Daedalus Don Lawrence Collection Saga Uitgaven  
 
De Commentator

Toegevoegd op 3 december:
Jose Luis Munuera, Olivier Schwartz, Clarke, Eric Maltaite en Zidrou over De Blauwbloezen: Een Hommage door...

Toegevoegd op 30 november:

Hugues Labiano over Ster van de Woestijn 3

Toegevoegd op 26 november:

Grzegorz Rosinski over Thorgal 35

Toegevoegd op 14 november:

Achdé over De Avonturen van Lucky Luke naar Morris 7
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Paul Cauuet
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Robbert Damen
Sébastien Damour
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Christian Gine
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Hec Leemans
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
Éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Stéphane Louis
Love
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Colin Wilson
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
Jose Luis Munuera, Olivier Schwartz, Clarke, Eric Maltaite en Zidrou over De Blauwbloezen: Een Hommage door...
03/12
TOP
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
Onderstaande bijdrage van Sophie Flamand verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 98 van december 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
De Triomf van Cornedbeef, door Jose Luis Munuera

Over het voorrecht:
"De Blauwbloezen werd uitgegeven in Mexico en van daaruit geëxporteerd naar Spanje. Ik heb deze serie ontdekt en leren waarderen toen ik Frans leerde. Het is dus een voorrecht en een plezier om aan dit hommagealbum mee te werken. Je amuseren met een zo uitgewerkt speeltje is een gunst. Mijn versie is naar mijn idee een geval van te weinig, zoals een acteur die het geluk heeft om met de actrice uit zijn dromen te mogen spelen, maar slechts voor een korte scène."

Over paarden: "Lambil en ik hebben iets gemeenschappelijks: de kunst om paarden te tekenen. We worden beiden erg aangetrokken door hun beweging, hun dynamiek die altijd in actie is. Ik denk dat ik met Lambil die logische, dynamische en organische grafiek deel. De relatie tussen Blutch en Chesterfield is complex. Ze kunnen niet met elkaar leven, maar de een bestaat niet zonder de ander. De ene vertegenwoordigt de officiële, stugge gedachte, de andere het cynisme en een zekere opstandige geest. Daardoor kan je complexe zaken vertellen en op een verfijnde manier verschillende standpunten toelichten."

Over het komische standpunt:
"En dat gebeurt met humor want De Blauwbloezen is in de eerste plaats een komedie. Weinig strips durven de oorlog met een glimlach te benaderen. Cauvin munt daarin uit, zelfs in heel wrede omstandigheden. En het is net omdat de geschiedenis vanuit een komisch standpunt bekeken wordt dat er over de realiteit kan nagedacht worden op een manier die niet iedereen zal bevallen. En waardoor dat nadenken op de spits wordt gedreven. Ik wil bij dezen Laurence Van Tricht bedanken die dit project uit de grond stampte. Ze gaf tegelijk richtlijnen als vrijheid. Het resultaat is op niveau."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 75
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
De Amerikaanse Neef, door Olivier Schwartz

Over de druk:
"Door aan een collectiefalbum deel te nemen, moet je een bepaalde druk ondergaan. Enerzijds is er wedijver tussen de verschillende deelnemers en we weten dat we beoordeeld zullen worden door de scheppers van de reeks. Anderzijds hebben we ons maar in een bestaand keurslijf te hullen."

Over de puzzel: "Hoewel ik twijfelde aan mijn capaciteiten voor deze oefening ontdekte ik dat ik in staat was om een scenario te schrijven. Ik heb veel films gezien en veel boeken gelezen over de geschiedenis van de Verenigde Staten. Geleidelijk aan kwam alles op zijn plaats terecht, als een puzzel. Volgens de regel van Cauvin volgde ik een historisch gegeven, de aanslag op Lincoln, en omdat ik De Blauwbloezen heb herlezen, dacht ik aan De Neven van de Overkant."

Over antistatisch:
"Zoals Lambil heb ik een hekel aan het tekenen van alles wat statisch is. Ik heb actie, dynamische beelden nodig. Gevechtsscènes, zoals de prent waarmee ik het verhaal open, had ik op alle pagina's kunnen tekenen. Maar wapens, paarden, enzovoort waren voor mij iets ongewoons. Ik heb er dus veel aan moeten werken. Mijn tekenstijl is veel realistischer, maar ik wilde zoveel mogelijk de stijl benaderen die Lambil en Cauvin gaandeweg hebben aangenomen. Ik heb ook de humor in hun dialogen behouden en de relatie tussen Blutch en Chesterfield die op vijandschap en trouw steunt."

