Daedalus Don Lawrence Collection Saga Uitgaven  
 
De Commentator

Toegevoegd op 4 maart:
Olivier Schwartz over Robbedoes door... 11

Toegevoegd op 1 maart:

Hermann over Duke 1

Toegevoegd op 4 februari:

Olivier Boiscommun over Het Rijk 1

Toegevoegd op 1 februari:

Ralph Meyer over Undertaker 3
 
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Paul Cauuet
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Robbert Damen
Sébastien Damour
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
Éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Stéphane Louis
Love
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Colin Wilson
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Olivier Schwartz over Robbedoes door... 111
04/03
TOP
Robbedoes door... 11
Onderstaande bijdrage van Paul Giner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 100 van februari 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 24
Robbedoes door... 11
Over Afrika: "Na Piccolo in Veldgroen moest ons tweede verhaal zich weer op Belgische bodem afspelen. Omdat ik dat weinig exotisch vond, stelde ik aan Yann voor om onze avonturiers naar Afrika te sturen. Omdat hij verveeld zat met het aantal pagina's, stelde hij me voor om van het verhaal een tweeluik te maken."

Over Robbedoes: "Mijn Robbedoes zit tussen de versies van Jij³, Franquin en Chaland in. Het personage ziet er heel simpel uit om te tekenen, maar ik heb erop gezwoegd. Na drie albums zit hij nog altijd niet in mijn vingers. En omdat Yann er een duivels plezier in schiep om hem op de meeste pagina's te laten verdwijnen, was het telkens weer wennen om hem te tekenen!"

Over de missionaris: "Ik herinner me niet zo goed meer hoe ik op de missionaris kwam. Ik had enerzijds wellicht Govert Suurbier in het achterhoofd, een andere creatie van Yann, en anderzijds de missionaris uit Kuifje in Afrika. Door zijn korte personagebeschrijvingen geeft Yann me alle vrijheid om mijn eigen casting samen te stellen."

Over details: "Het gebeurt weleens dat ik Yann vervloek als ik het aantal zaken tel dat ik in een prent moet tekenen. Dat is ook mijn schuld. Als een enthousiast kind begin ik met een voorgrond, dan volgt een tweede plan en ik ga door met het vullen van de prent zolang het zichtbaar blijft. Voor dit abum heb ik ervoor gekozen om te werken op een groot formaat, 33 x 44 cm, opdat ik dacht minder details te hoeven tekenen. Vergissing! Ik heb tijd verspild met het tekenen van onbeduidende details en het spijt me dat ik niet meer prenten heb getekend zoals de tweede, zonder decor."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
Robbedoes door... 11
Over de zwarten: "Een van mijn zorgen was het tekenen van zwarten. Ik wilde knipogen naar strips uit de jaren 1940 en 1950, zonder te vervallen in groteske karikaturen. Er was geen sprake van om er clich³zwarten van te maken. Het probleem was dat al mijn personages, Robbedoes en Kwabbernoot incluis, zelf karikaturen zijn met gekke hoofden. En zwarten realistisch tekenen, zou niet gewerkt hebben. Ik heb er het maximum uitgehaald door het gezicht van Aniota meer uit te werken. Om het niet te zwart-wit voor te stellen, hebben we erop gelet om goede en slechte zwarten te gebruiken, met Aniota en Yoema aan de ene kant en de twee dictators aan de andere kant."

Over Kuifje in Afrika: "In tegenstelling tot Yann heb ik geen hekel aan Kuifje in Afrika. Er zitten na„eve en knappe dingen in en ik begrijp niet altijd die media-aandacht rond het album. Ons eigen album had een soort remake kunnen zijn. Yann brengt er veel moderniteit in, nota bene op deze pagina waar er sprake is van ecologie en plantenbestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor dieren. Aniota legt uit dat de Belgische regering besloten heeft de dragers van malaria uit te roeien. Dat was inderdaad het geval, hoewel hun methode extreem brutaal was..."

