterium is dat ze ons moeten doen lachen. En natuurlijk nemen we die eerst voor in plaats van er een uit de lade te halen. Of we voegen er niet eerder gebruikte ideeën aan toe. Momenteel wachten er een vijftiental verhalen om uitgewerkt te worden."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 38
trollen van Troy 22
Over compositie: "Opnieuw een aflopende prent, de lezer wordt verwend. De moeilijkheid zat niet in de vele glasscherven en de libellen — hee, alweer twee netten, maar kom —, maar in de compositie van de prent. Waha versplintert het raam, vliegt over de op het kruis vastgebonden trol terwijl de drie andere personages een na een vallen."

Over verhoudingen: "Een keer het decor is voorgesteld, de muren, de deur, de vensters, enzovoort, probeer ik zo goed mogelijk de verhoudingen te behouden. Nu ja, in die mate dat de lezer niet over een te zichtbare wanverhouding valt. Maar er moet nu ook weer niet met een kompas in de hand gecontroleerd worden of alles klopt. Ja, ik speel vals, zet daar een meubel dichter en plaats een muur verder. Ja, mijn kamers kennen een variabele geometrie. Maar zolang niemand daar op let, is er geen man overboord. Guy Mathias doet de Franse lettering in de tekstballonnen en ik de RFFFFLLZZZZZZZZ en andere GRRKKFFGGNN. Een waar plezier."

Over Askell: "Door weer over te schakelen naar een ritme van één album per jaar hoop ik dat we tussendoor one-shots en kortverhalen kunnen maken die we al jarenlang voor ons uitschuiven. Nee maar, als bij wonder heb je me nog de eeuwig weerkerende vraag niet gesteld over het vervolg en einde van Askell de Waterwereld. We denken er nog altijd aan om het weer op te pikken, maar de realisatie van het album zal ongetwijfeld nog meerdere jaren duren."

Over soloprojecten: "Uiteraard heb ik ook zin om persoonlijke albums te maken, een verhaal van mezelf. Ik heb zelfs al een ideetje. We zien later wel. Momenteel amuseer ik me nog altijd met Trollen en dat is het belangrijkste."


Griffo over Dickens & Dickens
21/10
TOP
Dickens & Dickens
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 101 van maart 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Dickens & Dickens
Over werken: "Ik woon al bijna dertig jaar in San Miguel de la Palma, een klein eiland van de Canarische Eilanden. Rodolphe zegt dat ik in vakantieomstandigheden woon, maar sinds ik hier ben, heb ik nog nooit zoveel gewerkt. De zon biedt vitamine D, maar het is ook een bron van energie om te werken. Het is heel wat anders dan het klimaat in Londen, maar Dickens fascineert me."

Over het portret van Dickens: "We kennen de daguerreotypes van Dickens aan het eind evan zijn leven met baard en snor. Hij is een icoon geworden. Zelfs karikaturen in de kranten stellen hem zo voor, met zijn warrige haardos. Hoe moet ik hem veel jonger tekenen? Ik heb eerst geprobeerd een trouw portret te maken. Het was te realistisch en niet expressief genoeg. Ik heb gezwoegd, tot op het punt dat ik alle gezichten op de eerste vijftien pagina's heb hertekend. Omdat het om een tweeluik gaat (in het Nederlands verschenen als een gebundelde editie) moest ik me echt op mijn gemak voelen met het personage die op de koop toe een criminele dubbelganger heeft."

Over Crystal Palace: "Ik beschik over enorm veel documentatie over de victoriaanse periode sinds de reeks Golden Dogs op scenario van Stephen Desberg. Ik heb met plezier dit Crystal Palace getekend dat werd gebouwd om de eerste wereldtentoonstelling te huisvesten in Hyde Park in 1851. Het was volledig van gietijzer en glas. Het werd vervolgens gedemonteerd en opnieuw gebouwd in het zuiden van Londen waar het in 1936 in vlammen opging. Er zijn tekeningen van het interieur en van buiten terug te vinden. Ik heb al wat ik erover kon vinden bewaard om het vervolgens in één enkel beeld te gebruiken dat je in de laatste prent van deze pagina ziet staan met de megalomane antieke standbeelden erbij."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Dickens & Dickens
Over de schilderijen: "De schilderijen aan de muren zijn gebaseerd op echte werken, maar ze zijn bewerkt om niet te veel de aandacht te trekken ten nadele van de personages. Ze dragen gewoon bij aan de rijke bourgeoissfeer zoals het behangpapier. Ik teken graag kostuums uit deze periode. Vrouwen, mannen, kinderen, ze stralen veel elegantie uit. Ik ben er dol op. Ik denk dat de lezer dat ook wel aanvoelt."

Over kleurfilters: "Ik teken altijd in zwart-wit op aquarelpapier. Daarna schilder ik met aquarel op de lijntekening. Daarna scan ik elk beeld en ik pas er kleurfilters op toe: geel, bruin of blauw om een sfeer op te roepen. Voor de middenste strook heb ik een blauwe filter toegepast om de prenten somberder te maken. Dit soort taferelen observeerde Dickens tijdens zijn lange wandelingen in Londen. Je ziet de ellende door zijn ogen. Hij was een heel geëngageerde burger, maar dat was normaal in die tijd. Marx kwam uit de bourgeoisie, veel suffragettes later ook. Het volk kon niet schrijven en had de middelen niet om zich zomaar te organiseren. In de Angelsaksische wereld doken er altijd mensen op die aandacht hadden voor minder gefortuneerden. Vrijwilligersorganisaties zorgden voor de armen."