Over documentatie: "Lambil maakt geen enkele fout op het gebied van documentatie. Denk eraan dat toen hij met de serie begon internet nog niet bestond. Maar omdat hij wist dat het voor lange tijd zou zijn, nam hij de tijd om documentatie te verzamelen. Voor mij was het veel eenvoudiger want tegenwoordig heb je in twee klikken een massa documentatie ter beschikking."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 85
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
Blind Vertrouwen, door Clarke

Over de macines:
"Ik heb een immens respect voor Lambil en Cauvin, dat zijn echte stripmaakmachines. Machines in de goede zin van het woord want album na album blijft de kwaliteit aanwezig. Terwijl de meeste series erop achteruitgaan en de kwaliteit daalt, houdt De Blauwbloezen nu al zestig albums de lat hoog. In deze serie, die ik regelmatig herlees, gaat mijn voorkeur uit naar The David en De Blauwe Groentjes. Die zitten vol sterke, buitengewone beelden, ver van het front. Ik heb de paarden van Lambil ook altijd bewonderd. Hij heeft een heel persoonlijke manier om ze te tekenen. Ik heb het op eenzelfde manier proberen te tekenen. Het is aan jou om daarover te oordelen."

Over de dialogen: "Vooral de dialogen van Cauvin zijn om van te smullen. Ze zijn snedig. Ik heb geprobeerd me erop te inspireren, om dialogen zoals Cauvin te schrijven die snel en energiek zijn. Blutch en Chesterfield zijn twee sterke persoonlijkheden, maar niet agressief. Alles verloopt via de dialogen. Dat maakt de strip speels."

Over een historisch feit:
"Voor het scenario heb ik het aangepakt zoals Cauvin. Ik heb een weinig gekend historisch feit gezocht. En ik ben heel blij dat ik iets heb gevonden waar Cauvin niet aan heeft gedacht! Net zoals hem heb ik op het einde van het verhaal een kleine uitleg gegeven."

Over het slagveld: "Ik ben het bekende slagveld niet uit de weg gegaan. Bijna elk album begint ermee. Het is niet zo moeilijk als je denkt. Ik heb trouwens een beetje valsgespeeld door er rook bij te tekenen. Lambil speelt daarentegen niet vals. Hij toont het altijd frontaal in beeld."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 111
De Blauwbloezen: Een Hommage door...
The End by Richard Badhead and Benn McZid,
door Eric Maltaite en Zidrou


Zidrou over de bron:
"Ik weiger veel voorstellen voor collectiefalbums, maar deze niet. Deze serie is de beste van Cauvin. Meerdere generaties hebben die gelezen en het heeft op heel wat auteurs een indruk nagelaten. Als je de grote Franco-Belgische series opsomt, staat De Blauwbloezen nooit vooraan. Nochtans houdt de kwaliteit al veertig jaar stand. Ik heb het ver gezocht en heb Blutch en Chesterfield naar de bayou gestuurd. De vijandschap tussen de twee vrienden, zoals een clown August (meestal met rode neus, red.) en een witte clown (een meer autoritair type clown, red.), is de ware motor van het verhaal, veel meer dan de oorlog. Dat werkt voor elke vorm van vertellen, het is een universele bron."

Eric Maltaite over gebrek aan zelfvertrouwen: "Ik ben al een lezer van De Blauwbloezen sinds het eerste album. Ik voelde plezier en angst toen ik me op dit verhaal gooide. Ineens ontbrak ik het zelfvertrouwen om het te tekenen. De grote eerste prent stelde me op mijn gemak. Ik ben daar drie keer opnieuw aan begonnen. Het was mijn manier om me beetje bij beetje onder te dompelen in het verhaal. Een keer ik erin zat, verliep alles goed. Maar dan, paarden tekenen zoals Lambil... We hebben zorgvuldig aanvallen van de cavalerie en slagvelden vermeden. Op dat gebied, op zijn tachtigste, is Lambil nog altijd goed. Pet af!"

Eric Maltaite over Zidrou:
"Zidrou heeft het wereldje van De Blauwbloezen volledig overgenomen en zijn scenario had geschreven kunnen zijn door Cauvin voor Lambil. Ik zou in de toekomst graag opnieuw met hem samenwerken, zijn scenario's zijn uitstekend. Hij tekent zelf niet, maar hij heeft een gevoel voor ontwikkeling en een vloeiende, beeldrijke mise-en-scène."
 