Over de lettering: "De lettering maakt deel uit van de tekening. Ik heb geen digitale versie van mijn eigen alfabet en ik teken al mijn letters zelf. Dat neemt enorm veel tijd in beslag als ze vetter staan." (voor de Nederlandse vertaling is een andere lettering gebruikt, maar die is ook met de hand gezet, red.)



COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
Robbedoes door... 11
Over documentatie: "De zoektocht naar documentatie voor elke plaat pakt de spontaniteit van mijn tekeningen af. Ik zit constant met mijn neus in boeken over voertuigen, dieren en andere om decors, personages, kledij en accessoires te tekenen die voortdurend veranderen. Dat gaat van een Beaulieu-camera over sproeivliegtuigen tot deze kerncentrale uit 1947. Het is praktisch onhaalbaar om daar documentatie over te vinden! Je kan je ook niet voorstellen hoe hard ik heb gezocht naar het juiste symbool voor radioactiviteit die verstopt zit achter de etiketten voor palmolie een beetje verder in het album. De ethiek dwingt me om het tot het uiterste te drijven als ik precies kan zijn. Als dat niet mogelijk is, speel ik vals."

Over de robotten: "De robotgorilla's moesten angstaanjagende, kleine, Afrikaanse fetisjbeeldjes zijn, zoals in de tekenfilm Kirikou en de Heks. Ik zocht het in die richting zonder iets te vinden dat volstond of angstaanjagend was. Ik kwam dus op het idee om er grote monsters van te maken. De lamp als oog was door Yann ongetwijfeld ge„nspireerd op de ogen van de door Franquin getekende Radar de Robot. Op een bepaalde manier zijn die robotten er een herinterpretatie van."

Over fetisjbeelden: "Elders in het album heb ik me ge„nspireerd op echte fetisjbeelden, behalve misschien voor de cover die ik een beetje met van alles wat heb samengesteld. Er bestaan verschillende voorbeelden, maar vele ervan lijken eenzelfde basis te kennen, alsof ze voortkomen uit een collectief beeldhouwgeheugen."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
Robbedoes door... 11
Over Congo: "Het is moeilijk om een precies beeld te hebben van Congo uit deze periode, ook al beschikken we over min of meer geschikte zwart-witfoto's. Ons Afrika is dus een ge„dealiseerde voorstelling op basis van een bastaardversie vol clich³s die over het algemeen in stripverhalen voorkomen. Trouwens, ook al ken ik het werk van Yves Chaland heel goed, toch heb ik er niet naar gekeken om Urugondolo, het fictieve land dat Yann uitvond, te tekenen."

Over het scenario: "Tot Gringos Locos tekende Yann de scenario's voor me uit, hij plaatste de personages en bepaalde de bladschikking, met goed gevonden standpunten. Zijn aanvoelen voor de strip is fenomenaal! Sinds De Luipaardvrouw gaan we anders te werk. Nu krijg ik enkel een uitgeschreven scenario. Nu heb ik meer tijd nodig om mijn pagina's samen te stellen waarop alle voor- en achtergronden door mij zijn vastgelegd. Ik had wel aan Yann gevraagd om het weer op de oude manier te doen, maar daar had hij de kracht niet meer voor!"

Over het masker: "De Meester van de Zwarte Hosties zien we niet in deze sc²ne. Hij draagt heel speciale kleren. Nochtans bestaan er wel degelijk maskers die uit hoorns bestaan! Ik heb die verbeterd en heb er haren aan de achterkant aan toegevoegd."

Over een nieuwe reeks: "Yann en ik zijn aan een nieuwe serie begonnen die in het weekblad Robbedoes voorgepubliceerd zal worden. Het wordt een polar die wat minder jongensachtig is dan Robbedoes en Kwabbernoot. Het speelt zich min of meer af in dezelfde periode met een groep hoofdpersonages."


Hermann over Duke 1
01/03
TOP
Duke 1
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 99 van januari 2017. De commentaren bevatten spoilers!