Over humor: "Ik heb met Rodolphe heel wat gediscussieerd over de tekenstijl die we zouden gebruiken. We hebben getwijfeld, want het tweede deel is humoristischer dan het eerste. Daarin komen we terecht in de wereld van Charlie, het schurkenalter ego van Dickens."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Dickens & Dickens
Over de buitenwijk: "Een dialoogscène die ik uitwerk tijdens een wandeling op straat. Het album bevat veel nachtscènes. Ik heb geprobeerd de sfeer van het toenmalige Londen op te roepen: heel grijs. Een goede gelegenheid om de chique buitenwijk te tonen. Schoon, lantaarnpalen, ver van de achterbuurt."

Over vragen oproepen: "Moeilijk om een lange dialoog in beelden te stoppen en de indruk te geven dat er iets gebeurt. Ik roep vragen op met de koets. De lezer zal zich afvragen of de koetsier belangrijk is of niet. Volgt hij hen of niet? Hij komt dichter en rijdt weer weg. Komt het mysterieuze personage dat in de koets stapt nog terug in het verhaal of niet? Dat voegt beweging toe aan de scène, net zoals de schaduwen van mijn wandelaars. Op deze plaat toon ik nog lantaarnpalen, maar dat doe ik niet op de volgende. De schaduwen van de personages en het licht op hun gezichten volstaan om te laten begrijpen dat de straat verlicht is."

Over inspiratie: "De moderne architectuur verveelt me, maar ik hou wel van die van Londen die tegelijk klassiek als bijzonder is. Bovendien bestond er in de tijd van Dickens nog overblijfselen van het middeleeuwse Londen met huizen die doorbogen tot ze elkaar bijna raakten. Die staan niet op deze pagina's, maar ze zijn werkelijk prettig om te tekenen en ze dragen bij aan de vreemde sfeer. Ik heb me veel geïnspireerd op aquarellen van Londen. Ze tonen soms meer dan foto's, want ze interpreteren al de negentiende eeuw door een beeld te geven dat in het collectieve geheugen blijft, een beeld van het Londen van Dickens."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Dickens & Dickens
Over beweging: "Ik teken niet graag prenten waarin een tekstballon staat zonder het personage te zien dat de tekst zegt. Als wat hij zegt een specifieke expressie verdient, probeer ik een close-up te tekenen... als ik er de plaats voor heb! Hier is mijn doel om ondanks de krappe plaats in de prenten een indruk van beweging in stand te houden om de lezer het gevoel te geven dat hij samen met hen in de straten van Londen wandelt. Het scenario van Rodolphe hoefde niet zo beschrijvend te zijn. We hebben er genoeg over gepraat zodat ik de decors waar hij aan dacht in het achterhoofd kon houden. Het belangrijkste in deze scène is de dialoog: de rest is voor het plezier van de lezer."

Over dubbelgangers: "Ik heb natuurlijk scènes met Dickens en zijn dubbelganger getekend die niet in deze scène zijn te zien. De eerste tip om hen uit elkaar te houden, is een tand die de schurk ontbreekt. Sommigen stellen zich nog vragen over de meerdere identiteiten van Shakespeare. Misschien loopt er ook een dubbelganger van mij rond. Dat kan een uitleg zijn voor de reden waarom ik zoveel albums uitbreng."

Over volgende projecten: "Ik heb een nieuw project met Rodolphe (een verhaal dat zich in het laat-negentiende-eeuwse New York afspeelt met een andere schrijver om een link te creëren met Dickens & Dickens). Ondertussen verschijnt nog een nieuwe cyclus van Giacomo C. en een nieuwe cyclus van S.O.S. Geluk, nu op scenario van Stephen Desberg. De tweede cyclus is op eenzelfde manier opgebouwd als de eerste van Jean Van Hamme: drie kortverhalen in elk van de eerste twee delen die samenkomen en tot een einde komen in het laatste album."


TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel
TOPPERS
13 x XIII
14-18
De 25 bekendste konijnen
20 jaar Arcadia, 20 topstrips
25 jaar Vrije Vlucht
30 jaar Kiekeboe
49 Kanjers van Oranje
50 jaar De Rode Ridder
60 jaar Nero
70 jaar Kuifje-weekblad
Aantrekkelijkste Heldinnen Top 540
Asterix Top Six
Batmanspecial
BelgenTop 100
De Blauwbloezen Top 49
De Grenzeloze Top 500 (2010)
De Grenzeloze Top 500 (2012)
De Honderd Hoogtepunten van Willy Vandersteen
De Rest van de Wereld Top 50
FransenTop 100
Jaartoppers
Jommeke Top 10
Koppeltjestop 20
Napoleon in de strip
ReeksTop 50
Robbedoes
Schrijvers over Strips
Schurken- & Feeksentop
Star Wars
Suske en Wiske: 70 stroken in 70 dagen
Urbanus Top 15
De Wereld rond Franquin
Westernstrips