Hugues Labiano over Ster van de Woestijn 3
30/11
TOP
Ster van de Woestijn 3
Onderstaande bijdrage van Sophie Bogrow verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 95 van augustus-september 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Ster van de Woestijn 3
Over de prairie: "Toen Stephen Desberg en Enrico Marini me Ster van de Woestijn voorstelden, had ik maar één eis: dat de actie zich zou situeren op de grote en niet in het eeuwige, vervelend geworden Hollywooddecors met canyons en mesas's. Ik heb dolgraag de golvende graspartijen getekend. Het is een rustgevend, bijna hypnotiserend decor. Het verschilt niet veel van de duinen in de Sahara die ik in mijn De Vier Hoeken van de Wereld heb getekend."

Over paarden: "De western is voor veel tekenaars een opgelegd beeld met zoveel codes dat er je stempel op drukken een uitdaging is. Vooral na Blueberry, Comanche en andere Jonathan Cartlands. Bovendien is er de grote ongerustheid om paarden te tekenen. De mijne hebben me een lastige tijd bezorgd. Maar het is me gelukt, net zoals met de dromedarissen in De Vier Hoeken van de Wereld."

Over het aantal prenten:
"Ik ben geen voorstander van prenten op een andere prent, maar het komt soms van pas om acties die zich tegelijkertijd afspelen, een specialiteit van Desberg, vloeiend te presenteren. Of om wat ruimte in de prenten te brengen. Terwijl Enrico vijf of zes prenten per pagina gebruikte, moest ik er acht of negen tekenen. Het verhaal is complexer. Ik heb ze erin moeten wringen..."

Over het getal vier: "Ik heb mijn tekenstijl aangepast zodat de fantastische sfeer van de rituele dans en de twisted en ontwrichte kadrages contrasteren met de klassieke beeldtaal van de Far West. De indianen houden van gezang en dansen, elke gelegenheid was goed. Ik vond geen exacte documentatie en omdat het over het vieren van de bizon gaat, heb ik de sjamaan een bizonvel gegeven. De vier vuren zijn symbolisch: vier is het heilige getal van de indianen, vier elementen, vier windstreken, vier hoofddeugden, enzovoort."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Ster van de Woestijn 3
Over films als voorbeelden: "Ster van de Woestijn is duidelijk een donkere western die sinds de jaren 1990 in de mode is. Er zit psychologie, kwelling, brutaliteit in. Mijn ultieme referentie ter zake blijft Unforgiven van Clint Eastwoo duit 1992. Ik heb er veel aan gedacht voor de beelden. Ook aan Jeremiah Johnson van Sydney Pollack voor het thema van de indianen die door de pioniers verdrongen worden. Of de tv-serie Deadwood voor de stad en de kostuums."

Over kledij: "Ik heb aandacht gegeven aan de kledij van de personages. In de natuur houd ik het landelijk. Alleen de bandana en de Colts aan de riem blijven onvermijdelijk. Gelukkig vinden we nogal wat foto's uit die tijd waar ik gebruik van kon maken. Zonder natuurlijk uit het oog te verliezen dat men zich voor een foto op zijn of haar paasbest kleedde. Ik heb hun kleren dus wat verfrommeld."

Over Sean Connery:
"Toen ze vernamen dat ik Ster van de Woestijn ging tekenen, zeiden veel vrienden me: 'Je gaat Sean Connery tekenen!' omdat de held in de eerste cyclus zo goed lijkt op de acteur. Mijn eigen personages hebben nooit een model: dat zou te beperkend zijn. Ik maak er op voorhand voorstudies van om ze goed in de hand te hebben. Vooral als ze zoals hier in flashbacks voorkomen waarin ze jonger te zien zijn."

Over de inkleuring: "Ik hou veel van de inkleuring van dit album die tegelijk subtiel is (let op de hemels op deze pagina's en de delicate overgang naar de nacht) als in your face met grote, zwarte partijen. Op het scherm van de inkleurder valt dat meteen op, op het mijne veel minder. Ik heb de intentie om op D-day naar de drukker te gaan om erop toe te zien dat de kleuren goed overkomen!"
 


COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
Ster van de Woestijn 3
Over de lat: "Ik herinner me de eerste cyclus heel goed. Het verhaal sloeg indertijd aan, het blijft ook voorkomen in top-10'en van het genre en het vestigde de naam van Marini als belangrijke auteur. De lat lag dus hoog! Zonder mijn semirealistische natuur met een karikaturale toets voor de expressiviteit te verloochenen, heb ik mijn tekenstijl op de spits gedreven. Het is zwarter, spontaner, vrijer. Voor één keer ben ik trots op mijn werk. De verwachte commentaren veranderen daar niets aan!"

Over intimiteit: "Ik heb graag dat het scenario intimistisch wordt. Dat is zelden het geval — behalve in het uitstekende Dances with Wolves van Kevin Costner. Je ziet de vrijheid van beweging bij de jonge Ster van de Woestijn. Haar geharde karakter maakt er een minder onderdanige vrouw van dan de regel is. Maar buitenechtelijke relaties kwamen regelmatig voor bij indianen."

Over Harry Potter:
"Wat bedoelt Ochtendbries met die onzichtbaarheid in de laatste prent? Zomaar een uitvinding die hij voor de grap tegen Ster van de Woestijn zei en om in het geheim in de tipi van de meisjes binnen te glippen! Waar haalde Desberg dat idee vandaan? Bij Harry Potter misschien?"

Over boeken: "Ik ben een fervente lezer, maar niet zozeer van stripverhalen. Ik haal meer inspiratie uit woorden dan uit beelden. Wist je dat The Big Sky voor het in 1952 een westernfilm was van regisseur Howard Hawks een prachtig boek was van Alfred Bertram Jr. Guthrie? Ik heb voor deze stripserie zodanig veel gelezen over de wereld van de indianen dat ik — voorlopig althans — wel een van de grootste specialisten ben geworden over alles wat met het Zuidwesten heeft te maken!"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 21
Ster van de Woestijn 3
Over leren tekenen: "Ik heb geen enkele tekenopleiding gevolgd, alleen plastische kunsten in het middelbaar waar ik niets heb geleerd. Geen beeldhouwen, modeltekenen, zelfs niet echt kunstgeschiedenis. Ik heb alles op mijn eentje geleerd. Daarom staan mijn platen ongetwijfeld vol foutjes: een arm die wat te kort of te lang is, een fout perspectief,... of een verkeerd gekozen kadrage zoals op de vorige pagina in prent 4. Daar had ik de gezichten meer in close-up moeten tekenen. Ik trek het me niet zoveel aan, het belangrijkste is het vertellen van verhalen, een sfeer overbrengen, leven geven."

Over instinct: "Ik heb de neiging om instinctmatig te werken en er weinig mijn potloden bij te halen. Na verloop van tijd weet ik waar ik het oog van de lezer langs de pagina moet leiden, maar het overkomt me vaak dat ik mezelf verras als ik mijn platen opnieuw zie. Op deze pagina bijvoorbeeld bootsen de verticale prenten de ruimte in de tipi na zonder dat dit op voorhand bedacht was. Samen vormen ze ook een driehoek."

Over tekenen als werk:
"Mijn artistieke cultuur is beperkt. Ik bezoek weinig musea en ik ben ook niet gek op het tekenen naar de natuur. Tekenen is mijn werk. Op vakantie ga ik liever een pint drinken of naar de zee kijken! Ik neem echter wel veel foto's, daar is geen grote concentratie voor nodig"

Over de deadline: "Tussen het verzamelen van documentatie tot het bijwerken van mijn tekeningen hebben de 54 platen van dit eerste deel me iets meer tijd gekost dan voorzien. Deel 2 is over een jaar voorzien en het is 62 platen lang. Stephen heeft het net ingekort, de uitgever vreesde dat ik de deadline ruim zou overschrijden!"
 