COMMENTAAR BIJ PAGINA 3
Duke 1"Twee eerste pagina's zonder tekst. De tekeningen vertellen voldoende. Ik respecteer de bladschikking van mijn zoon Yves. Hij is niet van gisteren als het om strips gaat en hij kent het klappen van de zweep. Hij bezorgde me enkele foto's van mijnen uit die tijd. Ik toon een gewone arbeider die in armoede leeft. Hij raapt een goudklompje op terwijl hij nochtans weet dat hij vroeg of laat gefouilleerd wordt. Soms ondergingen de mijnwerkers een rectaal onderzoek. Maar het klompje is wat groot."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 4
Duke 1"Ik veroorloofde me hemels met speciale, bijna vreemde kleuren. Ze contrasteren met de kleuren van de mijn en het bescheiden interieur. Er staat toch nog een hout- of kolenkacheltje. De lezer verwacht dat het wat zwak is om de gestolen klompjes te verbergen in een goed zichtbare pot. Ik ook! Dat toont aan dat de man niet erg intelligent is. En weet je nog hoe onze voorouders hun spaargeld onder de matras stopten? Dat was nauwelijks beter."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 5
Duke 1"Ik heb nog gewoond in Canada. In de herfst zijn de bladeren bijna agressief geel en rood. Ik schilder ze met acrylverf die helderder is dan aquarel. Dat bevalt me, maar omdat het nieuw voor me is, pas ik het toe met kleine stapjes. Ik moest er weer gewoon aan worden om paarden te tekenen. Als ik een grote prent wil tekenen die goed overkomt, dan offer ik de hoofden in de prent eronder zonder spijt op. Giraud zei dat ik beter paarden teken dan hij. Hij had ongelijk, de zijne waren veel beter."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
Duke 1"Als de handlangers niet aan de leiband worden gehouden, breken ze alles om het plezier van het breken. Dat komt overal voor. Ik teken graag lelijke smoelen. Een vriend stuurde me pagina's met allemaal hoofdjes die getekend waren door de grote Mort Drucker (van het Amerikaanse stripblad Mad, red.). Het zijn geweldige smoelen waar ik me op ga baseren. Niet door ze te kopiëren, wel als inspiratie. Om mijn gewoontes te doorbreken. Ik maak cinema die niet beweegt. De gezichten compenseren de afwezigheid van gebaren. Te banale gezichten zwakken een verhaal af."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
Duke 1"Elf prenten, dat zijn er veel bij elkaar. Er mag dus geen ruimte verspild worden. Een stukje van een huis volstaat om de scène te situeren. Een hand op de borst of onder de jurk eveneens, daar hoef ik de hele personages niet voor te tekenen. Ik ben gefascineerd door kleerplooien op oude religieuze schilderijen. Je hebt de indruk dat elk soort textiel haar eigen structuur heeft. In tegenstelling tot collega's die zich nooit afvragen hoe plooien gevormd worden, is dat een onderwerp dat mij net wel aanspreekt."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Duke 1"De manier waarop het bloed eruit spuit, beviel me niet. Dat blijft een probleem, en niet alleen voor mij. Er zijn nog zoveel problemen bij het tekenen! Maar ik ben wel tevreden over Aurelio. Zijn hangende schouders tonen hoe hij verslagen is. Je moet de natuur observeren. Als er een personage valt, dan val ik samen met hem. Daar was meneer Jacobs (Edgar P. Jacobs, van Blake en Mortimer, red.) niet toe in staat. Als zijn kerngezonde helden op de grond vallen, doen ze dat als oudjes. Sorry, maar dat is niet serieus."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Duke 1"In prent 3 wilde Yves dat het personage niet meteen te zien is. Hij werkte een jaar in de filmwereld, hij weet wat een beeld is. Ik hoop dat je het geluid van de stappen op het hout hoort. Het was ook niet nodig om het personage dat de deur opent te tonen. Dat houdt het mysterie in stand. Ik hou van de grote compositie links onderaan. Een karrenwiel, een vrouw die net boodschappen heeft gedaan, een witte doek op haar mand, het decor van een landelijk leven staat er."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
Duke 1"Ik voel geen enkele affectie voor die drie domme boeren. Die idioten houden zelfs niet de wacht. Ik laat hen neerschieten zonder de minste wroeging. In werkelijkheid zou de nacht pikdonker zijn, maar dan valt er niets te tekenen. Nu geef ik het bos weer, de dode takken, de omgevallen stammen. Het heeft iets sensueels, daar schep ik veel plezier in."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 29
Duke 1"Een zeldzaam beeld: een landschap op bijna een halve pagina met acrylverf. Het is herfst met warme kleuren en een beetje sneeuw op de bergtoppen. Ik heb een motortje in het hoofd dat mijn pagina's opbouwt naargelang wat er zal volgen. Onbewust breng ik ze in evenwicht met elkaar. Ik heb in mijn hele leven maar één dubbelpagina gemaakt, een scène in de sneeuw in Station 16. Het nam te veel plaats in op mijn tekentafel. Dat was niet praktisch."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 30
Duke 1"Dat paard is goed gelukt. Het zijn mooie spieren. Ik heb maar één keer in mijn leven op een paard gezeten, in Solliès. Ik zat hoog. Dat paardritje maakte van mij nog geen ruiter, het paard stopte wanneer het wou. Gelukkig kan je hen tekenen zonder ervan te houden. Een beginnersfout in prent 6: die bladeren in felle kleuren zien er precies uit als een carnavalspruik op het hoofd van die ouwe. Ik had het wat moeten verplaatsen. De kleuren zijn toch nog mooi. Ik was wellicht wat afgeleid."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 31
Duke 1"Een wrede schurk. Hij doodt met evenveel emotie als hij schoenen aantrekt. Maar binennkort teken ik de angst op zijn gezicht. Binnenkort ontmoet hij iemand die sterker is dan hem. Dat soort kerels die in een oofwenk iemand doden, worden dan lafaards. De colts in die tijd waren niet zo efficiënt. En duels bestonden niet. Maar als je iemand toont die negen op de tien keer zijn doel mist, wat toen het geval was, breng je iedereen aan het lachen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 32
Duke 1Het is goed om op elke pagina een prent te tekenen zoals de eerste, anders wordt het wat doods. Ik profiteer ervan om er een boom bij te plaatsen. Ik teken dolgraag bomen. Mc Caulky wrijft zich in met het bloed van zijn slachtoffer. Ik stond versteld dat mijn zoon zover ging. Zelf zou ik dat nooit geschreven hebben. Dat zou enkel mogelijk geweest zijn in een mesgevecht. Ik gehoorzaam mijn scenarist. Dat gebaar toont de psychologische aard aan van die man, een sadist, een angstaanjagende psychopaat."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 33
Duke 1"Luister goed... Hoor je de muziek van Ennio Morricone? Duke komt in tegenlicht aan (wat gerechtvaardigd is door de donkere wolk boven hem), zoals in een film van Sergio Leone. Ik ontken die invloed niet. De sparren groeien kaarsrecht omhoog en worden heel hoog. Duke is emotieloos. Ik had hem rustig tegen een boom kunnen laten plassen. Jammer voor de drie mannen, ik had hen verder van elkaar moeten tekenen. Maar daar zou ik de volledige paginabreedte voor nodig gehad hebben."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 34
Duke 1"Onderaan de pagina beschik ik over meer plaats. Je voelt dat ze Duke willen omsingelen. Maar ik heb een fout gemaakt. De hand van Mc Caulky die op de volgende pagina schiet, mocht niet in het verlengde van zijn lichaam geweest zijn, het bemoeilijkt de leesbaarheid. Niemand doet dit werk zonder fouten te begaan. In Caatinga heb ik een linker- met een rechterhand verwisseld. Derib merkte dat op. Je moet toch een beetje kwaadaardig zijn om zo op het werk van je collega's te letten!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 35
Duke 1"Grappig, de leider van de schurken redt zich altijd uit een vuurgevecht, ook al wordt hij wat later ingehaald. De beeflijntjes in de prenten 6 en 7 komen bij mij niet vaak voor. En de cirkeltjes om aan te tonen dat Duke onwel wordt nog veel minder. Dat is het minste kwaad. De spiraaltjes van Hergé zouden het komisch gemaakt hebben. Alsof vluchtlijntjes symboliseren dat er iemand rent. Ze tonen vooral aan dat hun tekenaars niet sterk genoeg zijn om bewegingen te tonen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 36
Duke 1"Sterk staaltje blufpoker zoals je kan zien op de volgende pagina. Ik dacht een moment dat Yves ons personage zou doden... De landbouwers hebben Wyoming veel ontbost. Maar hier is dat niet het geval. Hoe je dat kan zien? Makkelijk, de houthakkers namen deemoeite niet om de stronken uit te trekken en hakten op minstens een halve meter van de grond. Hier is dat niet zo. Er liggen alleen wat keien en er staat wat schraal, geel gras dat hoogstens enkele schapen tevreden kan stellen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 37
Duke 1"Mildred trouwde met de broer van Duke, een klaploper. Vrouwen gingen niet naar de bar en ze deden al het huishouden en bewerkten het land. Door de veel te koude winters hadden ze kloven in hun handen. De zomers waren heet. Op foto's uit 1860 zagen de vrouwen er gerimpeld, ruw en lelijk uit. Mildred is al wat ouder en ziet er niet fris meer uit. Haar haren zijn verwilderd. Ik wilde geen western met een Claudia Cardinale met een prachtig kapsel.