Grzegorz Rosinski over Thorgal 35
26/11
TOP
Thorgal 35
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 95 van augustus-september 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 5
Thorgal 35"Thorgal is terug. In eerste instantie is dat in een delicate positie. Ik concentreer me op de efficiëntie van de plaat. Mijn zorg bestaat uit het zo professioneel mogelijk maken van een scène. Dit is een van de eenvoudigste die ik ooit heb gemaakt. Ik voel geen enkele emotie als ik dramatische scènes teken. Het is theater! Het stripverhaal verhoudt zich meer met het theater dan met films. Mijn personages zijn acteurs op platen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
Thorgal 35"Ik was er slecht aan toe toen ik deze plaat tekende. In het ziekenhuis kon ik enkel het storyboard tekenen, mijn geliefkoosde werk. Ik druk me daarbij vrij uit, met open geest, en vanuit het hart. Het storyboard is poëtisch, eenmalig, nooit voltooid, ver van het arsenaal aan technische problemen. En niemand beoordeelt me dan op die tekeningen. Mijn storyboard is heel uitgewerkt. Mijn zoon en de uitgever willen dat graag gebruiken, je krijgt het misschien nog te zien."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
Thorgal 35"Een kleine herinnering aan de aanwezige partijen want na de vorige aflevering zijn er vele maanden verstreken. Ik teken graag scènes met menigtes. Enkele elementen moesten op deze plaat nog gepreciseerd worden. Let erop dat behalve de gekende personages in het verhaal er geen enkel gezicht nauwkeurig is weergegeven. Hetzelfde geldt voor de grote gevechtscènes. Ik laat aan de lezer graag de mogelijkheid om zich zijn eigen verhaal via het onze in te beelden."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Thorgal 5"Door magie komt Aniël aan het woord, hij is tien jaar ouder. Daar ging ik niet mee akkoord. Hij is bestolen van zijn mooiste tijd, de kindertijd. Ik had een andere oplossing voorgesteld: een valse, meer volwassen Aniël. Dat was mogelijk door de badscène in het vorige album. De jongere versie zou dan nog altijd bestaan en in handen zijn van de rode magiërs. Dat vond ik veel interessanter. Maar ik kon niemand ervan overtuigen. Nu is het te laat."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Thorgal 35"Ik hou niet van magie, het is een lapmiddel voor scnaristen die een gebrek aan verbeelding hebben. Ik heb liever concreetheid. Denk je dat het makkelijk is om een politieroman te schrijven met een onverwacht en geloofwaardig einde? Nee, dat is werken. Door het magische aspect hou ik niet van het heroïc fantasygenre. Ik herinner me nog dat ik aan Jean Van Hamme vroeg om minder en minder magie in Thorgal te gebruiken. Doorblader maar eens de oude albums, je zal zien dat hij er rekening mee hield."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Thorgal 35"Ik breng niet graag het afhakken van hoofden in beeld. Dat geëtaleerde geweld overal stoort me. Men vergeet dat Thorgal in de eerste plaats een familiehistorie is, daar verwacht de lezer zich aan. Wij, schrijvers, filmmakers, schilders, alle auteurs van beelden zijn verantwoordelijk voor dit soort geweld. Ik ben ervan overtuigd dat het geen vraag is van het publiek, maar hij heeft geen keuze. Zelfs goede films worden vaak de nek omgewrongen door onnodig geslachtsverkeer."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Thorgal 35"Ik toon dus geen onthoofdingen, maar wel hoofden en bloed. Daar ben ik toe verplicht. Al die horror komt door de zombiehype. Ik haat hypes! Hypes gaan voorbij. Ik toon liever menselijke gevoelens. Zoals Thorgal op deze plaat die geschokt is door de uitspraak van zijn zoon dat Thorgal niet van hem hield. Op het gevaar af belachelijk over te komen in de ogen van sommigen zijn liefde, trouw, verantwoordelijkheid en eer voor mij superbelangrijke waarden."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 16
Thorgal 35"Ik had liever pagina 15 besproken met de illustratie die uit een prentenboek lijkt te komen. Maar goed. In deze periode werkte ik half thuis en half in het ziekenhuis waar ze me probeerden te redden. Ik heb de laatste prent volledig veranderd. Het was eerst een binnenzicht waarin je alleen de kantelen zag. Xavier Dorison had gelijk door me Bag Dadh in vlammen te tonen. Op zijn vraag heb ik ook enkele ladders getekend om aan te tonen dat het om een belegering gaat."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
Thorgal 35"Zich bekeren of sterven. Hier bieden de christenen die keuze aan de muzelmannen... Ik ben er geen grote voorstander van om elementen uit oude albums opnieuw te gebruiken, zoals deze vliegende schepen uit Qâ, maar ik begrijp waarom Xavier het heeft gedaan. Daardoor kunnen onze personages vluchten uit Bag Dadh. Het is geoorloofd. Zoals Jean Van Hamme zei: we maken strips, dus kunnen we alles wat we willen inbeelden..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Thorgal 35"... waarom dan geen sneeuw in Bag Dadh? Ik teken heel graag historische scènes, grote gevechten. Ik kon The Great War van Joe Sacco wel waarderen. Dat fresco deed me denken aan Dans la Rome des Césars van Gilels Chaillet. Maar ik verkies een close-up van Thorgals blik boven een orgie van lijken. Ogen kunnen zoveel vertellen. Door het wat bij te werken, heb ik de belichting in de laatste twee prenten aangepast. En ik ben er misschien nog niet mee klaar."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Thorgal 35"Ik heb een beetje realisme in deze scène gebracht. Zou jij zomaar van zo hoog in het water springen? Ik heb daarom touwen en doeken voorzien die hun sprong uitstellen en waardoor ze kunnen zien waarin ze terechtkomen, in het water of op de rotsen. Ik probeer de fantasie van scenaristen geloofwaardig te maken. De gebarricadeerde deur zal door de rode magiërs vernield worden. We hadden misschien een realistischer idee moeten vinden om tot dit resultaat te komen.


COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
Thorgal 35"Ik wist niet zo goed wat ik met die gaten in het gewelf moest doen, hier in de kamer van Aniël en wat verder in het verhaal als ze vluchten. Ik lokaliseer graag de lichtbron. Een magisch vuur doet het gewelf dus instorten. Maar wat daarna? Al die vallende stenen zouden op de hoofden van de arme Thorgal en Aniël moeten vallen! Heeft de scenarist daar niet aan gedacht? Dat gebeurt af en toe."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
Thorgal 35"Kijk, ik denk eraan dat er geen touwen van de vliegende schepen op de binnenkoer uitkomen. Bij herlezing valt je altijd wel iets op. Ik zal ze nog tekenen (uiteindelijk heeft hij dat niet gedaan, red.). Ik ben niet tevreden over het zwaard van de beul dat Thorgal heeft gepakt. Ik heb aan een hele reeks ander zwaarden gedacht en uiteraard, zoals gewoonlijk, koos ik het slechtste model. Je kan aan de vorm niet zien waarom dat zwaard beter geschikt is dan een gewoon lemmet om beter hoofden af te hakken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
Thorgal 35"Eén enkele pijl van Petrov doorboort twee kerels. Met welk wapen is dat mogelijk? Laten we het houden op een kruisboog. As ik er beter op let, heb ik spijt. Het ziet er allemaal primair uit, niet nauwlettend uitgewerkt. Je voelt dat er geen documentatie aan te pas kwam. Langs de andere kant ben ik geen ingenieur en ons Bag Dadh is een fictieve wereld. Ik hoed me voor muggenzifters: daar correspondeer ik niet mee en ik geef mijn mailadres niet aan hen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 29
Thorgal 35"Ik val misschien in herhaling, maar ik ben ook niet tevreden over de paarden. Het enige wat me troost, is dat ik het album kon voltooien in onmogelijke omstandigheden, tussen het wisselen van een scenarist en mijn verblijf in het ziekenhuis. Het zicht van de brandende stad is volgens mij wel geslaagd. Let op de bladschikking met drie klassieke stroken. Over het algemeen houd ik me daaraan. De lezer heeft er nood aan om ons te volgen in een kader dat niet de hele tijd verandert."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 30
Thorgal 35"Nadat ik deze plaat had afgewerkt, heb ik een volledig andere versie bedacht. Op de eerste versie zie je Thorgal vechten met zijn tegenstander die valt en zich op een hekken spietst. Nu komt Lehia tussenbeide en doodt de slechterik. Daar is een goede reden voor. Ik ben gehecht aan dit meisje en ik zie haar in de toekomst wel als partner van Jolan. Daar dacht ik al aan toen ik haar voor het eerst tekende. Het was dus een goed idee om haar hier uit te spelen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 31
Thorgal 35"De feeks Salouma pleegt in koelen bloede een moord. Ik weet niet wie die vrouw is en waar ze voor dient. Ik hou niet van haar. Er is werkelijk te veel volk in deze cyclus. Ik heb liever verhalen op een historische achtergrond met slechts enkele personages. Een held en zijn vrouw, een heldin en haar man. En een slechterik. Want het is pas goed als er een slechterik is. Als je te veel mensen toevoegt, dwaal je onvermijdelijk af."

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel
Compleet