Olivier Boiscommun over Het Rijk 1
04/02
TOP
Het Rijk 1
Onderstaande bijdrage van Sophie Bogrow verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 98 van december 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 16
Het Rijk 1
Over de kathedraal: "Sylvain Runberg staat erop dat het traject van de ruïnes van Parijs naar de 'shrine', waar de migranten onderdak hopen te vinden in de meest nabij gelegen kernenergiecentrale in Nogent-sur-Seine, geloofwaardig is. Ik kom van Bretagne en niet van het Ile-de-France. Over dat traject zal ik me niet uitspreken, maar ik heb op zijn vraag de kathedraal Saint-Étienne de Meaux getekend. De zuidgevel om precies te zijn, dank u Google Street View... Ik betwijfel of er veel lezers zijn die het zullen herkennen!"

Over de locaties: "Voor de centrale, die in dit eerste deel nog niet bereikt wordt maar waar je wel iets van ziet op het einde van het album, was nogal gemakkelijk om te vinden. Toch wat de buitenkant betreft. Voor het interieur moest ik alles uiteraard bedenken! Andere locaties in het scenario waren ook moeilijk, voornamelijk een TGV-station dat monumentaal moest zijn. Ik heb vruchteloos gezocht en een moment gedacht om het fabriekcomplex van Nogent te vervormen. Dat ziet er niet uit als een werkplaats. Uiteindelijk is het station dat van Rouen! Geografisch klopt het niet, maar houd het stil, niet verder vertellen."

Over Londen: "Grappig hoe bijna al mijn albums een band hebben met Parijs. Oorspronkelijk wilde Sylvain de actie situeren in de streek rond Londen. Ik had zelfs al een schaalmodel van een Londense dubbeldeksbus aan de kant gehouden. Ik weet niet meer waarom hij van mening is veranderd, misschien omdat hij de Eiffeltoren wilde tonen? In Londen hadden we de torens van Westminster of het millenniumrad kunnen gebruiken."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
Het Rijk 1
Over dierlijke verleiding: "Omdat het luipaardvolk gereduceerd is tot slaven — hoofdzakelijk seksslaven — moest Octavia aantrekkelijk zijn... Haar gezicht is menselijker dan de anderen omdat ik niet echt meteen zelfzeker genoeg was om verleiding en dierlijkheid met elkaar te rijmen. Ik heb ook haar kledij uitgespeeld. Het schetsdossier op het einde van het album geeft de evolutie vanaf de eerste schetsen weer..."

Over stoomschepen en paarden: "Van bij het begin maakten we afspraken over wat er mogelijk is of niet in deze imaginaire wereld. Komen er vuurwapens in voor? Nee. Stoomschepen? Ja. We schipperen zo'n beetje tussen de middeleeuwen waarin te paard werd gereisd en het begin van de industriļle revolutie."

Over de rijdieren: "Welke dierensoorten zouden vermenselijkt worden en welke zouden huidieren blijven? We begrepen snel dat we geen 'gemuteerde' tijger op een gewoon paard konden plaatsen. Ik moest bijgevolg nieuwe dieren uitvinden, een soort dikke jaks met lange haren en belachelijk korte poten. En een sneller, slanker soort rijdieren die geschikt zijn om mee te vechten. Die zitten wat tusen een tyrannosaurus en een reuzedodo in."

Over de dierenrollen: "Voor de meeste rollen stelt Sylvain zelf de dierensoorten voor en over het algemeen vind ik die goed en dat maakt mijn taak gemakkelijker. Enkele vermeldenswaardige uitzonderingen zijn de huurling Isaac waarvan ik een tijger heb gemaakt in plaats van een leeuw omdat we leeuwen al te vaak hebben gezien in strips en tekenfilms. Voor zijn collega Pantacrius (volgende pagina) verkoos ik een ram boven een geit opdat ik hoorns kon gebruiken. En van Horace, de lijfwacht bij de wolven, maakte ik — God weet waarom — liever een kikker dan een schaap."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Het Rijk 1
Over struiken: "Na redelijk wat albums die zich in steden afspeelden, gooide ik me met overgave op de feeërieke omgevingen zoals op de vorige pagina, met struiken in herfstkleuren en licht dat door de takken schemert..."

Over grafische uitdagingen: "Na meer dan vijftien jaar ervaring begin ik het rechtstreeks schilderen in aquarel te beheersen. Maar dit verhaal houdt heel wat grafische uitdagingen in. Deze stortregen bijvoorbeeld: de regen moet getoond worden, maar je moet ook oplossingen vinden voor de achtergrond, want de regen veegt alle diepte in het beeld weg. Op dat gebied is er ook een lange scène in de mist met vissen die door de waterspiegel te zien moeten zijn..."

Over het schilderen: "Mijn techniek is heel klassiek: ik bedek de randen van mijn prenten en ook sommige delicate voorgronden met drawing gum. Dan schilder ik met het penseel, van helder naar het donkerste. Het wit is het papier, met zeldzame uitzonderingen die ik met gouache uitvoer. Je moet het eindresultaat al in gedachte hebben bij het begin en vervolgens heel wat geduld uitoefenen. Le Lombard plaatste enkele speed drawing-filmpjes online waarin je in snel tempo de inkleuring van bepaalde prenten uit dit album kan bekijken."

Over scenaristen: "Sylvain en ik hebben nog nooit samengewerkt, maar ik heb vaak de kans gekregen om zijn senariovoorstellen te lezen. Ik hou van zijn manier waarop hij in detail beschrijft wat hij wil — wat heel comfortabel is voor een tekenaar — terwijl hij het vertrouwen aan de tekenaar geeft om de scènes te interpreteren en ze op papier te schikken. Dat is ook het geval bij Jean Dufaux met wie ik de eerste cyclus van Meutes (een niet-vertaalde reeks die bij Glžnat verschijnt, red.) maak. Dankzij die twee beleef ik mijn mooiste stripervaringen."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Het Rijk 1
Over de punkeverzwijnen: "In de rol van de weerzinwekkende, smerige en gemene daimlachs zag Sylvain everzwijnen. Daar dacht ik niets speciaals over tot ik op een dag in een dierentuin een Indisch of Filippijns ras ontdekte. Ze hebben exact hetzelfde hoofd. Een herrieschoppende punker, volledig in de sfeer van Mad Max."

Over de dierenkoppen: "Ik wist niet zo goed hoe ik al die dierenkoppen expressief genoeg ging maken. Uiteindelijk ging dat vanzelf. Een kwestie van gewoonte in het semi-realisme misschien. Vooral het gezicht van het bange kind in prent 6 vind ik goed gelukt. Hij is rechtstreeks ge“nspireerd op mijn eigen kinderen die ik vaak heb getekend."

Over beeldjes als basis: "Als hulp voor de tekeningen verzamel ik beeldjes van dieren (een kleine ram in plastic diende als basis voor de hoorns van Pantacrius). Als ik er de tijd voor heb, maak ik die beeldjes zelf. Voor ik aan deel 2 begon, maakte ik een mooi, klein beeldje van Isaac."

Over het vervolg: "Een denkbeeldig wereldje maakt het gemakkelijker om sneller te tekenen. En in het begin van een verhaal ben je bovendien extra enthousiast. Over een jaar verschijnt deel 2. Dan weten we snel genoeg of we, zoals we hopen, voort kunnen gaan met een tweede cyclus. Vingers kruisen."


Ralph Meyer over Undertaker 3
01/02
TOP
Undertaker 3
Onderstaande bijdrage van Sophie Bogrow verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 100 van februari 2017.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
Undertaker 3
Over de grote prent: "De grote prent plaatst ineens alle benodigde informatie bij elkaar waar de lezer over moet beschikken. We vonden er niets beters op om vervolgens in te zoomen op de personages zonder er verder ons hoofd over te breken. Het is een groot voordeel in een scĻne die gevuld is met dialogen waarmee elk personage uitdrukt wat zijn of haar standpunt is."

Over de paarden: "De laatste prent focust weer op de ruzie tussen Rose en de kolonel tussen de benen van de paarden door die in silhouet zijn getekend. Het is klassiek en efficiënt. Hun rustige houding geeft nog wat meer contrast. Maar je moet die paarden al wel voorzien in de vorige prenten zodat de mise en scène coherent blijft. Daarom werk ik mijn storyboards altijd per scĻne uit die over en weer gaan naar Xavier Dorison om de details bij te stellen."

Over het perspectief: "Door het vogelperspectief kan je het door de reizigers afgelegde traject zien. Zo'n perspectief ligt wat moeilijker met een stadsgezicht waarin de kleinste fout in het perspectief duur betaald wordt. Maar een natuurdecor is geweldig, het schikt zich naar alle fantasie„n... De echte moeilijkheid zat 'm in de kleuren: het afstemmen van het blauw in de achtergrond, helderder en zuiverder dan de rest van het beeld. Daar hebben we lang over gediscussieerd met onze inkleurster Caroline Delabie."

Over Hell on Wheels: "Wie de tv-reeks Hell on Wheels heeft gezien, ziet misschien overeenkomsten tussen Jonas en de held, een voormalig soldaat die opzichter wordt bij de transcontinentale spoorweg. Onze eigen duistere held bestond al voor de eerste afleveringen werden uitgezonden, maar ik geef toe dat de gelijkenis ons afschrikte. Gelukkig hebben de intriges niets met elkaar te maken."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
Undertaker 3
Over de haas: "De haas op het spit heeft een heel symbolische rol: het is een metafoor voor de verschrikking van het verhaal dat bij het vuur wordt verteld, over de chirurgie die meer een slachting was. Zomaar een flashback zou minder interessant zijn om te tonen. Maar er was ook geen sprake van om smakelijk, geroosterd wild te tekenen zoals de everzwijnen van Albert Uderzo! In prent 7 zijn de gedachten van de twee piekerende personages bijna voelbaar, onder het oog van het dier. Dit is een van mijn favoriete prenten."

Over de kolonel: "De rol van kolonel Warwick moest iemand ouder zijn, maar nog vol vuur. Bij het bekijken van oude foto's uit de Amerikaanse Burgeroorlog kwam ik een portret tegen van generaal Sherman. Zijn militaire stijfheid en zijn ietwat waanzinnige blik maakten van hem de ideale kandidaat! Ik heb hem me eigen gemaakt, zonder rekening te houden met diens rang."

Over Rose en Lin: "Na twee albums zijn we al gehecht aan de personages Rose en mevrouw Lin. De lezers duidelijk ook. Ze voegen een interessante spanning toe, soms een vermakelijke toets. Xavier en ik beschouwen de Chinese als onze McClure, de oude rot en eeuwige bondgenoot van Blueberry... Rose daarentegen wekt bij Jonas opnieuw de gedachte dat hij van de kaart kan gebracht worden, en dat vindt ze niet onprettig."

Over de look van Rose: "De mooie Engelse kostte me in het begin wat moeite. Het viel niet mee om een vrouw te tekenen die tegelijk mooi als onbezoedeld is. Een lijn te veel ruïneert haar puurheid, een lijn te weinig en ze verliest al haar expressie... Maar ik begin haar goed aan te voelen. Ik kan haar eindelijk wat losser inkten. En dat is fijn."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
Undertaker 3
Over authenticiteit: "Ondanks onze atypische held wilden we in het begin de lezer overtuigen dat we hem wel degelijk een authentieke western voorschotelen volgens de regels van de kunst. Het was van belang dat we het iconische decor met de rotsen en de woestijnen, Nevada of Californië, overnemen. Maar nu is het idee om zo'n beetje overal in de Verenigde Staten naartoe te reizen om wat van het land te zien. In dit vervolg gaan we naar het noorden. Oregon was de meest logische en interessantste oplossing. Hollywood heeft in de rest van de VS al wel respectabele westerns gedraaid."

Over het puzzeldecor: "In één keer moet deze plaat alle relevante informatie over deze nieuwe plek overbrengen. Een sreek met uitgestrekte bossen in een gematigd kimaat (ook nu nog strekken deze bossen zich uit over de helft van het gebied van de VS) en houtzagerijen... Ik heb in een uitgebreide hoeveelheid foto's uit die tijd gezocht naar de details die ik nodig had om het beeld dat me het meest beviel bij elkaar te puzzelen. Zoals het kanaal met de boomstammen, de spoorlijn die wat hoger loopt, enzovoort. Ik werk altijd op die manier. Het belangrijkste is niet om strikt trouw te blijven aan het voorbeeld, maar om het beeld geloofwaardig te maken en tegelijk streven naar de kadrage die het best uitkomt voor de vertelling."

Over klimmen en dalen: "Een keer het hout de zagerij verliet, werd het via waterwegen vervoerd naar kleine stadjes zoals hier onderaan de plaat. Ik realiseer me dat ik deze plaat behandeld heb als een lange afdaling, net nadat ik de laatste etappe in Californië heb getoond als een oneindige klimtocht. Daar was ik me tot nu toe niet van bewust."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
Undertaker 3
Over de reus: "We lezen er al over van bij het begin, maar we hebben hem nog niet gezien. Hier is-ie dan: de reus Jeronimus Quint met een meesterlijke voorstelling! Xavier zag hem groot, maar ik kreeg het idee om het decor volledig weg te laten zoals op de affiche van een circus. Het verweerde papier is dezelfde achtergrond als de backcover en vergroot nog meer de fantasie."

Over de postkaartvoorstelling: "Na alle vreselijke verhalen die zijn verteld over Quint verwacht de lezer zich wellicht niet aan een goeiige reus die kinderen doet lachen! Het is een postkaartvoorstelling van de ongevaarlijke kwakzalver uit de Far West... Ik heb zelfs de strook met de baby op een decoratieve manier uitgewerkt zodat het lijkt op een aureool."

Over Bud Spencer: "Quint is de kwaadaardige tegenhanger van Crow. Iemand die zo gemeen en slecht is, moet er uiteraard als een levensgenieter uitzien. Een joviale kerel die sympathiek lijkt. Maar ja, precies: deze rol is op maat gesneden voor acteur Bud Spencer."

Over de zuigeling: "Een zuigeling is schattig, maar niet zomaar esthetisch. Vooral als je die wil tekenen op een tegelijk realistische als expressieve manier. En expressie in een strip is essentieel. Het is het equivalent van het acteerspel van een acteur in films. Kortom, een pak problemen om te tekenen."

Over de maraboe: "Jonas heeft zijn gier en Quint heeft zijn maraboe, een steltvogel die er nogal belachelijk en bizar uitziet en die een beetje het echte gezicht is van de reus. Het was verleidelijk om de vogel op deze plaat te tekenen, maar ik wilde vermijden dat zijn absurde vorm mijn 'commerciële' boodschap zou verstoren!"

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel